Жер учаскесін меншік иесінен мәжбүрлеп алып қою туралы талап
Талап қоюшы «Атырау облысының жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасы» мемлекеттік мекемесінің (бұдан әрі – ММ) жауапкер «Ақтөбе кенсіз материалдар комбинаты» ЖШС-ға мақсаты бойынша пайдаланылмаған жер учаскесін меншік иесінен мәжбүрлеп алып қою туралы талап қою арызымен сотқа жүгінген. Атырау облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2020 жылғы 17 наурыздағы шешімімен «Атырау облысының жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасы» ММ-нің талап қою арызы қанағаттандырусыз, Атырау облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2020 жылғы 11 маусымдағы қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалдырылған. Наразылықта соттар істі қарау барысында материалдық және процестік құқық нормаларын бұзғанын көрсетіп, іс бойынша қабылданған сот актілерінің күшін жойып, талап қою арызын қанағаттандыруды сұраған. Сот алқасы талап қоюшының өкілдері Н.-ның, А.-ның наразылықты қолдаған пікірлерін, жауапкердің өкілі У.-дың наразылыққа қарсы пікірін, прокурордың наразылықты қолдап, сот актілерінің күшін жойып, жаңа шешім қабылдауды сұраған қорытындысын тыңдап, наразылық уәждерін талқылап, іс құжаттарын зерделеп, келесідей тұжырымға келді. Іс құжаттарына қарағанда, Атырау қаласы Балықшы ауылдық округі әкімінің 2003 жылғы 31 қаңтардағы № 11 шешімінің негізінде «Атырау облысының балық аулау өндірісі кооперативтерінің кеңесі» заңды тұлғалар бірлестігіне (бұдан әрі – Бірлестік) Ақжайық ауылында жалпы алаңы 0,88 га жер учаскесі қоймажай құрылысын салу және пайдалану (кадастрлық нөмірі № 04-066-046-357) үшін жеке меншікке берілген. Бірлестік пен «Н» сауда үйі» ЖШС (қазіргі уақытта «Ақтөбе кенсіз материалдар комбинаты» ЖШС) арасында 2003 жылы 14 сәуірде жер учаскесін сатып алу-сату шарты жасалған. Атырау қаласы Балықшы ауылдық округі әкімінің 2014 жылғы 15 қыркүйектегі шешімімен жер учаскесінің алаңы 0,6911 га болып нақтыланған. «Атырау облысының жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасы» ММ жоғарыда көрсетілген жер учаскесінің нысаналы мақсаты бойынша пайдалану тақырыбында кезектен тыс тексеру жүргізіп, нәтижесі бойынша 2018 жылғы 20 қарашада «Ақтөбе кенсіз материалдар комбинаты» ЖШС-ның өкілі У.-ға жерді мақсаты бойынша қолдану қажеттігі туралы № 71 нұсқама табыс еткен, ол «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясында тіркелген.
«Атырау облысының жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасы» ММ 2019 жылғы 5 желтоқсанда далалық зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында нұсқаманың орындалмағанын, анықталған заң бұзушылықтар жойылмағанын және жер учаскесі нысаналы мақсатында игерілмегенін анықтаған. Сол себепті талап қоюшы жер учаскесін мәжбүрлеп алу туралы талап қою арызымен сотқа жүгінген. Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 65-бабының 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес жер учаскесінің меншік иелері мен жер пайдаланушылар жерді оның нысаналы мақсатына сәйкес пайдалануға міндетті. Жер кодексінің 92-бабының 2-тармағы бойынша, егер құрылысқа арналған жер учаскесі оны беру туралы шешім қабылданған күннен бастап үш жыл ішінде мақсаты бойынша пайдаланылмаған жағдайда, онда мұндай жер учаскесі осы кодекстің 94-бабында көзделген тәртіппен мәжбүрлеп алып қоюға жатады деп көрсетілген. Осы Кодекстің 94-бабының 2-тармағына сәйкес жоғарыда аталған жағдайда жер учаскесін мәжбүрлеп алып қою туралы талап арыз жер учаскесін мақсаты бойынша пайдалану жөнінде және жер заңнамасының бұзушылықтарын жою жөнінде шаралар қолдану үшін жер учаскесінің меншік иесіне немесе жер пайдаланушыға берілген нұсқаманың мерзімі өткеннен кейін беріледі. Жер учаскесін мақсаты бойынша пайдалану жөнінде шаралар қолдану үшін мерзім бір жыл болып белгіленеді.
