115-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексін сайлауды (республикалық референдумды) дайындауға және өткізуге қаражаттың жұмсалуы туралы есептерді ұсынбау немесе жарияламау
Кандидаттың, депутат немесе өзге де сайланбалы лауазымға сайланған адамның не саяси партияның сайлау қорларына түсетін түсімдердің (қайырымдылықтардың) мөлшері туралы және сайлау қорларын құру көздері туралы мәліметтерді, сондай-ақ сайлау қоры қаражатының пайдаланылуы туралы есепті ұсынбауы –
кандидатқа, депутат болып сайланған адамға немесе өзге де сайланбалы лауазымға – он бес, заңды тұлғаға-елу бес айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
Құқық бұзушылықтың жалпы объектісі сайлау өткізуді қамтамасыз етудің қоғамдық тәртібі болып табылады. Сайлауды (республикалық референдумды) дайындауға және өткізуге қаражат жұмсау туралы есептерді қаржыландыру, ұсыну және жариялау тәртібін сақтау кезінде туындайтын қоғамдық-құқықтық қатынастар құқық бұзушылықтың жалпы объектісі болып табылады.
"Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" ҚР Конституциялық Заңының 6-тарауында сайлауды қаржыландыру мәселелері реттеледі. Белгіленген конституциялық заң сайлауды мемлекеттік және мемлекеттік емес қаржыландыруды көздейді. Партиялық тізімдер, мәслихаттар, өзге де жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мүшелері негізінде сайланатын Парламент Мәжілісінің депутаттарын қоспағанда, Президентті, Парламент депутаттарын сайлау жергілікті атқарушы органдардың шоттары арқылы республикалық бюджет қаражатынан қаржыландырылады.
Республикалық бюджет қаражатынан шығыстар жабылады:
1) сайлау комиссияларын ұйымдастыру және олардың қызметі, үй-жайларды жалға алу, іссапар шығыстары, консультанттардың, сарапшылардың, лингвистикалық комиссия мүшелерінің, электрондық сайлау жүйесін пайдалануды қамтамасыз ететін мамандардың еңбегіне ақы төлеу;
2)партиялық тізімдер бойынша кандидаттардан басқа кандидаттардың бұқаралық ақпарат құралдарында сөйлеген сөздері (Конституциялық заңның 28-бабының 3-тармағы);
3)кандидаттардың жария сайлау алдындағы іс-шараларын өткізу және партиялық тізімдер бойынша үміткерлерден басқа кандидаттардың үгіт материалдарын шығару ( Конституциялық заңның 28-бабының 4 және 5-тармақтары);
4) партиялық тізімдер бойынша кандидаттардан басқа кандидаттардың Орталық сайлау комиссиясы белгілейтін мөлшердегі көлік шығыстары;
5) сайлау комиссиясының үй-жайында және дауыс беруге арналған үй-жайда орналастырылатын Президенттікке, Парламент Сенаты мен мәслихаттар депутаттығына, өзге де жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мүшелеріне кандидаттар туралы, сондай-ақ партиялық тізімдерін ұсынған саяси партиялар туралы ақпараттық плакаттар дайындау.
Президентті және Парламент депутаттарын және мәслихат депутаттарын сайлауда кандидаттардың сайлау алдындағы үгіті Конституциялық заңда белгіленген тәртіппен құрылатын сайлау қорларының қаражатынан қаржыландырылуы мүмкін. Сайлау қорлары заңнамада белгіленген тәртіппен мемлекеттік тіркелуге жатады.
Сайлау қорлары келесі көздерден құрылады:
1) кандидаттардың жеке қаражаты, саяси партиялардың қаражаты;
2) кандидатқа оны ұсынған республиканың қоғамдық бірлестігі бөлген қаражат;
3) республика азаматтары мен ұйымдарының ерікті қайырмалдықтары. Мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, қайырымдылық ұйымдарының, діни бірлестіктердің, олардың жарғылық капиталына шетелдік қатысуы бар қазақстандық заңды тұлғалардың ерікті қайырмалдықтарына, сондай-ақ жеке және заңды тұлғалардың анонимді қайырмалдықтарына тыйым салынады.
Сайлау қорларына тек заңды жолмен алынған қаражат жіберілуі мүмкін.
Сондықтан сайлауды (республикалық референдумды) дайындауға және өткізуге жұмсалатын қаражаттың жұмсалуын бақылау маңызды. Аталған Конституциялық заңның 34-бабының 9-тармағында сайлау қорытындылары белгіленгеннен кейін бес күннен кешіктірмей кандидат, саяси партия тиісті сайлау комиссиясына өзінің сайлау қорының қаражатын пайдалану туралы есеп беруге міндетті екендігі анықталды.
Демек, сайланбалы қызметке кандидат не саяси партия жасаған осы құқық бұзушылықтың объективті жағы осы адамдар тиісті сайлау комиссиясына өзінің сайлау қорының қаражатын пайдалану туралы есеп ұсынбаған кезде әрекетсіздікте көрінеді.
ҚР Орталық сайлау комиссиясының 1999 жылғы 7 тамыздағы № 19/222 қаулысымен бекітілген арнайы уақытша шот ашу және сайлау қоры қаражатын жұмсау қағидаларының 19-26-тармақтарында сайлау қорлары қаражатының жұмсалуын бақылауды тиісті сайлау комиссиялары мен банктер жүзеге асыратыны көрсетілген. Тиісті сайлау комиссияларының ұсынуы бойынша бақылауға олардың құзыретіне сәйкес өзге де мемлекеттік органдар тартылуы мүмкін.
Сайлау қорытындылары белгіленгеннен кейін күнтізбелік бес күннен кешіктірмей кандидат, партиялық тізімді ұсынған саяси партия тиісті сайлау комиссиясына өзінің сайлау қорының қаражатын пайдалану туралы есеп беруі қажет, онда сайлау қорына ақшалай түсімдердің көздері және жүргізілген барлық шығындар көрсетіледі. Бұл ретте банк куәландырған арнайы шот ашу туралы хабарламаның көшірмесі ұсынылады.
Сайлау қорларының қаражатының нысаналы жұмсалуын ҚР Президенттігіне, Парламент Сенатының депутаттығына, әкімдерге, партиялық тізімді ұсынған саяси партияға кандидат қамтамасыз етеді.
ҚР Президенттігіне Кандидат, Парламент Сенатының депутаттары, әкімдер, партиялық тізімді ұсынған саяси партия өз сайлау қорына қаражаттың түсуінің есебін, сондай-ақ олардың жұмсалуының есебін жүргізеді. Есепке алу түсімнің әрбір түрі бойынша күнін, теңгедегі сомасын және осы қаражатты аударған нақты жеке және заңды тұлғаның атауын көрсете отырып жүргізіледі. Шығыстар тізілімінде: шотқа ақша түскен күн, Екінші деңгейдегі банктен ақша алынған күн, сомасы, әрбір төлем құжаты бойынша төлемнің мақсаты жазылады.
Екінші деңгейдегі банктер тиісті сайлау комиссиясына арнаулы шоттарға қаражаттың түсуі және олардың жұмсалуы туралы апта сайынғы есепті ұсынады. Тиісті сайлау комиссиясының сұрау салуы бойынша дәл осындай мәліметтер жиырма төрт сағат ішінде беріледі.
Арнайы шоттарға қаражаттың түсуі және олардың жұмсалуы туралы есеп бұқаралық ақпарат құралдарында айына екі рет жарияланады:
Қазақстан Республикасының Президентін, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттарын партиялық тізімдер бойынша сайлау кезінде - Орталық сайлау комиссиясы;
Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаттарын сайлау кезінде – облыстық (республикалық маңызы бар қалалар мен Астананың) сайлау комиссиялары;
мәслихаттар депутаттарын, әкімдерді сайлау кезінде - аумақтық сайлау комиссиялары.
Арнайы шоттар бойынша барлық қаржылық операциялар сайлау күнінің алдындағы күні сағат он сегізде тоқтатылады.
Қайта дауыс беру жүргізілген кезде өздеріне қатысты қайта дауыс беру жүргізілетін кандидаттардың арнайы шоттары бойынша қаржы операциялары қайта дауыс беру күні тағайындалған күні қайта басталады және сайлау күнінің алдындағы күні сағат он сегізде тоқтатылады. Сайлау қорына ол құрылған күннен бастап түскен ақшаның жалпы сомасы Конституциялық заңда белгіленген шектен аспауға тиіс.
Сайлау науқанының мақсаттарына жұмсалмаған сайлау қорының ақшалай қаражатының үштен екісін Екінші деңгейдегі банк немесе оның филиалы республикалық бюджетке жібереді, ал үштен бірін кандидатқа немесе партиялық тізімді ұсынған саяси партияға қайтарады. Бұл туралы мәліметтерді Орталық сайлау комиссиясына немесе есепті қабылдау туралы шешім қабылдайтын тиісті аумақтық сайлау комиссиясына ұсынады.
Есептер қаражаттың жұмсалғанын растайтын құжаттарды қоса бере отырып, Қағидаларға 1, 2, 3 және 4-қосымшаларда көрсетілген нысандар бойынша ұсынылады.
Өзінің сайлау қорының қаражатын пайдалану туралы есепті ұсынбау субъектісі кандидат немесе саяси партия болып табылады.
Алайда, сайлауды (республикалық референдумды) дайындауға және өткізуге қаражаттың жұмсалуы туралы есептерді жарияламау субъектісі әрқашан тиісті сайлау комиссиясының төрағасы лауазымды тұлға болып табылады.
Мәселен, "сайлау туралы" Конституциялық заңның 34-бабының 4-тармағына сәйкес қорға түскен ақшаның жалпы сомасы және оның көздері туралы ақпарат сайлау қорытындылары жарияланғаннан кейін он күн ішінде бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланады:
Президентті, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттарын партиялық тізімдер бойынша сайлау кезінде - Орталық сайлау комиссиясы;
Парламент Сенатының депутаттарын сайлау кезінде - облыстық (республикалық маңызы бар қалалар мен Астананың) сайлау комиссиялары;
мәслихат депутаттарын сайлау кезінде-аудандық сайлау комиссиялары.
Бұл құқық бұзушылықтың субъективті жағы ниет немесе абайсыздық түрінде де көрсетілуі мүмкін.
ӘҚБтК-нің 805-бабының 1-бөлігіне сәйкес ӘҚБтК-нің 115-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар прокурор әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау туралы қаулы шығаратын істерге жатады.
1-бөлімге сәйкес. ӘҚБтК-нің 684-бабы ӘҚБтК-нің 115-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьялары қарайды.
Сонымен қатар, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жеке тұлғалар ӘҚБтК-нің 115-бабы бойынша бұзылған құқықтарды қалпына келтіру туралы өтінішпен жүгінген кезде жасалмайды. Мұндай жағдайда істі сот құқық бұзушылық туралы хаттама жасамай қарайды (пп. 4) ӘҚБтК 807-бабының 1-бөлігі).
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
