Тұрғын үй даулары бойынша жер учаскесін және оның үстінде орналасқан жылжымайтын мүлкімен (тұрғын үй) бірге мемлекет мұқтажы үшін сатып алып, мәжбүрлеп иеліктен шығару туралы талап арыз
Талап қоюшы Шымкент қаласының әкімі жауапкер А.-ға жер учаскесін және оның үстінде орналасқан жылжымайтын мүлкімен (тұрғын үй) бірге мемлекет мұқтажы үшін сатып алып, мәжбүрлеп иеліктен шығару туралы талап арызбен сотқа жүгінген. Шымкент қаласы Әл-Фараби аудандық сотының 2018 жылғы 10 шілдедегі шешімімен талап арыз ішінара қанағаттандырылған. А.-ға Шымкент қаласы, Әйтеке би көшесі, № 30/17 мекенжайдағы кадастрлық нөмірі № 19-309-015-604, алаңы 0,1000 га. жер учаскесін (бұдан әрі – даулы жер учаскесі) және оның үстінде орналасқан алаңы 104,8 ш.м. жылжымайтын мүлкімен (бұдан әрі – тұрғын үй) бірге мемлекет мұқтажы үшін жалпы құны 25 196 159 теңге және жеміс ағаштарының құны 956 000 теңге төленіп, мемлекет мұқтажы үшін мәжбүрлеп иеліктен шығарылған. Сот шығындары өндірілген. Шымкент қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2018 жылғы 29 тамыздағы қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалдырылған. Арызданушы өтінішхатында іс бойынша қабылданған сот актілерімен келіспей, соттардың тұжырымдары істің мән-жайына сәйкес келмейтінін көрсетіп, сот актілерінің күшін жойып, А.-ға тиесілі даулы жер учаскесі мен оның үстінде орналасқан тұрғын үйін мемлекет мұқтажы үшін иеліктен шығару құнын 19 533 000 теңгеге дейін төмендету туралы жаңа шешім қабылдауды сұрайды.
Сот алқасы талап қоюшының өкілінің, жауапкер А.-ның, жауапкердің өкілі С.-ның уәждерін тыңдап, мынадай тұжырымға келді. Шымкент қаласының Бас жоспары негізінде және мемлекеттік маңызы бар нысан құрылыстарын салу мақсатында 2017 жылғы 19 сәуірде «Мемлекеттің мұқтажы үшін алып қоюға байланысты жер учаскесін немесе өзге де жылжымайтын мүлікті мәжбүрлеп иеліктен шығарудың басталуы туралы» Шымкент қаласы әкімінің № 319 қаулысы қабылданған. Көрсетілген қаулының негізінде жауапкер А.-ның жеке меншігіндегі Шымкент қаласы, Әйтеке би көшесі, № 30/17 мекенжайдағы кадастрлық нөмірі 19-309-015-604, алаңы 0,1000 га. жер учаскесін және осы жерде орналасқан алаңы 104,8 шаршы метр тұрғын үйді мемлекет мұқтажы үшін алып қою мәселесі көзделген. Жауапкер А.-ға жоғарыда көрсетілген жылжымайтын мүліктерді мемлекет мұқтажы үшін алып қою жөнінде 2017 жылғы 20 сәуірде № 24/12146 хабарлама жолданып, аталған хабарламаны жауапкер 2017 жылғы 2 мамырда қол қою арқылы алған. Даулы жер учаскесі жауапкерге Шымкент қаласы әкімінің 2005 жылғы 14 қазандағы № 3277 қаулысының негізінде тиесілі болған. «Б» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан әрі – ЖШС) бағалау компаниясының 2017 жылғы 5 шілдедегі № 164/248 қорытындысына сәйкес мемлекет мұқтажы үшін мәжбүрлеп алып қоюға жататын жер учаскесі мен тұрғын үйдің жалпы нарықтық бағасын 19 533 000 теңге деп анықтаған.
Тұрғын үй даулары бойынша жер учаскесін және оның үстінде орналасқан жылжымайтын мүлкімен (тұрғын үй) бірге мемлекет мұқтажы үшін сатып алып, мәжбүрлеп иеліктен шығару туралы талап арыз
Сараптамалық–консультациялық бағалау компаниясы ЖШС-ның 2018 жылғы 15 ақпандағы № 059 жылжымайтын мүлікті бағалау есебіне сәйкес даулы мүліктердің нарықтық бағасы 24 905 000 теңге шамасында анықтаған. Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша Сот сараптамалары институтының 2018 жылғы 8 маусымдағы № 1985 бағалау қорытындысына сәйкес даулы жылжымайтын мүліктердің нарықтық құны шамамен 25 196 159 теңге, ал алынуға тиіс жер учаскесінде орналасқан жеміс ағаштарының жалпы құны 956 000 теңге деп белгіленген. Айта кететін жағдай, жауапкер А. қолданыстағы Қазақстан Республикасы заңнамаcының талаптарына сәйкес талап қоюшыға мәжбүрлеп алынатын мүліктерге қатысты келісім рәсімдеріне бастамашылық жасау ниеті бойынша тиісті өтініш білдірмеген, яғни талап қоюшының алдында басқа жер учаскесін бөлу немесе жабдықталған тұрғын үй беру туралы мәселе қоймаған. Қаралып отырған іс бойынша азаматтық құқықтық дау мемлекеттің мұқтажы үшін мәжбүрлеп алып қоюға жататын жылжымайтын мүліктердің нарықтық бағасы жөнінде туындаған. Жергілікті соттар дауланып отырған сот актілерінің негізі ретінде 2018 жылғы маусым айында өткізілген бағалау қорытындыларын іске қатысты және жарамды дәлелдемелер деп қабылдаған. Азаматтық іс материалдарын және өтінішхаттың уәждерін зерделеп, сот алқасы төмендегі негіздерге байланысты дауланып отырған сот актілері өзгертілуге жатады деген қорытындыға келді.
Қазақстан Республикасы Жер кодексінің (бұдан әрі – ЖК) 87-бабының талаптарына сәйкес «жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін мәжбүрлеп иеліктен шығарған кезде оның құнын өтеу мөлшері, төлем нысандары және төлеу мерзімдері «Мемлекеттік мүлік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 6-тарауында белгіленеді». «Мемлекеттік мүлік туралы» Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 1 наурыздағы № 413-IV Заңының (бұдан әрі – Заң) 67-бабының 2-тармағында «Мемлекет мұқтажы үшін иеліктен шығарылатын жер учаскесінің, сондай-ақ жер учаскесінде орналасқан жылжымайтын мүліктің құны жер учаскесіне құқықтардың туындау негіздеріне қарамастан, олардың нарықтық құны мөлшерінде айқындалады» - деген норма көзделген. Жауапкер А. даулы жер учаскесі мен онда салынған тұрғын үйге 2005 жылдан бастап иелік еткен. Жергілікті соттардың мемлекет мұқтажы үшін иеліктен шығарылатын жер учаскесі мен тұрғын үйдің құны нарықтық құнымен белгіленуі тиіс деген тұжырымдары қолданыстағы заңнама талаптарына сай келеді. Алайда, жергілікті соттар осы дауды қарау немесе шешу барысында қолданылуға жататын жоғарыда аталған Заңның 67-бабының 3-тармағында көзделген нормаларды қолданбаған. Аталған нормаға сәйкес «жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін алып қоюға байланысты иеліктен шығарылатын жер учаскесінің немесе өзге де жылжымайтын мүліктің нарықтық құнын меншік иесі немесе жер пайдаланушы жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін алдағы мәжбүрлеп иеліктен шығару туралы хабарламаны алған сәтте осы Заңның 208-бабына сәйкес тәуелсіз бағалаушы айқындайды». Көрсетілген норманың императивтік заңдық күші бар екенін соттар ескермеген. Азаматтық іс бойынша жиналған дәлелдемелерге сәйкес жер учаскесі мен онда орналасқан жылжымайтын мүліктерді мемлекет мүддесі үшін иеліктен шығару туралы хабарлама жауапкер А.-ға 2017 жылғы 20 сәуірде жолданып, ол хабарламаны 2017 жылғы 2 мамырда алған. Сондықтан, мемлекет мүддесі үшін иеліктен шығарылатын жылжымайтын мүліктердің нарықтық құны 2017 жылдың сәуір-мамыр айларына сәйкес айқындалуы тиіс еді. Талап қоюшының негіздемесі бойынша және 2017 жылғы 5 шілдедегі «Б» ЖШС-ның бағалау қорытындысына сәйкес дауланып отырған жылжымайтын мүліктердің нарықтық бағасы 19 533 000 теңге шамасында белгіленген. Сот алқасы жауапкердің пайдасына аталған мүліктердің осы көрсетілген құны төленуі тиіс деген қорытындыға келді. Ал, жергілікті соттар 2018 жылғы 8 маусымда Сот сараптамалары институтының 25 196 159 теңгеге тең бағалау қорытындысын осы іске қатысты және жарамды дәлелдеме ретінде қабылдаған. Соттардың бұл тұжырымы қолданыстағы заңнамалардың талаптарына сай келмейді.
Жоғарыда айтылған жағдайларды ескере отырып, сот алқасы жергілікті соттар қолданыстағы материалдық заңдарды қолдануда қателіктер жіберген, аталған кемшіліктер дауланып отырған сот актілерін өзгертуге құқықтық негіз болады деген тұжырымға келеді. Атап айтқанда, жауапкер А.-ның пайдасына мемлекет мұқтажы үшін иеліктен шығарылуға жататын алаңы 0,1000 га. кадастрлық нөмірі № 19-309-015-604 жер учаскесі мен оның үстінде орналасқан алаңы 104,8 шаршы метр тұрғын үйдің нарықтық құны 19 533 000 теңге және жеміс ағаштарының құны 956 000 теңге, жалпы алғанда 20 489 000 теңге өндірілуге жатады. Жоғарыда баяндалғанның негізінде Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы жергілікті соттардың сот актілерін өзгертіп, жауапкер А.-ға төленетін Шымкент қаласы, Әйтеке би көшесі, № 30/17 мекенжайындағы кадастрлық № 19-309-015-604, алаңы 0,1000 га. жер учаскесін және оның үстінде орналасқан алаңы 104,8 шаршы метр жылжымайтын мүліктің (тұрғын үйдің), жеміс ағаштарын мемлекет мұқтажы үшін иеліктен шығарудың нарықтық құны 20 489 000 теңгеге дейін төмендетті. Сот актілерінің басқа бөліктері күшінде қалдырылып, талап қоюшының кассациялық өтінішхаты ішінара қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
