269-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексін Мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қою мерзімін бұзу
16 тарау. САЛЫҚ САЛУ САЛАСЫНДАҒЫ ӘКІМШІЛІК ҚҰҚЫҚ БҰЗУШЫЛЫҚТАР
ӘҚБтК-нің 16-тарауында қазақстандық заң шығарушы салық салу саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтардың құрамын және оларды жасағаны үшін ҚР-дағы әкімшілік жауапкершілікті белгілейді. Түсініктеме берілген тарауда құрамдар оларға тән жалпы (рулық) әкімшілік құқық бұзушылық объектісінің белгісі бойынша біріктіріледі. Салық салу саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтардың рулық объектісі ҚР-да салық салудың, салықтық әкімшілендірудің, салық міндеттемелерін және салық төлеушілердің, салық агенттерінің және мемлекет алдындағы өзге де міндетті тұлғалардың өзге де байланысты міндеттерін орындаудың белгіленген тәртібі болып табылады.
ӘҚБтК-де салық салуға байланысты, сондай-ақ мемлекетте белгіленген салық салу және салықтық әкімшілендіру тәртібіне қол сұғатын әкімшілік құқық бұзушылықтардың өзге де құрамдары бар. Алайда, мұндай құрамдар "салық салу саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтар" деген түсініктеме берілген 16-тарауда біріктірілмеген, бірақ "белгіленген басқару тәртібіне қол сұғатын әкімшілік құқық бұзушылықтар"деген 27-тарауда орналастырылған. Тиісінше, ӘҚБтК-нің 16-тарауына енгізілмеген әкімшілік құқық бұзушылықтар салық салу саласындағы құқық бұзушылықтар болып табылмайды және оларға салық салу саласындағы құқық бұзушылықтар үшін белгіленген ӘҚБтК-нің құқықтық нормалары қолданылмайды.
Міндетті тұлғалардың салықтарды есептеу және төлеу және кедендік құқықтық қатынастардағы өзге де міндеттерді орындау қағидаларын бұзуы кеден сфере саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтар санатына кіретін әкімшілік құқық бұзушылықтардың дербес құрамын құрайды. Кеден сфере саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтардың құрамын және оларды жасағаны үшін әкімшілік жауапкершілікті заң шығарушы "Кеден сфере саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтар"ӘҚБтК-нің 29-тарауында белгілейді.
Салық салу саласындағы әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді Мемлекеттік кірістер органдары салық салу саласындағы мемлекеттік уәкілетті органдар ретінде қарайды (281-Б. (4, 5 және 6-Б.), 282 (Б. қоспағанда). 3, 4, 6, 7, 11, 13), 283, 283-1 ( ӘҚБтК-нің 5, 6-бөлімдері құқық бұзушылық жасағаны үшін жазаның негізгі немесе қосымша түрі ретінде тек соттар қолдана алатын құқық бұзушылық және (немесе) табыс заттарын лицензиясын тоқтата тұру немесе айыру немесе тәркілеу). Соттар ӘҚБтК-де тікелей көзделген жағдайларда Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарайды.
ӘҚБтК – нің 16 – тарауында біріктірілген Салық салу саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтар құрамының ерекшелігі оларға қатысты оларды жасағаны үшін әкімшілік жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімінің жоғарылауын (жалпыға бірдей белгіленген екі аймен салыстырғанда) белгілеу (жеке тұлғалар үшін-бір жылдық және заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлер үшін-бес жылдық) болып табылады.
Сондай-ақ, салық салу саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтарға қатысты заң шығарушы әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыны, айыппұл төлеу қажеттілігі туралы Нұсқаманы орындаудың ескіру мерзімдерін белгіледі. Барлық әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін белгіленген орындаудың жалпы жылдық ескіру мерзімінен айырмашылығы, салық салу саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтарға қатысты әкімшілік жаза қолдану туралы қаулыны орындаудың бес жылдық ескіру мерзімі белгіленген. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулының орындалуының ескіру мерзімі ол заңды күшіне енген күннен бастап есептеледі.
Салық салу саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтардың тағы бір ерекшелігі-оларды жасағаны үшін айыппұл салу туралы қаулыларды мәжбүрлеп орындауды ӘҚБтК-де көзделген тәртіппен емес, ҚР салық заңнамасында белгіленген тәртіппен мемлекеттік кірістер органдары жүргізеді.
Құқық қолдану субъектілері салық салу саласында жеке тұлға, лауазымды тұлға, дара кәсіпкер, жеке нотариус, жеке сот орындаушысы, адвокат немесе кәсіби медиатор салық салу саласында әкімшілік құқық бұзушылық жасаған жағдайда мұндай адамдарды әкімшілік жауаптылыққа тарту үшін ӘҚБтК-нің 11-бабының және 25-бабының 1-бөлігінің талап етуі бойынша оларды әрқашан белгілеу қажет екенін де есте ұстаған жөн кінәні олар жасаған заңсыз әрекеттерге және олардың зиянды салдарына психикалық қатынас ретінде.
Субъектілері заңды тұлғалар болып табылатын құқық бұзушылықтардың субъективті жағы тек жеке тұлғаларға қатысты әкімшілік жауаптылыққа тарту шарты ретінде кінәні белгілеу туралы заңнамалық талаптың болуы салдарынан белгіленуге жатпайды. ҚР әкімшілік жауапкершілік туралы заңнамасы бойынша заңды тұлғалар осы әрекетті жасаған заңды тұлғаның лауазымды адамдарының кінәсін ескермей, ӘҚБтК-де әкімшілік жауаптылық көзделген құқыққа қайшы әрекетті не әрекетсіздікті жасау фактісі үшін ғана әкімшілік жауаптылықта болады.
269-бап. Мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қою мерзімін бұзу
1. Жеке нотариусты, жеке сот орындаушысын, адвокатты Мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтінішті және жеке кәсіпкерді тіркеу есебі, жекелеген қызмет түрлері бойынша тіркеу есебі туралы хабарламаны берудің Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгіленген мерзімдерін бұзу -
ескертуге әкеледі.
2. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекет, -
Жеке тұлғаларға - сегіз, жеке нотариустарға, жеке сот орындаушыларына, адвокаттарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға - он бес, орта кәсіпкерлік субъектілеріне - отыз, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-жетпіс айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
3. Салық төлеушінің Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгіленген қосылған құн салығы бойынша тіркеу есебіне қою туралы Мемлекеттік кіріс органына салықтық өтініш беру мерзімін бұзуы -
елу айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
Түсініктеме берілген баптың 1-бөлігі жеке және заңды тұлғалардың ҚР Салық кодексінде және ҚР басқа да заңнамалық актілерінде нормативтік белгіленген, сондай-ақ мемлекеттік кіріс органдары хабарламаларда заң бойынша жеке айқындайтын беру мерзімдерін бұзғаны үшін әкімшілік жауаптылығын көздейді:
1) жеке нотариусты, жеке сот орындаушысын, адвокатты Мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтінішті,
2) дара кәсіпкердің тіркеу есебі туралы хабарлама,
3) қызметтің жекелеген түрлері бойынша тіркеу есебі туралы салық төлеушінің хабарламасы.
Жүзеге асырылуы салық төлеушінің мемлекеттік кірістер органдарына хабарлама беру қажеттілігіне әкеп соғатын қызмет түрлерін заң шығарушы ҚР Салық кодексінде аударған.
ӘҚБтК-нің 269-бабында көзделген құқық бұзушылықтардың жалпы объектісі ҚР заңнамалық актілерінде белгіленген және мемлекет күзететін салық салу және салық қатынастарын салықтық әкімшілендіру тәртібі болып табылады.
Түсініктеме берілген бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтардың тікелей объектісі салық Заңында белгіленген және мемлекет күзететін салық төлеушілердің жекелеген түрлерін мемлекеттік кірістер органдарында тіркеу есебіне қою тәртібі және оны мемлекеттік кірістер органдары одан әрі жүргізуі (тіркеу-есепке алу салық рәсімдері) болып табылады.
ӘҚБтК-нің 269-бабында көзделген құқық бұзушылықтардың объективті жағы міндетті тұлғалардың салық кодексінде және ҚР басқа да заңнамалық актілерінде белгіленген осындай өтініштер мен хабарламаларды беру мерзімдері өткеннен кейін оларды мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтініштерді немесе тіркеу есебі туралы хабарламаларды беру бойынша іс-әрекеттер жасауымен сипатталады. Бұдан басқа, құқық бұзушылық салық төлеушілердің әрекетсіздігі жолымен жасалуы мүмкін – егер олар жасалған құқық бұзушылық анықталған кезде оларды тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтініштер немесе тіркеу есебі туралы хабарламалар заңда белгіленген мерзімдерде және бұл ретте мұндай өтініштер мен хабарламаларды беру үшін мерзімдер өтіп кеткен болса және оларды құқықтық негіздер бойынша қалпына келтіру мүмкін болмаса.
