75-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК айыптау үкімінің ескіру мерзімінің өтуіне байланысты жазаны өтеуден босату

     1. Қылмыс жасағаны үшін сотталған адам, егер айыптау үкімі заңды күшіне енген күннен бастап мынадай мерзімдерде орындалмаса, жазасын өтеуден босатылады: а) ауырлығы аз қылмыс жасағаны үшін сотталған кезде үш жыл;      

б) ауырлығы орташа қылмыс үшін сотталған кезде алты жыл;      

в) ауыр қылмысы үшін сотталған кезде он жыл;      

г) аса ауыр қылмысы үшін сотталған кезде он бес жыл.      

2. Егер сотталған адам жазасын өтеуден жалтарса, ескіру мерзімінің өтуі тоқтатыла тұрады. Бұл жағдайда ескіру мерзімінің өтуі адамды ұстаған немесе ол кінәлі болып келген сәттен бастап қайта басталады. Сотталған адам жазасын өтеуден жалтарған кезде өткен ескіру мерзімдері есепке жатқызылуға тиіс. Бұл ретте, егер ол шығарылған кезден бастап жиырма бес жыл Өтсе және ескіру мерзімі жаңа қылмыс жасау арқылы үзілмесе, айыптау үкімі орындалмайды.      

3. Егер осы баптың бірінші бөлігінде көрсетілген мерзімдер аяқталғанға дейін адам жаңа қасақана қылмыс жасаса, ескіру мерзімінің өтуі үзіледі. Мұндай жағдайларда ескіру мерзімін есептеу жаңа қылмыс жасалған күннен бастап қайта басталады.      

4. Өлім жазасына немесе өмір бойына бас бостандығынан айыруға сотталған адамға ескіру мерзімін қолдану туралы мәселені сот шешеді. Егер сот ескіру мерзімін қолдануға мүмкіндік таппаса, өлім жазасы өмір бойына бас бостандығынан айырумен, ал өмір бойына бас бостандығынан айыру жиырма бес жылға бас бостандығынан айырумен ауыстырылады. Бейбітшілік пен адамзаттың қауіпсіздігіне қарсы қылмыс жасағаны үшін сотталған адамдарға ескіру мерзімі қолданылмайды.      

Айыптау үкімі көп немесе аз мерзім ішінде орындалмайтын жағдайларда, оны жалпы ереже бойынша орындау арнайы және жалпы ескерту тұрғысынан тиімсіз болады. Сондықтан ҚР ҚК 75-бабында белгіленген белгілі бір жағдайларда бұрын тағайындалған жазаны қолдану артық болады.      

Айыптау үкімін орындамау себептері әр түрлі болуы мүмкін: сот кеңсесінің немесе жазаның осы түрін өтеуді жүзеге асыратын немесе сотталғандарды қылмыстық - атқару мекемелеріне жеткізуді жүзеге асыратын органдардың қызметкерлерінің абайсыз жұмысы және т.б. бірақ көбінесе сотталушының жазадан жалтаруы нәтижесінде айыптау үкімі орындалмайды.      

Айыптау үкімін орындаудың ескіруі заңда белгіленген мерзімдердің өтуін білдіреді, содан кейін сот шығарған айыптау үкімі орындалмайды және осыған байланысты сотталған адам жазасын өтеуден босатылады.      

Мұндай босатудың негізі тек мерзімге ғана емес, сонымен бірге қоғамдық қауіптілік дәрежесіне, жасалған қылмыстың ауырлығына негізделген. Сондықтан, айыптау үкімінің ескіру мерзімінің ұзақтығы жасалған қылмыс санатына байланысты.      

ҚР ҚК 75-бабының 1-бөлігіне сәйкес, егер ол ауырлығы аз қылмыс жасағаны үшін сотталған кезде үш жыл ішінде заңды күшіне енген күннен бастап орындалмаса, айыптау үкімі орындалмайды; алты жыл ішінде

- ауырлығы орташа қылмыс үшін сотталған кезде; он жыл ішінде

- ауыр қылмысы үшін сотталған кезде; он бес жыл ішінде-аса ауыр қылмысы үшін сотталған кезде.      

Жазаны орындаудан босату заңда белгіленген ескіру мерзімінің өтуі бұзылмаған, ал сотталған адам бостандықта болған кезде жазасын өтеуден жалтарбаған жағдайда ғана туындауы мүмкін.      

ҚК 75-бабының 2-бөлігіне сәйкес, егер сотталған адам жазасын өтеуден жалтарса, ескіру мерзімінің өтуі тоқтатылады.      

Ескіру мерзімі сотталған адам ұсталған немесе оның кінәлі болып келген кезінен бастап қайта басталады. Мәселен, егер сотталған адам түзеу жұмыстарынан жалтарып, тұрғылықты жерін ауыстырса, қылмыстық-атқару инспекциясына есепке алынбаса, ескіру мерзімі жалтарудың барлық уақытына тоқтатыла тұрады, ал үкім заңды күшіне енген сәттен бастап жалтару сәтіне дейінгі уақыт ескіру мерзіміне есептеледі.      

Сотталған адамның жазасын өтеуден жалтаруы тоқтатыла тұрған айыптау үкімін орындау сотталған ұсталғаннан немесе ол осы оқиғалар басталғанға дейін өткен уақытқа қарамастан кінәлі болып келгеннен кейін жүргізіледі.      

Айыптау үкімінің ескіру мерзімі өткеннен кейін жазаны өтеуден босату соттың қалауы бойынша емес, міндетті түрде жүргізіледі, өйткені бұл құқық емес, соттың міндеті.      

ҚК-нің 75-бабының 3-бөлігінде сотталған адам жаңа қасақана қылмыс жасаған кезде орын алуы мүмкін ескіру мерзімін және айыптау үкімін үзу көзделген. Жаңа қасақана қылмыс жасалған жағдайда ескіру мерзімін есептеу жаңа қылмыс жасалған күннен бастап қайтадан басталады. Үкім бұрынғы іс бойынша заңды күшіне енген сәттен бастап осы жаңа қылмыс жасалғанға дейінгі өткен уақыт ескіру мерзіміне есептелмейді.      

Қылмыстық кодекстің 75-бабының 4-бөлігіне сәйкес соттың қалауы бойынша айыптау үкімінің ескіру мерзімінің өтуі негіздері бойынша жазадан босату өлім жазасына немесе өмір бойына бас бостандығынан айыруға сотталған адамдарға қатысты ғана қаралады. Мұндай адамдарды жазадан босату немесе босатпау туралы мәселені шешкен кезде сот қылмыстың сипатын, зардаптардың ауырлығын, сотталған адамның жеке басын, оны жазадан жалтару ұзақтығын және осындай жалтару себептерін ескереді.      

Сот шешімі бойынша ескіру мерзімін қолдану мүмкін болмаған кезде өлім жазасы өмір бойы бас бостандығынан айырумен, ал өмір бойы бас бостандығынан айыру - жиырма бес жыл мерзімге бас бостандығынан айырумен ауыстырылады.      

ҚР Қылмыстық кодексінде ҚК-нің 156-164-баптарында көзделген бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы аса қауіпті қылмыстар жасағаны үшін сотталғандарға айыптау үкімінің ескіру мерзімдерін қолданбау жағдайлары көзделген. Бұл көрсетілген қылмыстық әрекеттер бойынша айыптау үкімі жазасын өтеуден жалтарған сотталғандарды ұстау немесе олардың кінәсімен келу уақытына қарамастан орындалуға жататынын білдіреді.      

Айыптау үкімінің ескіру мерзімінің өтуіне байланысты жазаны өтеуден босату түпкілікті болып табылады және қандай да бір негіздер бойынша күшін жоюға болмайды.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы