Алаяқтық, яғни алдау жəне сенімді теріс пайдалану
Нұр-Сұлтан қаласы Есіл ауданының № 2 аудандық сотының 2020 жылғы 2 наурыздағы үкімімен: А. бұрын, Оңтүстік Қазақстан облысы Сарыағаш ауданы № 2 аудандық сотының 2018 жылғы 23 ақпандағы үкімімен Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 190-бабы үшінші бөлігінің 1-тармағымен 3 жылға бас бостандығынан айыруға, осы Кодекстің 63-бабы қолданыла отырып, шартты түрде сотталған; - ҚК-нің 190-бабы үшінші бөлігінің 1), 4) тармақтарымен 4 жылға бас бостандығынан айырылған, осы Кодекстің 60-бабының бірінші бөлігі негізінде 5 жылға бас бостандығынан айыруға, жазасын қылмыстық-атқару жүйесінің қауіпсіздігі барынша жоғары мекемесінде өтеуге сотталған. ҚК-нің 14-бабының 1-тармағына сәйкес А.-ның іс-әрекеттерінде қылмыстардың қайталануы танылған. А.-дан Б.-ның пайдасына 2 900 000 теңге, У.-ға 800 000 теңге, М.-ға 2 187 000 теңге материалдық шығындар, мемлекет кірісіне 58 870 теңге мемлекеттік баж, Қазақстан Республикасының жәбірленушілерге өтемақы қорына 50 500 теңге мәжбүрлі төлем, мемлекет пайдасына 840 теңге 50 тиын процестік шығындар өндірілген.
Алаяқтық, яғни алдау жəне сенімді теріс пайдалану
Сот үкімімен А. алаяқтық, яғни алдау жəне сенімді теріс пайдалану жолымен бірнеше рет ірі мөлшерде бөтеннің мүлкін жымқырғаны үшін кінəлі деп танылған. Нұр-Сұлтан қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2020 жылғы 22 сәуірдегі қаулысымен сот үкімі өзгеріссіз қалдырылған. Бас Прокурор міндетін атқарушының наразылығында сот актілерін өзгертіп, А.-ның əрекетінде ҚК-нің 14-бабының бірінші бөлігіне сəйкес қылмыстардың қайталануын тану бөлігінің күшін жойып, тиісінше ҚК-нің 54-бабына сəйкес қылмыстардың қайталануын қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мəн-жайлар қатарынан алып тастауды, сондай-ақ оның жазасын қылмыстық-атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемелерінде өтеуді белгілеуді сұраған. Сотталғанның іс-əрекетінің саралануы мен дəлелденуі дауланбаған. Сотталған А.-ның сот үкімінде жазылған мән-жайларда қылмыс жасағаны сот отырысында объективті түрде зерттелген әрі тиісті баға берілген дәлелдемелерге негізделген және істің нақты мән-жайларына сәйкес келеді. Сот А.-ның қылмыстық іс-әрекетін ҚК-нің 190-бабы үшінші бөлігінің 1), 4) тармақтарымен дұрыс саралаған. Алайда сот жаза тағайындау барысында, сотталғанның іс-әрекетінде қылмыстың қауіпті қайталауын танып, оған жазасын қылмыстық атқару жүйесінің барынша жоғары мекемесінде өтеуді белгілеуі заң талаптарына қарсы келеді. ҚК-нің 14-бабының бірінші бөлігіне сəйкес егер адам бұрын ауыр қылмыс жасағаны үшін бас бостандығынан айыруға сотталған болса, осы адамның ауыр қылмыс жасауы қылмыстардың қайталануы деп танылады. Қылмыстық іс материалдарынан анықталғандай, А. Оңтүстік Қазақстан облысы Сарыағаш ауданының № 2 аудандық сотының 2018 жылғы 23 ақпандағы үкімімен ҚК-нің 190-бабы үшінші бөлігінің 1) тармағымен 3 жыл мерзімге шартты түрде сотталған. Бұл үкім бойынша А. ірі мөлшерде алаяқтық, яғни ауыр санаттағы қылмыс жасағаны үшін сотталған. «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне қылмыстық, қылмыстық-процестік заңнама мен құқық қорғау жəне арнаулы мемлекеттік органдар қызметін жетілдіру мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2018 жылғы 12 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңымен Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 3-бабының 38) тармағы жаңа редакцияда жазылып, 2018 жылғы 31 шілдеден бастап қолданысқа енгізілген. ҚК-нің 3-бабының 38) тармағына сəйкес ҚК-нің 190-бабында айлық есептік көрсеткіштен бір мың есе асатын мүлік құны немесе залал ірі залал жəне ірі мөлшер деп танылады. «2016-2018 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 11-бабына сəйкес 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап айлық есептік көрсеткіш 2 121 теңге болып белгіленген, яғни 2 121 000 теңгеден асқан сома ірі мөлшер болып табылады.