ҚР Салық кодексінде және өзге де заңнамалық актілерде көзделген жағдайларда мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қою жөніндегі заңды міндет салық төлеушілердің субъективті міндеті болып табылады. Бұл міндет салық төлеушілерде ҚР Салық кодексінде тікелей көрсетілген жағдайларда мемлекетпен ұйымдастырушылық (рәсімдік) салықтық құқықтық қатынастар шеңберінде туындайды.
Түсіндірме мақала салық төлеушілер ретінде тұлғаларды мемлекеттік тіркеу тәртібі мен мерзімдерін бұзу жағдайларына қолданылмайды, себебі:
біріншіден, адамдарды салық төлеуші ретінде мемлекеттік тіркеуді Мемлекеттік кірістер органдары заңды тұлғаларды (АХАЖ, әділет органдары және т. б.) тіркеуді және есепке алуды жүргізетін басқа мемлекеттік органдардың мәліметтері бойынша салық төлеушіге Мемлекеттік кірістер органдарында мемлекеттік тіркеуге бастамашылық жасау жөніндегі заңды міндет жүктемей жүзеге асырады;
екіншіден, адамның мемлекеттік органдарда (оның ішінде мемлекеттік кіріс органдарында) мемлекеттік тіркеудің тәртібі мен мерзімдерін бұзуы, мұндай тіркеуге бастамашылық жасау жөніндегі міндет басқа да саралаушы белгілермен бірге ӘҚБтК-нің басқа баптарында (мысалы, кәсіпкерлік немесе кәсіпкерлік қызметпен айналысу) құқық бұзушылық ретінде көзделген жағдайларда сондай-ақ тиісті тіркеусіз, рұқсатсыз немесе хабарлама жіберусіз әрекеттерді (операцияларды) жүзеге асыру).
Салық төлеушілерді тіркеу есебіне қою негіздері мен мерзімдері ҚР Салық кодексінде немесе ҚР өзге де заңнамалық актілерінде белгіленген және нақты іс-әрекет жасалған немесе оқиға басталған сәттен бастап нақты күнтізбелік күндермен немесе уақыт кезеңдерімен өлшенеді. Жекелеген жағдайларда мерзімдерді уәкілетті органдар немесе соттар өздері қабылдаған жеке құқықтық актілерде қолданыстағы заңнамалық актілердің негізінде және оларға сәйкес белгілеуі мүмкін.
Түсініктеме берілген мақала келесі жағдайларда қолдануға жатпайды:
1) Мемлекеттік кірістер органдарында тіркеу есебіне қою немесе тіркеу есебіне қою салық Заңында көзделмеген (мысалы, ҚР резиденті деятельностистердің ҚР аумағында тұрақты мекеме құрмай-ақ қызметті жүзеге асыруы сияқты) немесе
2) Салық заңы тіркеу есебіне қоюдың нақты мерзімдеріне нұсқауды қамтымайды не мұндай мерзімдерді олар заң бойынша айқындалуы тиіс жағдайларда уәкілетті органдар салық төлеуші үшін жеке айқындамаған немесе
3) мемлекеттік кірістер органдарында тіркеу есебіне қою салық төлеушінің міндеті болып табылмайды және оны басқа да міндетті тұлғалар (мысалы, басқа мемлекеттік органдардың немесе міндетті тұлғалардың мәліметтері бойынша тіркеу есебіне қою) немесе іске асырады
4) Мемлекеттік кірістер органдарында тіркеу есебіне қою салық төлеушінің өзі айқындайтын мерзімдерде оның құқығы ретінде оның қалауы бойынша іске асырылады (мысалы, салық төлеушіні ҚҚС бойынша есепке ерікті түрде қою).