Жер учаскесін меншік иесінен мәжбүрлеп алып қою туралы талап
Жауапкер талап қоюшының нұсқамасын 2018 жылғы 20 қарашада алып, жер учаскесін мақсатына сәйкес пайдалануға міндеттенетіні жөнінде түсініктеме берген. «Соттардың жер заңнамасын қолдануының кейбір мәселелері туралы» Жоғарғы Соттың 2007 жылғы 16 шілдедегі № 6 нормативтік қаулысының 10-тармағына сәйкес соттардың меншік иесінің немесе жер пайдаланушының нақты қандай бұзушылықтарға жол бергенін, оларды қашан және кім анықтағанын, олар жер учаскелерін мәжбүрлеп алып қою үшін негіз болатын-болмайтынын, жол берілген бұзушылықтардың салдарын жою үшін қандай шаралар қабылданғанын анықтағаны жөн. Соттар осы санаттағы істерді қарау барысында алғашқы және кейінгі меншік иелерінің жер, құрылыс-монтаж жұмыстарын жүргізгенжүргізбегенін, құрылыс жұмыстарын жүргізуге, эскиз жобасына уәкілетті органдардың рұқсатын алған-алмағанын тексеруге, жер учаскелерін уақтылы игермеу себептерін тексеруге тиіс. Қазақстан Республикасы Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі – АПК) 72-бабының бірінші бөлігіне сәйкес әр тарап өзінің талаптарының және қарсылықтарының негізі ретінде сілтеме жасайтын мән-жайларды дәлелдеуге тиіс. Алайда жауапкер жер учаскесін уақтылы игергенін растайтын іске қатысты, жарамды және анық дәлелдемелерді сотқа ұсынбаған. Жауапкердің өкілі 2013-2015 жылдары осы жер учаскесіне қатысты сотта істің қаралғаны жер игеруге кедергі келтіргенін, нәтижесінде жердің көлемінің азайғанын, 2016-2017 жылдары әлемде болған дағдарысқа байланысты қаржылық қиыншылық көргенін, биыл құрылыс салуды жоспарлап отырғанын көрсеткен. Жергілікті соттар нысаналы мақсаты бойынша пайдаланбай отырған жер учаскесін мәжбүрлеп алып қою туралы шешім қабылдау барысында жауапкердің жақын арада аталған жер учаскесін игере алмайтынына сенімді дәлелдемелер келтірмегенін назарға алып, жауапкер жер учаскесін игеруге дайын деген түйінге келген және парасаттылық пен әділдіктің қағидаттарына сүйенген.
Сот алқасы жергілікті соттардың осы тұжырымдары заңға және іс үшін маңызы бар мән-жайларға негізделмеген деп санайды. АПК-нің 65-бабының үшінші бөлігіне сәйкес істің заң бойынша белгілі бір дәлелдемелермен расталуға тиіс мән-жайларының ешқандай басқа дәлелдемелермен расталуы мүмкін емес. АПК-нің 68-бабының бірінші бөлігіне сәйкес әрбір дәлелдеме оның қатыстылығы, жарамдылығы, анықтығы ескеріле отырып, ал барлық жиналған дәлелдемелер жиынтығы азаматтық істі шешу үшін жеткіліктілігі тұрғысынан бағалануға тиіс. Сондықтан сот алқасы наразылықтағы жауапкер жер учаскесін мақсаты бойынша пайдалану үшін ешқандай нақты шаралар қолданбаған деген уәжімен келіседі. Жауапкердің өкілі алқа отырысына 2020 жылғы 5 тамызда «Global Construction Project» жауапкершілігі шектеулі серіктестігімен жасалған қоймажайдың жобасын жасау туралы мердігерлік шартты ұсынды, бірақ ол шартта жобаның орындалу мерзімі 12 ай деп көрсетілген. Демек жауапкердің бұл әрекеті жер учаскесін мақсаты бойынша әлі күнге дейін пайдаланбай отырғанын нақты дәлелдейді. Сондықтан құқық нормаларын қолданудағы бірізділікті сақтауына байланысты сот актілерінің күші жойылуға жатады. Жоғарыда баяндалғанның негізінде Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот алқасы жергілікті соттардың сот актілерінің күшін жойып, іс бойынша жаңа шешім қабылдап, талап қоюшы «Атырау облысының жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасы» ММ-нің талап қою арызын қанағаттандырды. «Ақтөбе кенсіз материалдар комбинаты» ЖШС-дан мақсаты бойынша пайдаланылмаған Атырау қаласы Балықшы ауылдық округі Ақжайық селосында орналасқан, көлемі 0,6911 га (кадастрлық нөмірі № 4-066-046-357) жер учаскесі мәжбүрлеп алынды. «Ақтөбе кенсіз материалдар комбинаты» ЖШС-дан 695 (алты жүз тоқсан бес) теңге мемлекеттік баж мемлекет кірісіне өндірілді. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының наразылығы қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