Алаяқтық, яғни алдау жəне сенімді теріс пайдалану
Осыған орай, ҚК-нің 6-бабының бірінші бөлігіне сəйкес іс-əрекеттің қылмыстылығын немесе жазаланушылығын жоятын, қылмыстық құқық бұзушылық жасаған адамның жауаптылығын немесе жазасын жеңілдететін немесе жағдайын өзге де түрде жақсартатын заңның кері күші болады, яғни осындай заң қолданысқа енгізілгенге дейін тиісті іс-əрекетті жасаған адамдарға, оның ішінде жазасын өтеп жүрген немесе жазасын өтеген, бірақ сотталғандығы бар адамдарға қолданылады. «Соттардың қылмыстардың қайталануы туралы заңдарды қолдануы туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007 жылғы 25 желтоқсандағы № 8 нормативтік қаулысының 16-тармағына сəйкес, егер сотталушы жасаған қылмысы үшін сотталып, ол бойынша алынбаған жəне жойылмаған соттылығы болса, заңның өзгеруіне байланысты қылмыстар онша ауыр емес қылмыстар санатына ауыстырылған жағдайда, олардың санатын ҚК-нің 6-бабына сəйкес анықтап, жаңа заң бойынша қылмыстардың қайталануын тану кезінде ескеру керек. 2018 жылғы 23 ақпандағы үкім бойынша А.-ның қылмыстық іс-əрекеттерінің мөлшері 2 121 000 теңгеге жетпейтіндіктен, оның іс-əрекетінде қылмыстардың қайталануын тану кезінде ауыр санаттағы қылмыс ретінде ескерілмеуі керек. «Қылмыстық жаза тағайындаудың кейбір мəселелері туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 25 маусымдағы № 4 нормативтік қаулысының 4-тармағына сəйкес сот айыптау актісінде көрсетілмеген, жауаптылықты ауырлататын мəн-жайлардың бар болуын үкімде белгілеп көрсетсе, ол ҚПК-нің 340-бабының талаптарына сəйкес сотталушының жағдайын ауырлатады жəне сот талқылауының шегін бұзу болып табылады делінген.
Қылмыстық іс бойынша айыптау актісінде қылмыстардың қайталануы ауырлататын мəн-жай ретінде көрсетілмеген. Алайда бірінші жəне апелляциялық сатыдағы соттар аталған заң талаптарын ескермей, А.-ның əрекетінде қылмыстардың қайталануын негізсіз таныған. Соның салдарынан жазасын өтеу үшін қылмыстық-атқару жүйесінің түзеу мекемесінің режимін дұрыс белгілемеген. Сонымен бірге қылмыстардың қайталануын қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мəн-жайлар ретінде негізсіз таныған. Сотталғанның əрекетінде қылмыстардың қайталануы болмағандықтан, ҚК-нің 46-бабы бесінші бөлігінің 2) тармағына сəйкес А. жазасын қылмыстық-атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемелерінде өтеуі тиіс. Сондықтан ҚК-нің 62-бабы үшінші бөлігінің 2) тармағына сәйкес үкім заңды күшіне енгенге дейінгі күзетпен ұстауда отырған бір күні орташа қауіпсіз мекемеде жазаны өтеудің бір жарым күніне есептелуге жатады. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы сотталған А.-ға қатысты жергілікті соттардың сот актілерін өзгертіп, А.-ның əрекетінде ҚК-нің 14-бабының бірінші бөлігіне сəйкес қылмыстардың қайталануын тану бөлігінің күшін жойды. ҚК-нің 54-бабына сəйкес сот актілерінің сипаттау-уәждеу бөліктерінен «қылмыстардың қайталануы» қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мəн-жайлар қатарынан алып тасталды. Жазасын қылмыстық-атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемесінде өтеу белгіленді. ҚК-нің 62-бабы үшінші бөлігінің 2) тармағына сәйкес сотталған А.-ның үкімі заңды күшіне енгенге дейінгі күзетпен ұстауда отырған бір күні орташа қауіпсіз мекемеде жазаны өтеудің бір жарым күніне есептелсін. Сот актілерінің қалған бөліктері өзгеріссіз қалдырылды. Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры міндетін атқарушының наразылығы қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