ӘҚБтК-нің 269-бабында көзделген құқық бұзушылықты жасау тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтінішті немесе тіркеу есебі туралы хабарламаны берудің заңнамалық белгіленген мерзімі өткен, ал салық төлеуші осы мерзімде салықтық өтінішті немесе хабарламаны бермеген сәтте аяқталған болып есептеледі. Алайда, бұл салық төлеушінің түсініктеме берілген бапқа сәйкес әкімшілік жауапкершілігі оқиға үшін келеді дегенді білдірмейді (салық төлеушінің еркіне тәуелді емес мерзімнің аяқталуы). Жауапкершілік салық төлеушінің есепке қоймау жөніндегі құқыққа қарсы әрекетсіздігі үшін, мұндай қою мерзімдері өткен кезде не тіркеу есебіне қою үшін белгіленген мерзім өткеннен кейін жасалған құқыққа қарсы іс - қимыл үшін-адамның Мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қоюды кешіктіруіне жол бергені үшін туындайды.
Егер мемлекеттік кірістер органында салық төлеушіні тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтініш (тіркеу есебі туралы хабарлама) ҚР заңнамалық актілерінде белгіленген мерзімде ҚР заңнамалық актілерінде көзделген нысанда және тәсілмен берілсе және салық төлеушіде осындай өтінішті (хабарламаны) белгіленген мерзімде бергені туралы дәлелдер болса, онда міндеттерді орындау, тіпті Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген мерзімде болса да, уақтылы деп танылуға тиіс. нәтижесінде салық төлеушіні тіркеу есебіне қоюды мемлекеттік кірістер органы немесе оның лауазымды тұлғасы жүзеге асырмады. Мұндай жағдайларда салық төлеушінің тіркеу есебіне қою мерзімдерін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілігі туындамайды.
1-бөлімде көзделген құқық бұзушылық субъектілері. ӘҚБтК-нің 269-ы заңды тұлғалар (коммерциялық және коммерциялық емес ұйымдар) және құқық бұзушылық жасалған кезде 16 жасқа толған есі дұрыс жеке тұлғалар, сондай-ақ арнаулы субъектілер (дара кәсіпкерлер, адвокаттар, жеке нотариустар, жеке сот орындаушылары және ҚР Салық кодексінде көрсетілген жекелеген қызмет түрлерін жүзеге асыратын өзге де тұлғалар) болып табылады. ҚР Салық кодексінің және өзге де қолданылатын заңнамалық актілердің талаптарына, Мемлекеттік кірістер органдарында салық төлеушілер ретінде оларды тіркеу есебіне (тіркеу есебіне) қою туралы салықтық өтінішті (хабарламаны) беруге міндетті. Тұлға тіркелген және (немесе) оны салықтардың жекелеген түрлері бойынша немесе қызметтің жекелеген түрлері бойынша Мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қойған сәттен бастап мұндай тұлға мемлекеттік кірістер органдарымен осындай салықтық рәсімдік қатынастарға қатысушы – салық төлеуші және болашақта мүмкін болатын материалдық салықтық құқықтық қатынастарға – салық міндеттемелеріне әлеуетті қатысушы ретінде ұйымдастырушылық (рәсімдік) қатынастарға түседі.
Тиісінше, түсініктеме берілген норма салықтық құқықтық қатынастардың басқа қатысушыларына, сондай-ақ салықтық өтініш немесе хабарлама беру арқылы мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қоюды бастау бойынша заңды міндеті жоқ Салық төлеушілерге қолданылмайды. Мемлекеттік кірістер органдарында салық төлеушілерді тіркеу есебінің негіздері туралы Мемлекеттік кірістер органдарына хабарлауға заңды міндеті бар, бірақ бұл туралы хабарламаған тұлғалар (мемлекеттік органдар, мемлекеттік мекемелер, мемлекеттік кәсіпорындар және Мемлекеттік кірістер органдарында салық төлеушіні тіркеу есебінің негіздері туралы ақпарат жүргізетін өзге де тұлғалар) да құқық бұзушылық субъектілері болып табылмайды ӘҚБтК-нің 269-бабында көзделген.
ӘҚБтК-нің 269-бабының 1 және 2-бөлігі бойынша әкімшілік жауапкершілік субъектілері болып табылмайды, сондай-ақ ҚР Салық кодексінің талабы бойынша ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұруға міндетті тұлғалар (резидент-заңды тұлғалар, ҚР-да филиал, өкілдік арқылы әрекет ететін резидент емес-заңды тұлғалар, жеке практикамен айналысатын тұлғалар және дара кәсіпкерлер). Олар үшін ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қою мерзімдерін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік ӘҚБтК 269-бабының 3-бөлімінде көзделген құқық бұзушылықтың жеке және дербес құрамына бөлінді.
