105-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің сайлау комиссиясы (республикалық референдум комиссиясы) мүшесінің құқықтарын бұзу
Сайлау комиссиясы (республикалық референдум комиссиясы) мүшесінің сайлау комиссиясының отырысында сөз сөйлеу, тиісті сайлау комиссиясының құзыретіне кіретін мәселелер бойынша ұсыныстар енгізу және олар бойынша дауыс беруді жүргізуді талап ету, өзі тұратын сайлау комиссиясының құжаттарымен және материалдарымен танысу, олардың куәландырылған көшірмелерін алу, төмен тұрған сайлау комиссиясының қызметін тексеруді жүзеге асыру құқықтарын бұзу –
отыз бес айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
"Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" ҚР Конституциялық Заңының 19-бабының 1-тармағында "сайлау комиссияларының мүшелері мемлекеттік органдардың өкілдері болып табылады және мемлекеттің қорғауында болады"деп бекітілген. Қазіргі заманғы демократиялық сайлаудың халықаралық деңгейде танылған стандарттарының бірі оларды өз құзыреті шегінде мәртебесі мен өкілеттіктері Конституциямен, заңнамалық актілермен белгіленген дербес және тәуелсіз сайлау органдарының (сайлау комиссияларының) өткізуі болып табылады.
Сайлау комиссиялары мүшелерінің ерекше мәртебесі дәл осы органдар конституциялық құрылыс негіздерінің іргелі қағидатын – халықтық билік қағидатын қамтамасыз етуге шақырылғандығымен анықталады. Бұл сайлау комиссияларының мүшелері, өз өкілеттіктерін жүзеге асыра отырып, республикалық референдумға қатысу құқықтары мен құқықтарының іске асырылуын қамтамасыз етеді.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердегі демократиялық сайлау, сайлау құқықтары мен бостандықтарының стандарттары туралы Конвенцияның 11-бабының 1 және 5-тармақтарында (Кишинев, 2002 ж. 7 қазан) сайлауды дайындау және өткізу, азаматтардың сайлау құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету және қорғау және олардың сақталуын бақылау сайлау органдарына (сайлау комиссияларына) жүктелетіні көрсетілгенмәртебесі, құзыреті мен өкілеттіктері Конституцияда, заңнамалық актілерде белгіленген.
Сайлау органының мүшесі кеңесші дауыс беру құқығымен сайлау органының отырысында сөз сөйлеуге, сайлау органының құзыретіне кіретін мәселелер бойынша ұсыныстар енгізуге және осы мәселелер бойынша дауыс беруді жүргізуді талап етуге құқылы; сайлау органының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) жоғары тұрған сайлау органына немесе сотқа шағымдануға, заңдарда көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыруға құқылы.
"Застукан Республикасындағы сайлау туралы" ҚР Конституциялық Заңының 10-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес республикада сайлауды дайындауды және өткізуді ұйымдастыратын мемлекеттік сайлау органдары сайлау комиссиялары болып табылады. Сайлау комиссияларының бірыңғай жүйесін құрайды:
- Республиканың Орталық сайлау комиссиясы;
- аумақтық сайлау комиссиялары;
- учаскелік сайлау комиссиялары.
"Республикалық референдум туралы" ҚР Конституциялық заңының 20-бабының 1-тармағына сәйкес референдумды дайындау мен өткізуді жүзеге асырады:
1) Орталық референдум комиссиясының функцияларын орындайтын Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы;
2) аумақтық референдум комиссияларының функцияларын орындайтын Қазақстан Республикасының аумақтық сайлау комиссиялары;
3) референдумның учаскелік комиссияларының функцияларын орындайтын учаскелік сайлау комиссиялары.
"Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" ҚР Конституциялық Заңының 19-бабында сайлау комиссиясы мүшесінің құқықтары бекітілген. Осы Конституциялық заңның 19-бабының 5-тармағына сәйкес сайлау комиссиясының мүшесі:
1) жедел шешім қабылдауды талап ететін жағдайларды қоспағанда, тиісті сайлау комиссиясының отырыстары туралы қырық сегіз сағат бұрын хабардар етіледі;
2) сайлау комиссиясының отырысында сөз сөйлеуге, тиісті сайлау комиссиясының құзыретіне кіретін мәселелер бойынша ұсыныстар енгізуге және олар бойынша дауыс беруді өткізуді талап етуге құқылы;
3) отырыстың басқа қатысушыларына күн тәртібіне сәйкес сұрақтар қоюға және оларға мәні бойынша жауаптар алуға құқылы;
4) өзі тұратын сайлау комиссиясының құжаттарымен және материалдарымен танысуға, олардың куәландырылған көшірмелерін алуға құқылы;
5) өзі тұратын сайлау комиссиясы мүшелерінің төрттен үш даусымен расталған өкілеттік бойынша төмен тұрған сайлау комиссиясының қызметін тексеруді жүзеге асыруға құқылы;
6) Конституцияның, осы Конституциялық заңның және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамасының талаптарын, жалпы қабылданған әдеп нормаларын сақтауға міндетті;
7) өзіне жүктелген міндеттерді, сайлау комиссиясының және оның төрағасының, жоғары тұрған сайлау комиссиясының шешімдері мен нұсқауларын орындауға міндетті;
8) азаматтардың сайлау құқықтары мен заңды мүдделерінің сақталуын және қорғалуын қамтамасыз етуге, шешімдер қабылдау кезінде бейтараптық пен тәуелсіздік көрсетуге, сондай-ақ кандидаттар мен партиялық тізімді ұсынған саяси партиялардың қызметін жария бағалаудан қалыс қалуға міндетті;
9) өзі өкілі болып табылатын саяси партияның не өзге де қоғамдық бірлестіктің шешімдерімен байланысты емес және олардың мүдделерін қорғауға құқығы жоқ.
Құқық бұзушылықтың жалпы объектісі сайлау құқықтары болып табылады, өйткені аталған адамдар өз қызметін олардың мүдделеріне сай жүзеге асырады. Бапта аталған адамдардың құқықтары мен бостандықтары, Қазақстан Республикасының сайлау туралы заңнамасында (референдумда) белгіленген тәртіппен сайлау процесінде туындайтын қоғамдық-құқықтық қатынастар құқық бұзушылықтың жалпы объектісі болып табылады.
Құқық бұзушылықтың объективті жағы сайлау комиссиясы (республикалық референдум комиссиясы) мүшесінің сайлау комиссиясының отырысында сөз сөйлеу, тиісті сайлау комиссиясының құзыретіне кіретін мәселелер бойынша ұсыныстар енгізу және олар бойынша дауыс беруді өткізуді талап ету, өзі тұратын сайлау комиссиясының құжаттарымен және материалдарымен танысу құқықтарының бұзылуынан көрінетін әрекеттерде (әрекетсіздікте) көрінеді, олардың куәландырылған көшірмелерін алу, төмен тұрған сайлау комиссиясының қызметін тексеруді жүзеге асыру.
Жалпы құқық бұзушылық субъектісі-жеке немесе заңды тұлғалар.
Құқық бұзушылықтың субъективті жағы кез-келген абайсыздықтың ниеті түрінде көрінуі мүмкін.
ӘҚБтК-нің 805-бабының 1-бөлігіне сәйкес ӘҚБтК-нің 105-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар прокурор әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау туралы қаулы шығаратын істерге жатады.
1-бөлімге сәйкес. ӘҚБтК-нің 684-бабы ӘҚБтК-нің 105-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьялары қарайды.
Сонымен қатар, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жеке тұлғалар ӘҚБтК-нің 105-бабы бойынша бұзылған құқықтарды қалпына келтіру туралы өтінішпен жүгінген кезде жасалмайды. Мұндай жағдайда істі сот құқық бұзушылық туралы хаттама жасамай қарайды (пп. 4) ӘҚБтК 807-бабының 1-бөлігі).
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
