Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 171-бабы. Жалдамалыларды даярлау базаларын (лагерьлерін) құру туралы түсініктеме
Жалдамалыларды даярлау үшін көрінеу база (лагерь) құру не осы мақсаттар үшін көрінеу үй-жай немесе жер учаскесін беру — мүлкі тәркілене отырып, жеті жылдан он екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Жалдамалыларды даярлау үшін көрінеу база (лагерь) құру не осы мақсаттар үшін көрінеу үй-жай немесе жер учаскесін беру әскери қауіпсіздікке төнетін негізгі ішкі қатерлердің бірі болып табылады.
Жаһанданудың жағымсыз салдарының бірі террористік қызметтің интернационалдануы болды. Тәжірибе көрсеткендей, әлемдегі көптеген террористік ұйымдардың арасында бір-бірімен тұрақты өзара байланыс бар немесе бір-біріне бүркемелеу құжаттарын беру, ақпарат алмасу, террористердің құқыққа қайшы әрекеттер жасағаннан кейін оларды орналастыруға арналған оқу-жаттығу лагерьлері мен жасырыну орындарын ұйымдастыру, жалдамалыларды тартуға жәрдемдесу, басқа ұйымның қарамағына өздерінің әскери нұсқаушыларын, содырларын және террористік қызметтің өзге де қатысушыларын жіберу арқылы өзара көмек көрсету мақсатында жекелеген байланыстар орнатылады.
Бірқатар елдерде, әсіресе шекара маңындағы аумақтарда («сұр аймақтарда»), террористерді даярлау лагерьлері жұмыс істейді. Террористік топтардың халықаралық байланыстары, олардың бір-біріне қару-жарақпен және ақпаратпен өзара қолдау көрсетуі туралы алғашқы мәліметтер сонау 1972 жылдың басында пайда болды. Сол кезде баспасөзде АҚШ террористері (American Weathermen) мен Түркияның (Turkey’s Dev Gene), Ирландияның республикалық армиясының (ИРА) және Никарагуаның сандинистік партизандарының Иорданиядағы палестиналық лагерьлер базасында бірлескен жазғы жаттығулар өткізуге әрекеттенгені туралы хабарлар жария болды. Сонымен қатар, «Irish Times» газетінің мәліметтері бойынша, ИРА содырларының шағын топтары Ливанда жарылғыш заттарды қолдану және партизандық соғыс жүргізу техникасы бойынша нұсқамадан өткен.
Халықаралық террористік топтардың назарына іліккен Қазақстан үшін террористік топтар содырларды даярлау лагерьлерін құру мақсатында пайдалануы мүмкін өңірлер мен жергілікті жерлерге ерекше назар аудару маңызды.
Қарастырылып отырған қылмыстың қоғамдық қауіптілігі мемлекеттік құрылыс пен билік мәселелерін конституциялық емес, күш қолдану арқылы шешу қаупінің туындауында, ал қарулы адамдардың едәуір санының бақылаусыз әрекеттері қоғамда әлеуметтік шиеленіс туғызатындығында, оның салдарынан жеке адамға зиян келтірудің, адам өлімінің және елеулі материалдық залалдың туындау ықтималдығы жоғары болады.
Бұл қылмыстың объектісі — бейбітшілік (ҚК-нің 160-бабына түсініктемені қараңыз) және халықаралық құқықтық тәртіп (ҚК-нің 170-бабына түсініктемені қараңыз), яғни халықаралық саясаттың даулы мәселелерін шешу құралы ретінде соғыстан бас тарту және басқа мемлекеттердің ішкі істеріне араласпау қағидаттары.
Қосымша объектісі халықаралық шарттармен белгіленген соғыс жүргізу, ұлттық қарулы күштерді жасақтау қағидалары болып табылады.
Қылмыстың объективтік жағы екі әрекеттің біреуімен көрініс табады:
- жалдамалыларды даярлау үшін көрінеу база (лагерь) құру;
- жалдамалыларды даярлау үшін көрінеу үй-жай немесе жер учаскесін беру.