Салық төлеуші-жеке тұлға үшін осы жеке тұлғаның әрекетке қабілетсіздігіне байланысты Мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қою жөніндегі оның субъективті міндетін орындау заң, әкімшілік немесе сот актісі бойынша өзге адамдарға (заңды өкілдерге) жүктелген жағдайларда, салық төлеушіні тіркеу есебіне қою мерзімдерін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік салық төлеушінің өзінде болмайды, ал міндетті тұлғалардың заңды өкілдері бар.
ӘҚБтК-нің 269-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік Мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қоюға жататын адамның өзі әрекетке қабілетті болып табылса, дербес есепке тұра алатын, бірақ бұл ретте тіркеу есебіне уақтылы қоюға ешқандай іс-қимыл жасамаған кезде салық төлеушінің өкілдеріне жүктеле алмайды. Міндетті тұлғалардың уәкілетті өкілдері түсініктеме берілген бапта көзделген құқық бұзушылық субъектілері болып табылмайды.
ӘҚБтК-нің 269-бабында көзделген әрекеттердің субъективті жағы жеке тұлғалар, адвокаттар, жеке нотариустар, жеке сот орындаушылары және жеке кәсіпкерлер үшін қасақана не абайсыздық түріндегі кінәсімен сипатталады. Адамның кінәсі жеке тұлғаның өзі жасаған заңсыз әрекеттерге психикалық көзқарасы бойынша анықталады.
ӘҚБтК-нің 269-бабының 1-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін ескерту түрінде әкімшілік жаза белгіленді.
Бұл жазаны Мемлекеттік кіріс органдары құқық бұзушыларға оны әкімшілік жаза қолдану туралы қаулыда көрсету және оны міндетті түрде жариялау, сондай-ақ қаулының көшірмесін құқық бұзушыға тапсыру немесе жіберу арқылы қолданады. Мұндай жағдайда құқық бұзушының болашақта біртекті құқық бұзушылықтар жасаған кездегі одан әрі іс-әрекеттерін саралау мақсатында адам оған қаулы тапсырылған (жіберілген) кезден бастап әкімшілік жазаға тартылды деп есептеледі.
Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігі әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде ӘҚБтК-нің 269-бабының 1-бөлімінде көзделген іс-әрекетті қайталап жасағаны үшін неғұрлым қатаң жаза белгілейді. Бұл жағдайда құқық бұзушылықтың қайталануы оның сипаттамасындағы ауырлататын жағдай емес, ӘҚБтК 269-бабының 2-бөлігі бойынша құқық бұзушыны тарту үшін құқық бұзушылықтың дербес құрамының міндетті біліктілік белгісі болып табылады.
ӘҚБтК-нің 269-бабының 2-бөлігі бойынша салық төлеушіні жауапкершілікке тарту үшін салық төлеушінің тіркеу есебінің қандай түріне тұруы және қайта бұзушылыққа жол беріп тұрмағаны маңызды емес. Алайда, бұл жағдай құқық бұзушыға жаза тағайындау кезінде маңызды болуы мүмкін.
Бұл ретте бұзушының оған әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін тіркеу есебіне қою жөніндегі өз міндетін орындамауы (құқыққа қайшы мінез-құлықты жалғастыру) біртекті құқық бұзушылықты қайталап жасау болып табылмайды. Сайып келгенде, құқық бұзушылық анықталғаннан кейін салық төлеуші өзінің заңды міндетін Мемлекеттік кірістер органының күшімен тіркеу есебіне қою арқылы орындауға мәжбүр болуы керек. Сондықтан 2-бап бойынша жауапкершілікке тарту үшін. 269 ӘҚБтК тіркеу есебіне қою мерзімдерін қайта бұзғаны үшін бұзушының жаңа және дербес эпизод ретінде біртекті құқық бұзушылық жасауы қажет. Салық төлеушінің тіркеу есебінің ұқсас немесе басқа түрлеріне (мысалы, бастапқыда адвокат ретінде, содан кейін (алынғаннан кейін) – жеке кәсіпкер ретінде) немесе салықтың басқа түрлері немесе қызмет түрлері бойынша қою мерзімдерін бұзуы біртекті құқық бұзушылық деп танылады.
Мемлекеттік кірістер органында тіркеу есебіне қоюға жататын адамдарда салық міндеттемелерінің өзі (салық төлеуші салық төлеуге жататын соманы айтпағанда, салық төлеуші есептеуге және төлеуге міндетті материалдық салықтық құқықтық қатынастар) әлі туындамауы мүмкін. Осыған байланысты ӘҚБтК-нің 269-бабының 1 және 2-бөлімдерінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтардың құрамы ресми болып табылады. 1 және 2-баптар бойынша әкімшілік жауапкершілікке тарту үшін. 269 ӘҚБтК құқық бұзушының мемлекетке төленбеген салықтар түрінде материалдық зиян келтіру фактісін анықтау талап етілмейді. 1 және 2-баптарда көзделген құқық бұзушылықтар жасаудан мемлекетке зиян. ӘҚБтК-нің 269-ы тұлғаның салық төлеушілерді тіркеу есебіне қою және тіркеу есебіне қою, олар туралы және оларда бар салық салу объектілері мен салық міндеттемелері туралы деректерді өңдеу және сол арқылы салық міндеттемелерінің орындалуына тиімді салықтық бақылауды жүзеге асыру мүмкін угрозстігіне және болашақта мемлекеттік кірістердің жоғалуына қатер төндіруден тұрады. Тиісінше, әкімшілік құқық бұзушылықтың осы құрамы бойынша жаза шарасы орындалмаған салық міндеттемесінің сомасына (мемлекетке төленбеген салықтар түрінде келтірілген материалдық залал) байланысты қойылмайды.
Егер салық төлеуші мемлекеттік кіріс органдарында тіркеу есебіне (тіркеу есебіне) қоюдан жалтару жөніндегі өз әрекеттерінде (әрекетсіздігінде) өзінде бар салық салу объектілерін немесе ол жүзеге асыратын салық салынатын қызметті жасыру себептерін басшылыққа алса және нәтижесінде мемлекетке төленбеген салықтар түрінде материалдық зиян келтірсе, мұндай жағдайда Мемлекеттік кірістер органдары жасырын салық салу объектілерінің фактілерін және салық салынатын қызметтің нақты нәтижелерін анықтаған кезде салық төлеуші салық салу объектілерін жасырғаны немесе қызметті тіркеусіз жүзеге асырғаны үшін ӘҚБтК-нің тиісті баптары бойынша жазалануға тиіс. Мұндай жағдайларда мемлекеттік кірістер органдарында тіркеу есебіне қоюдан (тіркеу есебінен) жалтару басқа Әкімшілік құқық бұзушылықты жасау тәсілі ретінде қатар және өзге де белгілері бар жиынтық бойынша саралануы тиіс. Тиісінше, мұндай жағдайларда салық төлеуші ӘҚБтК-нің 269-бабының 1-бөлігі немесе 2-бөлігі бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылмауға тиіс.
Жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде құқық бұзушыны тіркеу есебіне қою мерзімдерін бұзғаны үшін айыппұл түрінде жазаланады. ӘҚБтК 269-бабының 2-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін айыппұл мөлшері:
жеке тұлғалар үшін-8 АЕК,
жеке нотариустар, жеке сот орындаушылары, адвокаттар, шағын кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар үшін-15 АЕК,
орта кәсіпкерлік субъектілері үшін – 30 АЕК,
ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-70 АЕК.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс сотта қаралған жағдайда, Мемлекеттік кірістер органдары немесе сот айыппұл салады.
Айыппұлдардың мөлшері тіркелген болып табылады және оларды салатын орган өзгертуге жатпайды. Бұл ретте айыппұлдардың мөлшері санкцияда көрсетілген құқық бұзушылар санаттарының әрқайсысына қатысты сараланады. Соның салдарынан құқық бұзушыға 2-бап бойынша жаза тағайындау кезінде. ӘҚБтК-нің 269-ы оның құқықтық мәртебесін, ұйымдық-құқықтық нысанын және адам жауапкершілікке тартылатын (мысалы, адвокат немесе жеке кәсіпкер ретінде) құқық бұзушылық жасалған салық құқықтық қатынастарында құқықтық жағдайын белгілеуі қажет.
