374-бапқа түсініктеме. Өзіне зиян келтіру жолымен немесе Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК өзге тәсілімен әскери қызметтен жалтару

     1. Әскери қызметшіні ауруға шалдығу немесе өзіне қандай да бір зақым келтіру (өзіне зиян келтіру) не өз денсаулығына өзге де зиян келтіру жолымен әскери қызмет міндеттерін атқарудан жалтару немесе құжаттарды бұрмалау немесе өзге де алдау, —    

әскери қызмет бойынша бір жылға дейінгі мерзімге шектеуге не үш айдан алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не тәртіптік әскери бөлімде бір жылға дейінгі мерзімге ұстауға не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.    

2. Әскери қызмет міндеттерін орындаудан толық босату мақсатында жасалған дәл осындай іс-әрекет-бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.    

3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, соғыс уақытында немесе жауынгерлік жағдайда жасалған іс-әрекеттер, —    

 бес жылдан жиырма жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға не өлім жазасына немесе өмір бойына бас бостандығынан айыруға жазаланады.

     Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі-әскери тәртіпті қасақана бұзу, әскери ант пен әскери жарғылардың талаптары, әскери міндеттерді адал және адал орындау, әскери қызметтің барлық қиындықтары мен қиындықтарына төтеп беру.  

   Қылмыстың тікелей объектісі-әскери қызмет өткерудің белгіленген тәртібі, сондай-ақ жүктелген міндеттерді уақтылы және дәл орындау.   

  Объективті жағынан, қарастырылып отырған қылмыс ауруды модельдеу, өзіне қандай да бір зақым келтіру (өзіне зиян келтіру) немесе денсаулыққа өзге де зиян келтіру, құжаттарды жалғандық жасау немесе өзге де алдау жолымен әскери қызметтен жалтарумен сипатталады.  

   Ауруды модельдеу-бұл жоқ ауруларды немесе физикалық кемшіліктерді жатқызу немесе бар аурудың белгілерін (саңырау, соқырлық және т.б.) қасақана асыра сілтеу.    

 Өзіне зиян келтіру әскери қызмет міндеттерін орындауға кедергі келтіретін адам ағзасының кез келген органына (қолына, аяғына, көзіне) зақым келтіруден көрінеді.    

 Денсаулыққа өзге де зиян келтіру деп өз-өзіне зиян келтіруден басқа, әскери қызмет міндеттерін орындау мүмкіндігін болдырмайтын, ағзаға әртүрлі тәсілдермен (денсаулыққа зиянды химиялық заттарды қабылдау, дәрілік заттардың артық дозалануы және т.б.) әсер етуді түсінген жөн.  

   Құжаттардың жалғандығы әскери қызметтен уақытша (1-бөлім) немесе тұрақты (ҚР ҚК 374-бабының 2-бөлігі) босату үшін негіз беретін жалған құжаттарды (жақын туысының ауруы немесе қайтыс болуы туралы жалған анықтамалар) қолдан жасауда немесе ұсынуда білдірілуі мүмкін. Барлық жағдайларда жалғандық жалған, құжатта көрсетілген оқиғалар мен мән-жайлардың шындыққа сәйкес келмеуінен тұрады, оған сілтеме жасай отырып, әскери қызметші оны әскери міндеттерін атқарудан уақытша немесе тұрақты босату туралы өтініш жасайды.   

  Құжаттардың жалғандығы әскери қызметтен жалтару құрамының объективті жағының міндетті белгісі болғандықтан, оны ҚР ҚК 325-бабы бойынша да, құжаттарды қолдан жасағаны үшін жауапкершілікті көздейтін біліктілік талап етілмейді, яғни бұл жағдайда қылмыстардың жиынтығы жоқ.    

 Әскери қызметшіні әскери міндеттерін атқарудан босату үшін жалған құжатпен жабдықтаған адам жалтаруға қосалқы қатысушы ретінде жалғандық жолымен жауаптылыққа тартылады.   

  Жалтару тәсілі ретінде өзге алдау әскери қызметшінің командирге (бастыққа) қызметтің міндеттерін атқарудан босатуды алу мақсатында оқиғалар немесе мән-жайлар туралы көрінеу жалған мәліметтер беруі не ол туралы баяндауға тиіс мән-жайлар туралы сол мақсатта саналы түрде үнсіз қалуы болып табылады. Жалған мәліметтер отбасылық немесе басқа жағдайларға қатысты болуы мүмкін, егер олар шын мәнінде болған болса, командирдің (бастықтың) қарамағындағы адамды әскери қызмет міндеттерін орындаудан босатуына негіз болады.      Сәйкес п. 18 "Әскери қылмыстар туралы істер бойынша сот практикасы туралы" ҚР Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы "осы бап бойынша жауапкершілік өзіне зиян келтіру тәсіліне, өз денсаулығына келтірілген зиянның ауырлығына, сондай-ақ пайдаланылған алдау тәсіліне қарамастан туындайды.    

 Әскери қызметшінің өзі көрінеу жалған құжат дайындай отырып, әскери қызмет міндеттерін орындаудан жалтару ҚК-нің 374 және 325-баптарының жиынтығы бойынша сараланады-жалған құжаттарды, мөрлерді, мөрлерді, бланкілерді, мемлекеттік наградаларды қолдан жасау, дайындау немесе өткізу".  

   Егер кінәлілер қылмыстық заңның Ерекше бөлігінің бір бабының әртүрлі бөліктерінде жауапкершілігі көзделген әскери қылмыстар жасаса, онда іс — әрекет ҚК — нің 12-бабының 2-бөлігінің талаптарын сақтай отырып сараланады-қылмыстар жиынтығы-ҚК бабының неғұрлым қатаң жазаны көздейтін бөлігі бойынша.  

   Командир (бастық) немесе басқа мемлекеттік орган жаңылыстырылған кезде, әскери қызметшіні әскери қызметтің міндеттерін атқарудан уақытша немесе тұрақты босату туралы шешім қабылдаған сәттен бастап қылмыс аяқталды деп саналады. Осы уақытқа дейін кінәлінің әрекеті қылмысқа оқталу ретінде жіктеледі.    

 Қылмыстың субъективті жағы тікелей ниет түріндегі кінәнің қасақана түрімен сипатталады. Кінәлі адам өзіне қандай да бір зиян келтіру, алдау және басқа жолмен әскери қызмет міндеттерін орындаудан жалтаратынын түсінеді және мұны қалайды.     

Қылмыстың мақсаты 1 — бөлім бойынша-әскери қызметтен уақытша жалтару, ҚР ҚК 374-бабының 2-бөлігі бойынша-әскери қызмет міндеттерін орындаудан толық босату.   

  Қылмыс субъектісі — арнайы, яғни әскерге шақыру немесе келісімшарт бойынша әскери қызмет өткеретін кез келген әскери қызметші. ҚР ҚК 374-бабында көзделген қылмыс субъектілері әскери жиындарға шақырылған запастағы азаматтар болуы мүмкін.    

  ҚР ҚК 374-бабының 3-бөлігі осы баптың 1 және 2-бөлімдерінде көзделген, соғыс уақытында немесе жауынгерлік жағдайда жасалған, анықтамасы жоғарыда берілген қылмыстар үшін жауапкершілікті көздейді.    

 ҚР ҚК 374-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыс ауырлығы аз қылмыстарға жатады.   

  ҚР ҚК 374-бабының 2-бөлігінде көзделген қылмыс ауыр қылмыстарға жатады.    

 ҚР ҚК 374-бабының 3-бөлімінде көзделген қылмыс аса ауыр қылмыстарға жатады.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы