214-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК кедендік төлемдер мен алымдарды төлеуден жалтару
1. Кедендік баждарды, салықтарды, кедендік алымдарды, лицензия бергені үшін алымдарды немесе басқа да ірі мөлшердегі төлемдерді төлеуден жалтару, —
бес жүзден жеті жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде бес айдан жеті айға дейінгі кезеңде айыппұл салуға не бір жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не төрт айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не бас бостандығынан айыруға дейінгі мерзімге жазаланады бір жыл.
2. Дәл сол әрекет:
а) бірнеше рет;
б) лауазымды адам өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып;
в) ұйымдасқан топ немесе қылмыстық қоғамдастық (қылмыстық ұйым), —
жеті айдан бір жылға дейінгі кезең үшін жеті жүзден бір мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не бір жылдан екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не төрт айдан алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға жазаланады немесе үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру. Ескерту. Егер төленбеген кедендік төлемдердің құны бір мың айлық есептік көрсеткіштен асатын болса, кедендік төлемдерді төлеуден жалтару ірі мөлшерде жасалған деп танылады.
Кедендік төлемдер-бұл ҚР кедендік шекарасы арқылы тауарлар мен көлік құралдарын өткізу процесіне қатысатын тұлғалардан кеден органдары алатын ақшалай қаражат. Төлемдерді төлеу-сыртқы саудаға байланысты операциялардың негізгі шарттарының бірі.
Мемлекеттің экономикалық қызметі саласындағы қылмыстар кедендік төлемдер мен алымдарды төлеуден алынатын қаражаттың республикалық бюджетке түсуін шектеу арқылы оның жұмыс істеу негіздеріне нұқсан келтіреді, ұлттық валюта бағамын тұрақтандыру үшін қажетті валюталық резервтердің қалыптасуына әсер етеді, шикізаттық табиғи ресурстарды өндіруге және пайдалануға байланысты стратегиялық мүдделерге қол сұғады.
Кедендік қылмыстар деп Экономикалық қызмет саласындағы қатынастарға да, Қазақстан Республикасындағы кеден ісін ұйымдастыруға да зиян келтіретін, кедендік ережелерге бір мезгілде қол сұғумен біріктірілген, экономикалық қызметтің белгілі бір түріне қылмыстық қол сұғушылық деп түсіну керек.
Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі-бұл кедендік төлемдер мен салықтарды алу, тауарлар мен көлік құралдарын ҚР кедендік шекарасы арқылы өткізу кезінде кедендік ресімдеу тәртібі мен шарттарын бұзады, нәтижесінде мемлекетіміздің экономикасына елеулі залал келтіріледі.
Қарастырылып отырған қылмыстың объектісі мемлекеттің экономикалық және қаржылық мүдделері, сондай-ақ салық төлеушілер мен мемлекет арасында туындайтын қатынастар болып табылады.
2003 жылғы 5 сәуірдегі ҚР Кеден кодексінің 7-бабында ұғымы берілген кедендік төлемдер мен алымдар қылмыстың мәні болып табылады, оларға мыналар жатады: кедендік баж, салықтар, кедендік алымдар, сондай-ақ лицензия бергені үшін кедендік алымдар немесе басқа да кедендік төлемдер. ҚР шекарасы арқылы тауар ретінде өткізілетін тауарлар мен көлік құралдарының кедендік құны кедендік төлемдерді есептеу үшін негіз болып табылады.
Бұл қылмыстың объективті жағы кедендік төлемдер мен алымдарды төлеуден жалтару түріндегі әрекетпен немесе әрекетсіздікпен сипатталады.
Кедендік төлемдерді төлеуден жалтару-бұл заңға сәйкес белгіленген мерзімде толық немесе ішінара төлемеуге бағытталған қылмыстық заңда көзделген және тыйым салынған қоғамдық қауіпті, қылмыстық жазаланатын, қасақана жасалған әрекеттер.
Жалтару деп келесі балама әрекеттер түсініледі:
- кедендік декларацияда және кедендік мақсаттар үшін қажетті өзге де құжаттарда кедендік құн, кедендік режим туралы не кедендік төлемдер мен салықтардан босатуға немесе олардың мөлшерін төмендетуге әкеп соққан тауарлардың немесе көлік құралдарының шығарылған елі туралы анық емес мәліметтер;
- кеден органына төленген кедендік төлемдерді қайтаруға, төлемдер мен өзге де өтемдерді алуға немесе оларды қайтармауға, не толық көлемде не тиісті құжаттарсыз қайтаруға құқық беретін анық емес мәліметтерді қамтитын құжаттарды ұсыну;
- егер мұндай төлем дәлелді себептерсіз орын алса, кеден органына кедендік төлемдерді тәртіппен, мөлшерде және белгіленген мерзімде төлемеу;
- кеден органына төлеу фактісін растайтын не кедендік төлемдерді төлеуді қамтамасыз ету болып табылатын жалған қаржылық құжаттарды ұсыну;
- кеден органына кедендік төлемдерді төлемеуге әкеп соққан өзге де жалған мәліметтердің өтініші.
Тауарларды мемлекет аумағы арқылы транзиттік өткізу кезінде тауарлар мемлекет аумағында кедендік баждар мен төлемдер алынбай өткізілетін "жалған транзит" неғұрлым кең таралған әдіс болып табылады; сатып алынған тауарды экспортқа жөнелту кезінде "жалған экспорт"жасау жағдайлары жиі кездеседі; тауарды кедендік бақылаумен жеткізу кезінде тауардың тағайындалған кеденге түспеу жағдайлары жиі кездеседі, яғни кедендік төлемдерді төлемеу және тауарлардың контрабандасы, Әдетте, Кеден органдарының лауазымды адамдарының оларды жеткізуге арналған құжаттарды жалған ресімдеуімен ұштасады; келісімшарттар бойынша есеп айырысуларды жүзеге асыру кезінде ең көп тарағаны шетелден шетел валютасындағы қаражатты қайтармау болып табылады.
Кәсіпкерлік қызмет саласындағы Кедендік қылмыстың түрі ретінде кедендік төлемдер мен алымдарды төлеуден жалтару деп мемлекеттің бюджет қаражатын қалыптастыру жөніндегі экономикалық қызметіне және кеден органдарының кедендік баждарды, салықтарды, кедендік алымдарды, лицензия бергені үшін алымдарды және басқа да төлемдерді жинау жөніндегі қалыпты қызметіне қылмыстық қол сұғушылық, оларды кәсіпкерлік қызмет саласында төлеуден жалтару болған кезде түсінген жөн. ірі мөлшерде.
ҚР ҚК 214-бабында көзделген қылмыстың диспозициясы бланкет болып табылады. Кедендік салық салу саласында жасалатын қоғамдық қауіпті іс-әрекетке дұрыс қылмыстық-құқықтық баға беру үшін құқық қорғау органдары тек қылмыстық нормаларға ғана емес, сонымен қатар құқықтың басқа салаларына (азаматтық, қаржылық, кедендік, әкімшілік) жүгінуі керек.
ҚР Кеден кодексінің 9-бөлімінде тауарларды немесе көлік құралдарын кедендік ресімдеу, аталған Кодекстің 34 — тарауында — жеке тұлғалардың тауарлар мен көлік құралдарын өткізуі, ал ҚР Кеден кодексінің 48-тарауында-тауарларды декларациялау регламенттелген. Бұл ретте кедендік төлемдер мен салықтар кедендік декларация қабылданғанға дейін немесе қабылданған күні төленеді. Егер кедендік декларация белгіленген мерзімде берілмесе, онда кедендік төлемдер мен салықтарды төлеу мерзімдері кедендік декларацияны беру мерзімі өткен күннен бастап есептеледі. Кеден органының шешімі бойынша төлеушіге кедендік баждарды төлеуді кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу берілуі мүмкін. Кедендік баждарды төлеуді кейінге қалдыру және бөліп төлеу кедендік декларация қабылданған күннен бастап үш айдан аспауға тиіс.
Қаралып отырған қылмыстың объективті жағының міндетті белгісі — төленбеген кедендік төлемдердің немесе алымдардың ірі мөлшері, бұл ҚР ҚК 214-бабына сәйкес айлық есептік көрсеткіштің мыңнан асатын сомасы танылады.
Кедендік төлемдер мен алымдарды төлеуден жалтару мөлшері қолданыстағы кедендік-тарифтік ережелерге сәйкес төленуі тиіс осы төлемдердің сомасы негізінде айқындалады. Қылмыс ірі мөлшерде келтірілген сәттен бастап аяқталды деп танылады.
Қылмыстың субъектісі кедендік төлемдер мен алымдарды төлеуші болып табылады. Декларанттар немесе өзге де мүдделі тұлғалар төлеушілер деп танылады. Декларант (ҚР Кеден кодексінің 7-бабы) - тауарларды шекара арқылы өткізетін, өз атынан тауарлар мен көлік құралдарын декларациялайтын, ұсынатын және көрсететін тұлға.
Тауарларды өткізетін тұлға (ҚР Кеден кодексінің 7 — бабы) - яғни тауарлардың меншік иесі, оларды сатып алушы, иесі болып табылатын не тауарлармен өз атынан іс-әрекеттер жасау үшін ҚР заңнамасына сәйкес жеткілікті өзге де сапада әрекет ететін тұлға.
Кеден брокері (ҚР Кеден кодексінің 51 — тарауы) - ҚР Орталық кеден органының біліктілік аттестатын алған және кеден брокері ретінде қызметті жүзеге асыру құқығына ҚР Орталық кеден органының лицензиясы бар заңды тұлғаның штатында тұрған кедендік ресімдеу жөніндегі маман.
Субъективті жағынан талданатын қылмыс тек тікелей ниетпен жасалады. Адам кедендік төлемдер мен алымдарды үлкен мөлшерде әрекет ету немесе әрекетсіздік арқылы төлеуден жалтаратынын біледі және оны қалайды. Егер кедендік бақылауды жүргізу кезінде төленуге жататын кедендік төлемдерді есептеу кезінде, яғни абайсызда жасалған таза арифметикалық қателер анықталса, онда бұл әрекеттер ҚР ҚК 214-бабы бойынша жауаптылыққа әкеп соқпайды. Бұл қылмыстың біліктілік белгілері:
- бірнеше рет;
- кеден органының лауазымды адамы өзінің қызметтік жағдайын пайдалана отырып жасаған;
- ұйымдасқан топ немесе қылмыстық қоғамдастық (қылмыстық ұйым).
Егер бұл ретте бұрын жасалған жалтарғаны үшін адам қылмыстық жауаптылықтан босатылмаған болса (ҚР ҚК 65, 68, 69, 76-баптары) не соттылығы заңда белгіленген тәртіппен алынбаған немесе өтелмеген болса, бірнеше рет кедендік төлемдер мен алымдардан екі және одан да көп рет қылмыстық жазаланатын жалтару жасауды білдіреді (ҚР ҚК 77-бабы).
