Банкрот деп тану
📘 ҚР Азаматтық кодексінің 53-бабы: БАНКРОТТЫ ТАНУ
🔹 1. ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
ҚР АК-нің 53-бабы банкрот деп танудың екі процессуалдық тәртібін белгілейді — ерікті (борышкердің өз бастамасы бойынша) және мәжбүрлі (кредитордың немесе уәкілетті органның бастамасы бойынша).
Аталған бап мазмұны жағынан ҚР АК-нің 52-бабын (банкроттық ұғымы туралы) толықтырады және банкроттықтың тетіктерін, шарттары мен рәсімдерін егжей-тегжейлі айқындайтын «Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттық туралы» ҚР Заңын қолданудың бастау нүктесі болып табылады.
🔹 2. ТАРМАҚТАР БОЙЫНША ТАЛДАУ
✅ 1-тармақ: Банкрот деп танудың екі тәртібі
«Банкрот деп тану ерікті немесе мәжбүрлі тәртіппен жүзеге асырылуы мүмкін»
🔎 Бірқатар юрисдикциялардан айырмашылығы, Қазақстанда заң шығарушы заңды және жеке тұлғалардың өзін-өзі банкрот деп тануына тікелей жол береді. Бұл әлемдік тәжірибеге (АҚШ, Германия, Франция және т.б.) сәйкес келеді.
📘 Нормативтік негіз:
- 2022 жылғы 30 желтоқсандағы № 176-VII «Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттық туралы» ҚР Заңы;
- ҚР АК-нің 52–54-баптары;
- ҚР АПК — 21–22-тараулар.
✅ 2-тармақ: Ерікті банкроттық
«…борышкердің сотқа берген өтініші негізінде»
📌 Заңды да, жеке тұлғаларға да қолданылады.
Шарттары:
- Міндеттемелердің активтерден тұрақты түрде артық болуы;
- Оңалту (реабилитация) әлеуетінің болмауы;
- Қаржылық дәрменсіздік туралы қорытындының болуы (банкроттық туралы заң бойынша міндетті құжат);
- Өзінің төлем қабілетсіздігін ерікті түрде мойындау.
📘 Мысал:Кредиттер бойынша қарызы 1600 АЕК-тен асатын, мүлкі мен табысы жоқ жеке тұлға банкроттық туралы өтініш береді — сот істі өзін-өзі банкрот деп танудың жеңілдетілген рәсімімен іс жүргізуге қабылдайды.
📌 Салдары:
- 5 жылға дейін қарыздар мен кредиттер алуға тыйым салу;
- 5 жыл бойы кәсіпкерлік қызметпен айналысуға тыйым салу;
- Қайта банкроттық — 7 жылдан кейін (Банкроттық туралы заңның 6-бабы).
✅ 3-тармақ: Мәжбүрлі банкроттық
«…кредитордың өтініші бойынша, ал көзделген жағдайларда — өзге де тұлғалардың өтініші бойынша»
📌 Өтініш беруге құқығы бар тұлғалар:
- Кредиторлар (банктер, жеткізушілер, жалға берушілер және т.б.);
- Мемлекеттік органдар (мысалы, салық берешегі бойынша Мемлекеттік кірістер комитеті);
- Уәкілетті ұйымдар (мысалы, банктер банкрот болған кезде Проблемалық кредиттер қоры).
Шарттары:
- Расталған берешек (сот актісі, атқарушылық құжат);
- 3 айдан астам мерзімге кешіктірудің болуы;
- Мүліктің және төлем қабілеттілігінің болмау белгілері.
📘 Сот тәжірибесінен мысал:Кредитор жеткізу шарты бойынша төлем 6 ай бойы кешіктірілгеннен кейін ЖШС-ны банкрот деп тану туралы өтініш берді. Сот міндеттемені орындау үшін активтердің жоқ екенін анықтап, төлем қабілетсіздікті таныды.
🔹 3. ӨТІНІШ БЕРУ МЕН ҚАРАУДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ САЛДАРЫ
| Кезең | Әрекет |
|---|---|
| Талапты қабылдау | Мүлікті уақытша қорғау (қамтамасыз ету шаралары қолданылуы мүмкін) |
| Басқарушыны тағайындау | Уақытша, оңалту немесе конкурстық басқарушы тағайындалады |
| Шешім шығару | Банкрот деп танылған сәттен бастап атқарушылық өндірістер тоқтатылады, конкурстық немесе оңалту өндірісі басталады |
| Банкроттықтан кейінгі кезең | Кәсіпкерлікке қатысуға, мәмілелерге, елден шығуға және т.б. шектеулер (тұлғаның санаты мен рәсіміне байланысты) |
🔹 4. БАЙЛАНЫСТЫ НОРМАЛАР МЕН АКТІЛЕР
| Акт | Бап / бөлім | Мазмұны |
|---|---|---|
| ҚР АК | 52-бап | Банкроттық ұғымы |
| «Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттық туралы» ҚР Заңы | 4–7, 19, 49 және т.б. | Банкроттықтың шарттары мен тәртібі |
| ҚР АПК | 148–150-баптар | Талап қою іс жүргізуі |
| «Оңалту және банкроттық туралы» Заң | (күші жойылған) | 2023 жылдан бастап жаңа заңмен ауыстырылды |
🔹 5. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КОНТЕКСТ
- АҚШ (Chapter 7, Chapter 13), Германия (Insolvenzordnung), Ұлыбритания (Insolvency Act) сияқты елдердің көпшілігінде банкроттық рәсімі ерікті де, мәжбүрлі де болуы мүмкін.
- UNCITRAL-дың Шекарааралық төлем қабілетсіздігі туралы үлгілік заңы адалдық пен төлем қабілеттілігі қағидаттарын ескере отырып, өзін-өзі банкрот деп тануға да, кредиторлардың өтініштеріне де жол береді.
🔹 6. ПРАКТИКАЛЫҚ ҰСЫНЫСТАР
Борышкерлер үшін:
- Мәжбүрлі банкроттыққа жеткізбеңіз — ерікті өтініш беру процесті бақылауды сақтауға мүмкіндік береді;
- Қаржылық дәрменсіздік туралы қорытындыны алдын ала дайындаңыз;
- Перспектива болса — банкроттыққа емес, оңалтуға өтініш беріңіз.
Кредиторлар үшін:
- Дәлелдемелерді жинаңыз (сот шешімдері, салыстыру актілері, орындау құжаттары);
- Өндіріп алу мүмкін болмаса — мәжбүрлі банкроттыққа өтініш беріңіз;
- Талаптар тізілімін және конкурстық массаны қалыптастыруға қатысыңыз.
📎 ҚОРЫТЫНДЫ
ҚР АК-нің 53-бабы банкрот деп танудың процессуалдық тетігін — борышкердің өз бастамасы бойынша да, мүдделі тұлғалардың бастамасы бойынша да — бекітеді. Бұл борышкердің (соның ішінде жеке тұлғалардың) құқықтарын қорғау мен кредиторлардың қарыздан жалтаруды сот тәртібімен тоқтату мүмкіндіктері арасындағы теңгерімді қамтамасыз етеді.
Аталған бап 2023 жылғы жаңа Банкроттық туралы заңның рәсімдік және материалдық-құқықтық нормаларымен тығыз байланысты және олармен жиынтықта қарастырылуы тиіс.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
