Банкроттық немесе оңалту рәсімін қозғағаннан кейін талап қою мерзімін қолдану
1.Сот практикасында банкроттық немесе оңалту рәсімін қозғағаннан кейін талап қою мерзімін қолдану мәселелері туындайды.
Азаматтық кодекстің 178-бабында жалпы ескіру мерзімі үш жыл болып белгіленген.
Талаптардың жекелеген түрлері үшін заңнамалық актілерде жалпы мерзіммен салыстырғанда талап қоюдың арнайы қысқартылған немесе неғұрлым ұзақ ескіру мерзімдері белгіленуі мүмкін.
Бұл ретте, бұзылған құқықты қорғау үшін талап қою мерзімі белгіленеді, ол дау тарапының өтініші бойынша қолданылады және қалпына келтірілуі мүмкін.
Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес, егер осы Заңда өзгеше көзделмесе, мәмілелер, егер оларды борышкер немесе ол уәкілеттік берген тұлға Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасында және осы Заңда көзделген негiздер болған кезде оңалту және (немесе) банкроттық туралы іс қозғалғанға дейін үш жыл ішінде жасасқан болса, жарамсыз деп танылады.
Егер борышкерге банкроттық рәсім оңалту рәсімін тоқтату нәтижесінде қолданылған болса, осы тармақтың бірінші бөлігінде көзделген мерзім оңалту рәсімін қолдану туралы сот шешімі заңды күшіне енген күннен бастап есептеледі.
Көрсетілген баптың 2-тармағында, АК-де көзделгеннен басқа, мәмілелердің жарамсыздығының өзге де негіздері көзделген.
Сонымен қатар Заңның 7-бабы 2-тармағының 4) және 5) тармақшаларынан өзге мерзімдер – алты ай, бір жыл қаралады.
Заңның 71-бабы 3-тармағының 7) және 11) тармақшаларында оңалту жоспарын бекіту туралы сот ұйғарымы заңды күшіне енгеннен кейін оңалтуды басқарушы мыналарды:
- осы Заңның 7-бабында көрсетілген мән-жайлар кезінде борышкер немесе ол уәкілеттік берген адам жасаған мәмілелерді анықтауға және сот тәртібімен, оның ішінде осындай мәмілені анықтаған кредитордың өтінішхаты бойынша оларды жарамсыз деп тану не мүлікті қайтару туралы талап қоюға;
- бұрын оңалту рәсімінде борышкерді басқаруды борышкер – ДК не борышкер-заңды тұлға мүлкінің меншік иесі, құрылтайшысы (қатысушысы) уәкілеттік берген орган немесе тұлға не шеттетілген оңалтуды басқарушы жүзеге асырған жағдайларда, оңалту кезіндегі құқыққа сыйымсыз әрекеттер жасау фактілерін анықтауға міндетті екені белгіленген.
Практикада жаңадан тағайындалған оңалтуды басқарушы үшін ескіру мерзімі қай сәттен бастап есептелуге жатады - даулы мәмілелер туралы бірінші оңалтуды басқарушы білген сәттен бастап па немесе жаңадан тағайындалған оңалтуды басқарушы осы мәмілелер туралы білген сәттен бастап па деген сұрақ туындайды
Мысал:
Қарағанды облысы МАЭС-нің 2017 жылғы 24 тамыздағы шешімімен «КРМЗ» ЖШС-ға қатысты оңалту рәсімі қолданылды.
Бастапқыда 2017 жылғы 17 қарашадағы кредиторлар жиналысы мүлікті және істерді басқару құқығын оңалту басқарушысының міндетін атқарушы директор Г.М. Кондратенкоға қалдырды. Кейін уәкілетті органның бұйрықтарымен оңалтуды басқарушылар болып өзге тұлғалар тағайындалды – 2020 жылғы 12 маусымда (А.А. Телегенева), 2021 жылғы 19 қаңтарда (И. М. Жолмұхамедов), 2021 жылғы 26 сәуірде (А.К. Телегенева).
А.К. Телегенева 2016-2017 жылдары жасалған мәмілелерді жарамсыз деп тану және соманы өндіріп алу туралы сотқа талап қою берді.
МАЭС-нің 2022 жылғы 18 ақпандағы шешімімен талап қою қанағаттандырылды. Бұл ретте, сот жаңадан тағайындалған оңалту басқарушысы А.К. Телегенева шарттар туралы, атап айтқанда 2021 жылғы 12 қарашадан бастап білген сәттен бастап ескіру мерзімі есептелуге жататынын дәлелдей отырып, ескіру мерзімін қолдану туралы өтінішті қанағаттандырудан бас тартты.
Апелляциялық сатыдағы соттың 2022 жылғы 7 маусымдағы қаулысымен МАЭС-нің шешімі талап қоюдан бас тарту туралы жаңа шешім шығарумен күші жойылды. Алқа ескіру мерзімін қолдана отырып, талапкердің бұрынғы оңалту басқарушысы Г.М. Кондратенко «КРМЗ» ЖШС құжаттарын берген сәттен бастап даулы мәмілелер туралы білгенін немесе білуге тиіс екенін көрсетті.
Бұл ретте, Г.М. Кондратенкодан оңалту басқарушысы А.К. Телегеневаға құжаттарды беру туралы нақты дәлелдемелер ұсынылмады.
Мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы талап қоюлар банкроттықты басқарушы тағайындалған күннен бастап үш жыл ішінде де, көрсетілген мерзім өткеннен кейін де соттарға түседі.
Мұндай даулар бойынша талап қою мерзімі талап қоюшыға даулы мәмілелер туралы белгілі болған сәттен бастап есептелуі керек.
Талап қою мерзімін дұрыс қолдану және есептеу АК-нің 7-тарауының тиісті баптарында айқындалған.
Оңалту рәсімі мен банкроттық рәсімі шеңберінде туындайтын дауларды қарау кезінде қолданыстағы заңнаманың жоғарыда көрсетілген талаптарын басшылыққа алу қажет.
2.Азаматтық кодексте түпкілікті мерзім туралы ұғым ашылмаған.
Сонымен бірге құқық теориясының негізінде «түпкілікті мерзім» заңды термині деп субъективті құқықты жүзеге асырмау немесе тиісінше жүзеге асырмау жағдайларын болдырмауға бағытталған құқықтың қолданылу мерзімін түсіну керек. Сот оны қолданады және бұл мерзімді қалпына келтіру мүмкін емес.
Егер ескіру мерзімі материалдық құқықты мәжбүрлеп жүзеге асыруға кедергі бола алса, онда түпкілікті мерзім материалдық азаматтық құқықтың болуын тоқтатады.
Заңның 7-бабы 3-тармағының қағидалары бойынша осы баптың 1 және 2-тармақтарында көрсетілген мән-жайлар кезінде жасалған мәмілелер анықталған кезде әкімші, оның ішінде мәмілені анықтаған кредитордың өтінішхаты бойынша, анықталған күннен бастап он жұмыс күні ішінде мұндай мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы өтінішпен сотқа жүгінуге міндетті.
Жоғарыда келтірілген құқық нормасы императивті болып табылады және әкімшіге он жұмыс күні ішінде сотқа талап қою міндетін жүктейді.
Бұл міндетті орындамау әкімші үшін қолданыстағы заңнамада көзделген жауаптылыққа (тәртіптік, әкімшілік және т.б.) әкеп соғады.
Атап айтқанда ӘҚБтК-нің 179-бабының 10 тармағында көзделгендей, борышкердiң немесе ол уәкiлеттiк берген тұлғаның Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасында және «Оңалту және банкроттық туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген талаптарды бұза отырып жасаған мәмiлелерді анықтау мiндеттерiн орындамау не тиiсiнше орындамау және оларды жарамсыз деп тану не мүлiктi сот тәртiбiмен банкроттың мүлiктiк массасына қайтару туралы талаптар қоймау отыз айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiнде айыппұл салуға әкеп соғады.
Сонымен бірге, сот практикасы әкімшінің сотқа талап қою үшін қажетті құжаттарды жинауға уақыт шығындары себебінен көрсетілген мерзімнің өтіп кетуіне сілтеме жасай отырып, көрсетілген мерзімде сотқа жүгіне бермейтінін көрсетеді.
Мұндай жағдайда он күндік мерзім түпкілікті болып табылмайды және оның аяқталуы талап қоюдан сөзсіз бас тартуға әкеп соқпайды, сондай-ақ әкімшіні талап қоюдың үш жылдық мерзімі шегінде кредиторлардың мүдделері үшін бұзылған немесе дау айтылған заңды құқықтарын қорғау үшін сотқа жүгіну құқығынан айырмайды.
Уақытша әкімшінің шешімімен келіспеген жағдайда кредитор уақытша әкімшінің хабарламасын алған күннен бастап он жұмыс күні ішінде оны оңалту туралы істі қарайтын сотқа шағымдануға құқылы. Бұл мерзім түпклікті болып табылады, оны өткізіп жіберу шағымды қанағаттандырудан бас тартуға негіз болып табылады.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2020-2021 жылдар кезеңінде және 2022 жылғы 1-жартыжылдықта соттар қараған істер бойынша оңалту және банкроттық туралы заңнаманы қолданудың сот практикасына қорыту
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкендігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды.
Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
