Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 112-бабы. Қажетті қорғаныс шегінен шығу кезінде денсаулыққа ауыр зиян келтіру туралы түсініктеме
1. Қажетті қорғаныс шегінен шығу кезінде жасалған денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру –
бір мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не төрт жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не бір жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Жәбірленушінің абайсызда қайтыс болуына әкеп соққан дәл сол әрекет –
екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Талданып отырған қылмыстың қоғамдық қауіптілігі оны жасау нәтижесінде қажеттілік болмаса да денсаулыққа ауыр зиян келтірілетіндігінде немесе оның абайсызда өлімге әкеп соғатындығында көрінеді.
Қылмыстың объектісі – адамның денсаулығы.
Қылмыстың объективтік жағы қажетті қорғаныс шегінен шығу кезінде денсаулыққа ауыр зиян келтіретін әрекеттер жасаумен және осы әрекеттер мен туындаған салдарлар арасындағы себепті байланыспен сипатталады. Денсаулыққа ауыр зиян келтіру белгілері ҚР ҚК-нің 106-бабын талдау кезінде қарастырылған. Қорғану сипатындағы жауап әрекеттер жәбірленуші тарапынан жасалған қоғамға қауіпті қол сұғушылық орын алған сәтте жасалуға тиіс (нақты шабуыл жасау қаупі болған жағдайларды және қорғанушы шабуылдың тоқтатылған сәтін білмеген кезде қол сұғушылық аяқталғаннан кейінгі жағдайларды қоспағанда).
Қажетті қорғаныс шегінен шығу кезінде денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру деп қорғанудың қол сұғушылықтың сипаты мен қоғамдық қауіптілік дәрежесіне айқын сәйкес келмеуі, соның салдарынан қол сұғушыға жағдаймен туындамаған, анық шамадан тыс зиян келтірілуі танылады. Қажетті қорғаныс шегінде ауыр зиян келтіру заңды деп танылады. Қажетті қорғану актісінің заңдылығының шарттары және оның шегінен шығу туралы ҚР ҚК-нің 32-бабына берілген түсініктемені қараңыз.
Қажетті қорғаныс шегінен шығу кезінде абайсызда денсаулыққа ауыр немесе ауырлығы орташа зиян келтіру қылмыстық жауаптылықты жоққа шығарады.
Қылмыс құрамы өзінің құрылымы бойынша материалдық болып табылады. Әрекет жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтірілген сәттен бастап аяқталған деп есептеледі.
Субъективтік жағы тікелей немесе жанама қасақаналық нысанындағы кінәмен сипатталады. Егер адам өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамдық қауіптілігін сезінсе, қоғамдық қауіпті салдардың туындау мүмкіндігін немесе болмай қоймайтынын алдын ала білсе және олардың туындауын қаласа, қылмыс тікелей қасақаналықпен жасалған деп танылады. Егер адам өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамдық қауіптілігін сезінсе, қоғамдық қауіпті салдардың туындау мүмкіндігін алдын ала білсе, олардың туындауын қаламаса, бірақ саналы түрде жол берсе не оларға немқұрайлы қараса, қылмыс жанама қасақаналықпен жасалған деп танылады. Қылмыстың уәжі – заңмен қорғалатын мүдделерді қорғауға деген ұмтылыс. Мақсаты – қоғамға қауіпті қол сұғушылықтан қорғану.
Қылмыстың субъектісі – 16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.
ҚР ҚК-нің 112-бабының 2-бөлігінде жәбірленушінің абайсызда қайтыс болуына әкеп соққан дәл сол әрекет үшін жауаптылық көзделген. Бұл өлімге әкеп соқтыру кінәлі адамның қасақаналығымен қамтылмағанын білдіреді, алайда ол оның туындау мүмкіндігін алдын ала білгенімен, оған жеткілікті негіздерсіз, өзіне сенімді түрде оның алдын алуға болады деп есептегенін немесе алдын ала білмегенімен, істің мән-жайлары бойынша өлімнің туындау мүмкіндігін алдын ала білуге тиіс және білуі мүмкін болғанын білдіреді.
Егер абайсызда өлімге әкеп соқтыру қажетті қорғаныс шегінен шығумен байланысты болмаса, кінәлі адамның әрекеттері ҚР ҚК-нің 104-бабы бойынша абайсызда қазаға ұшырату ретінде саралануға тиіс.
Айта кету керек, ҚР ҚК-нің 112-бабының 1-бөлігінде көзделген қажетті қорғаныс шегінен шығу кезінде жасалған денсаулыққа ауыр зиян келтіру ауырлығы төмен қылмыстарға жатады, ал жан күйзелісі жағдайында зиян келтіру (ҚР ҚК-нің 111-бабы) қылмыстық теріс қылықтарға жатады. Бұл ретте жан күйзелісі жағдайында жасалған адам өлтіру (ҚР ҚК-нің 101-бабының 1-бөлігі) ауырлығы орташа қылмыстарға, ал қажетті қорғаныс шегінен шығу кезінде жасалған адам өлтіру (ҚР ҚК-нің 102-бабы) ауырлығы төмен қылмыстарға жатады. ҚР ҚК-нің 102 және 112-баптарында көзделген қылмыстар тиісінше ҚР ҚК-нің 101 және 111-баптарында көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтарға қатысты анағұрлым жеңілдетілген болып табылатынын ескере отырып, ҚР ҚК-нің 111 және 112-баптарының санкцияларын өзара сәйкестендіру қажет.
ҚР ҚК-нің 112-бабының 1 және 2-бөліктерінде көзделген әрекеттер ауырлығы төмен қылмыстарға жатады.
Исидор Шамилович Борчашвилидің Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктемесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, ҚР Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