База (лагерь) құру оның құрылымын, функционалдық бағытын, бағыныстылығы мен басқару жүйесін әзірлеу, жасақтау және материалдық-техникалық қамтамасыз ету, сондай-ақ адамдарды тарту, олардың арасында өкілеттіктерді бөлу, ішкі тәртіп қағидаларын әзірлеу және т.б. жөніндегі қызметті білдіреді.
База (лагерь): 1) әскерлердің, көбінесе уақытша, ашық аспан астында, шатырларда орналасқан тұрақ орны; 2) әскерлердің ұзақ мерзімге орналасқан және тұру мен қорғанысқа бейімделген позициясы; 3) уақытша қоныс, тұрақ орны.
Әскери база — әскери тұрғыдан тиімді орналасқан, әртүрлі қару түрлерінің құрамалары мен бөлімдерін (күштері мен құралдарын) орналастыруды, олардың жауынгерлік және күнделікті қызметін қамтамасыз ететін арнайы жабдықталған аудан (жер учаскесі).
Меншік иесі өзіне тиесілі мүлікке қатысты өз қалауы бойынша кез келген әрекеттерді жасауға, оның ішінде бұл мүлікті басқа тұлғалардың меншігіне иеліктен шығаруға, меншік иесі болып қала отырып, оларға мүлікті иелену, пайдалану және оған билік ету жөніндегі өз өкілеттіктерін беруге, мүлікті кепілге беруге және оны басқа да тәсілдермен ауыртпалыққа салуға, оған өзгеше түрде билік етуге құқылы. Алайда меншік иесінің өз өкілеттіктерін жүзеге асыруы басқа тұлғалардың және мемлекеттің құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін бұзбауға тиіс (ҚР АК-нің 188-бабы).
Үй-жай беру — бір тараптың (меншік иесінің) үй-жайды жалдамалыларды даярлау үшін екінші тараптың (ақылы пайдалану кезінде — жалдаушының, жалға алушының, ақысыз пайдалану кезінде — қарыз алушының) уақытша иеленуі мен пайдалануына беруі (ҚР АК-нің 540, 581, 604-баптары).
Жер учаскесін беру — жер пайдаланушының өзіне тиесілі жер учаскесін жалдамалыларды даярлау үшін көрінеу басқа тұлғаға (екінші жер пайдаланушыға) уақытша жер пайдалануға беруі (жер пайдалану құқығын беруі) (2003 жылғы 20 маусымдағы ҚР Жер кодексінің 31, 32, 33-баптары).
«Жалдамалы», «жалдамалыларды оқыту» терминдері ҚК-нің 170-бабына берілген түсініктемеде сипатталған.
Қылмыс құрамы өзінің құрылымы бойынша формальды болып табылады. Қылмыс база (лагерь) құруға бағытталған кез келген әрекет жасалған сәттен бастап не үй-жай немесе жер учаскесі берілген сәттен бастап аяқталған болып есептеледі.
Қылмыстың субъективтік жағы тікелей қасақаналықпен және арнайы мақсатпен сипатталады, өйткені кінәлі адамның жалдамалыларды даярлау үшін база (лагерь) құрып жатқанын не сол мақсаттар үшін үй-жай немесе жер учаскесін беріп жатқанын көрінеу, яғни нақты сезінуін білдіреді. Егер субъект үй-жайдың немесе жер учаскесінің мақсатты пайдаланылуына қатысты адал ниетпен қателессе, онда қылмыс құрамы болмайды. Қылмыстың мақсаты — жалдамалыларды даярлау.
Бұл іс-әрекеттің субъектісі — 16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.
ҚК-нің 171-бабы ауыр қылмыстарға жатады.
ҚК-нің 171-бабында көзделген іс-әрекет ауыр қылмыстар санатына жатады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме, авторы — Исидор Шамилұлы Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі мен ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік істер Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме
