Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 111-бабына түсініктеме. Аффект жағдайында денсаулыққа зиян келтіру
Жәбірленуші тарапынан жасалған күш қолдану, қорлау немесе ауыр қорлау, не жәбірленушінің өзге де құқыққа қайшы немесе адамгершілікке жат әрекеттері (әрекетсіздігі), сондай-ақ жәбірленушінің жүйелі түрде құқыққа қайшы немесе адамгершілікке жат мінез-құлқына байланысты туындаған ұзаққа созылған психотравмалық жағдай салдарынан кенеттен туындаған қатты жан күйзелісі (аффект) жағдайында қасақана денсаулыққа ауыр зиян келтіру —
айлық есептік көрсеткіштің жүз жиырма мөлшеріне дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына тартуға, не жүз жиырма сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не отыз тәулікке дейінгі мерзімге қамаққа алуға жазаланады.
Осы қылмыстық теріс қылықтың қоғамдық қауіптілігі кенеттен туындаған қатты жан күйзелісі (аффект) жағдайында, жәбірленуші тарапынан жасалған күш қолдану, қорлау немесе ауыр қорлау салдарынан оның денсаулығына ауыр зиян келтірілуінде болып табылады.
Қарастырылып отырған қылмыстық теріс қылықтың объектісі адамның денсаулығы болып табылады.
Объективтік жағы жәбірленуші тарапынан жасалған күш қолдану, қорлау немесе ауыр қорлау, не оның өзге де құқыққа қайшы немесе адамгершілікке жат әрекеттері (әрекетсіздігі), сондай-ақ жәбірленушінің жүйелі түрде құқыққа қайшы немесе адамгершілікке жат мінез-құлқына байланысты туындаған ұзаққа созылған психотравмалық жағдай салдарынан кенеттен туындаған қатты жан күйзелісі (аффект) жағдайында денсаулыққа ауыр зиян келтірумен сипатталады. Объективтік жағы бойынша ҚК-нің 111-бабында көзделген бұл әрекет ҚК-нің 101-бабында көзделген қылмыспен ұқсас, өйткені олардың екеуі де аффект жағдайындағы адаммен жасалады. Мұндай жағдайдың белгілері ҚК-нің 101-бабына қатысты егжей-тегжейлі талданғандықтан, оларды қайталаудың қажеті жоқ.
Физиологиялық аффект жәбірленуші тарапынан жасалған күш қолдану, қорлау немесе ауыр қорлау, не оның тарапынан жасалған өзге де құқыққа қайшы немесе адамгершілікке жат әрекеттер (әрекетсіздік), сондай-ақ жәбірленушінің жүйелі түрде құқыққа қайшы немесе адамгершілікке жат мінез-құлқына байланысты туындаған ұзаққа созылған психотравмалық жағдай салдарынан кенеттен туындағанын ескеру маңызды.
Жоғарыда көрсетілген мән-жайлардың салдарынан кенеттен туындаған қатты жан күйзелісі жағдайы, тіпті олар жәбірленушінің өліміне әкеп соққан немесе азаптау, қорлау және т.б. сипатта болған күннің өзінде, денсаулыққа ауыр немесе орташа ауырлықтағы зиян келтіруді ҚК-нің 106-бабының 2, 3-бөліктері және 107-бабы бойынша саралауды жоққа шығарады. Ауырлататын мән-жайлардың болуына қарамастан, жауаптылық ҚК-нің 111-бабы бойынша туындайды.
ҚК-нің 111-бабы бойынша саралау үшін диспозицияда көрсетілген жәбірленушінің құқыққа қайшы немесе адамгершілікке жат мінез-құлқы белгілерінің кез келгенінің болуы жеткілікті. Мұндай мінез-құлық кінәлі адамның өзіне де, оның жақын адамына да қарсы бағытталуы мүмкін.
Қылмыстық теріс қылықтың субъективтік жағы кінәнің қасақана нысанымен (кенеттен туындаған) сипатталады. Егер адам өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамдық қауіптілігін сезінсе, қоғамдық қауіпті зардаптардың туындау мүмкіндігін немесе болмай қоймайтынын алдын ала білсе және олардың туындауын қаласа, тікелей қасақаналық орын алады. Егер адам өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамдық қауіптілігін сезінсе, қоғамдық қауіпті зардаптардың туындау мүмкіндігін алдын ала білсе, олардың туындауын қаламаса да, оған саналы түрде жол берсе немесе оларға немқұрайды қараса, ҚК-нің 111-бабында көзделген әрекет жанама қасақаналықпен жасалған деп танылады.
Қылмыстық теріс қылықтың субъектісі — есі дұрыс, он алты жасқа толған жеке тұлға.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме авторы — Исидор Шамилович Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заңгерлік компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