Түсініктеме берілген баптың 3-бөлігі әкімшілік құқық бұзушылықтың дербес құрамын және салық төлеушілердің ҚР заңнамалық актілерінде белгіленген қосылған құн салығы (ҚҚС) бойынша тіркеу есебіне қою туралы Мемлекеттік кіріс органына салықтық өтініш беру мерзімін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікті белгілейді.
Осы норма мемлекеттік кірістер органына ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтініш беру мерзімдерін бұзуды және оны салық міндеттемесі түрінің (ҚҚС) өлшемі бойынша жеке дербес құрамға жасағаны үшін әкімшілік жауапкершілікті бөледі, ол бойынша салық төлеушілер міндетті түрде тіркеу есебіне тұруы тиіс. Осыған байланысты оларды ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтініш беру мерзімдерін бұзған салық төлеушілер ӘҚБтК-нің 269-бабының 1 және 2-бөлімдері бойынша жасаған құқық бұзушылықтары үшін бір мезгілде немесе баламалы түрде әкімшілік жауаптылыққа тартыла алмайды. Бұл жағдайда құқық бұзушыны ӘҚБтК 269-бабының 3-бөлігі бойынша әкімшілік жауапкершілікке тарту үшін қайталану белгісі болуы талап етілмейді.
ӘҚБтК-нің 269-бабының 3-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық субъектілері ҚҚС бойынша тіркеу есебіне міндетті түрде қоюға жататын салық төлеушілер ғана бола алады:
1) ҚР резидент-заңды тұлғалары,
2) ҚР-да филиал, өкілдік арқылы әрекет ететін ҚР резиденті емес заңды тұлғалар,
3) жеке кәсіпкерлер,
4) жеке практикамен айналысатын адамдар,
ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қою олар үшін міндетті болып табылатын жағдайларда.
Тиісінше, ӘҚБтК-нің 269-бабының 3-бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылық құрамының субъектілері салық құқықтық қатынастарының өзге де қатысушылары (салық жинаушылар, салық агенттері, төлем операторлары, салық өкілдері), сондай – ақ салық төлеушілер-жеке тұлғалар, мемлекеттік мекемелер, коммерциялық емес ұйымдар және ҚР Салық кодексінің талап етуі бойынша салық беруге міндетті емес басқа да тұлғалар бола алмайды оларды ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қою туралы өтініш.
ҚҚС бойынша тіркеу есебіне өз еркімен тұруды қалайтын, бірақ оған тұрмаған адамдар ӘҚБтК-нің 269-бабының 3-бөлігі бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартыла алмайды, өйткені олар өздері үшін ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қою мерзімдерін дербес айқындайды және тиісінше ҚҚС бойынша нақты қою кезінде осы мерзімдерді бұза алмайды. есепке алу. Бұл ретте салық төлеушінің ҚР Салық кодексінде көзделген ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қоюдың және оны ҚҚС төлеуші деп танудың болжамды мерзімдеріне қойылатын талаптарды сақтамай салық өтінішін беруі ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қою мерзімдерін бұзу болып табылмайды.
Мемлекеттік кірістер органдарының салық төлеушіні ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қою рәсімдік мерзімдерін бұзуы ол үшін ҚР Салық кодексінде белгіленген мерзімдерде салық өтінішін бергеннен кейін салық төлеушіге түсініктеме берілген норма бойынша құқық бұзушылық ретінде де енгізілмейді.
ӘҚБтК 269-бабының 3-бөлімінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтың құрамы ҚР 2017 жылғы 28 желтоқсандағы № 127-VI ҚРЗ Заңы қабылданғанға дейін материалдық болып табылды. Адамды жауапкершілікке тарту үшін 3-бап. 269 ӘҚБтК түсініктеме берілген нормаға өзгерістер енгізілгенге дейінгі жағдай бойынша салық төлеушінің салық міндеттемесін өзі орындамауының (яғни салық төлеуші ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұруға міндетті болған, бірақ ол үшін тиісті салық өтінішін бермеген сәттен бастап есепке алынбаған айналымдар және олардан төленбеген салықтар түрінде мемлекетке материалдық зиян келтірудің) қосымша фактісін белгілеу қажет болды. Тиісінше, материалдық зиян келтіру фактісі анықталған және жаза тағайындалған кезде айыппұл сомасын есептеу жалпы норманың талабы бойынша абзацтың 2) және 6) тармақтарында жүргізілуі керек еді. ӘҚБтК-нің 44-бабының 1-бөлігі, орындалмаған немесе тиісінше орындалмаған салық міндеттемесінің сомасынан және ҚР Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес есепке алынбаған не тиісінше есепке алынбаған сомадан. Түсініктеме берілген нормаға өзгеріс енгізілгенге дейін ҚР 2017 жылғы 28 желтоқсандағы № 127-VI ҚРЗ Заңымен баптың 3-бөлімінде көзделген құқық бұзушылық жасау. ӘҚБтК – нің 269 – ы шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін-10%, орта кәсіпкерлік субъектілері үшін-15%, ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-есепке қойылмаған кезең үшін салық салынатын айналым сомасының 30% мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соқты. Бұл ретте ҚҚС бойынша есепке қоймау кезеңі ҚҚС бойынша салық кезеңдерінің жиынтығымен айқындалды, оның барысында адам заңның немесе Мемлекеттік кірістер органының талабы бойынша ҚҚС бойынша тұруға және есепте тұруға міндетті болды, бірақ онда тұрмады.
Түсініктеме берілген нормаға өзгерістер енгізілгеннен кейін ҚР 2017 жылғы 28 желтоқсандағы № 127-VI ҚРЗ Заңымен және ол алғаш ресми жарияланған күнінен кейін 10 күн өткен соң қолданысқа енгізілгеннен кейін ӘҚБтК 269-бабының 3-бөлігінде көзделген құқық бұзушылық жасағаны үшін айыппұл заң шығарушы тарапынан 50 АЕК мөлшерінде белгіленді. Тиісінше, аталған құқық бұзушылықтың құрамы ресми болды. Айыппұл мөлшері туралы түсініктеме берілген нормаға өзгеріс енгізген заң қолданысқа енгізілгеннен кейін аталған құқық бұзушылықты жасағаны үшін салық төлеушіні жауапкершілікке тарту үшін, олардан айыппұл сомасын есептеу үшін мемлекетке төленбеген салықтар түрінде келтірілген залалдың мөлшерін белгілеудің қажеті жоқ.
Сонымен қатар, заң шығарушы ҚР 2017 жылғы 28 желтоқсандағы № 127-VI ҚРЗ Заңымен Әкімшілік құқық бұзушылықтың дербес құрамы ретінде "салық салу объектілерін және салық есептілігінде көрсетілуге жататын өзге де мүлікті жасыру" ӘҚБтК – нің 275-бабы 5-бөлігінің жеке нормасына әкімшілік құқық бұзушылықтың жаңа құрамын - "ҚҚС төлеуші ретінде есепке қойылмаған кезеңде айналым жасау" бөлді". Құқық бұзушылықтың бұл құрамы қазірдің өзінде материалдық болып табылады. Оны жасағаны үшін жазаны заң шығарушы ҚҚС бойынша есепке алынбаған салық салу объектісі сомасының процентінде - есепке қойылмаған кезеңдегі айналым сомасының он бес проценті мөлшерінде айыппұл түрінде белгілейді.
Осылайша, ӘҚБтК-де жоғарыда көрсетілген өзгерістер қолданысқа енгізілген сәттен бастап әкімшілік жауапкершілік салық төлеушінің ҚР заңнамалық актілерінде белгіленген ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қою (ҚҚС төлеуші ретінде тіркеу есебіне қоймау) туралы Мемлекеттік кіріс органына салық өтінішін беру мерзімін бұзғаны үшін де, салық салынатын айналымды ҚҚС-қа қоймау кезеңінде жасағаны үшін де көзделеді ҚҚС төлеуші ретінде есепке алу.
Бұрын ескіру мерзімдері шегінде жасалған құқық бұзушылықтар бойынша түсініктеме берілген норманың санкциясына өзгеріс енгізген заң қолданысқа енгізілгенге дейін құқық бұзушының оған бұрын қолданыста болған санкция бойынша және жасалған құқық бұзушылық үшін жаңадан белгіленген санкция бойынша айыппұлдың нақты мөлшерін есептеу кезінде оның ережесін белгілеу, жеңілдету немесе ауырлату қажет. Тиісінше, айыппұлдың абсолютті есебінде аз мөлшерін көздейтін санкция қолданылуы керек.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс сотта қаралған жағдайда, Мемлекеттік кірістер органдары не сот айыппұл салады.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
