739-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің мерзімдерін есептеу  

     1. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу кезінде пайдаланылатын мерзімдер сағаттармен, тәуліктермен, айлармен және жылдармен есептеледі.

     2. Мерзімдерді есептеу кезінде мерзімнің өтуі басталатын сағат пен тәулік есепке алынбайды. Бұл ереже ұстау мерзімдерін есептеуге қолданылмайды.

     3. Мерзімді есептеу кезінде оған мерзім тәулікпен есептелетін жағдайларды қоспағанда, оған жұмыс істемейтін уақыт та қосылады.

     4. Мерзімді тәуліктермен есептеу кезінде мерзім бірінші тәуліктің нөл сағатынан кейін есептеледі және мерзімнің соңғы тәулігінің жиырма төрт сағатында аяқталады.

     5. Мерзім айлармен немесе жылдармен есептелген кезде мерзім соңғы айдың тиісті күнінде аяқталады, ал егер бұл айда тиісті күн болмаса, мерзім осы айдың соңғы күнінде аяқталады. Егер мерзімнің аяқталуы жұмыс істемейтін (демалыс, мереке) күнге келетін болса, онда әкімшілік ұстау кезінде мерзімді есептеу жағдайларын қоспағанда, мерзімнің соңғы күні одан кейінгі бірінші жұмыс күні болып есептеледі.

     1 бөлім. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу тәртібін айқындайтын заңнама әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қандай да бір іс жүргізу әрекеттері жүзеге асырылуы тиіс мерзімдерді белгілейді.  

     Іс бойынша барлық қозғалыстар сақталуы керек белгілі бір уақыт аралықтарымен шектеледі. Мерзімдерді сақтау кідірістерді, негізсіз кідірістерді, әуре-сарсаңдарды және соған байланысты іс бойынша іс жүргізуге қатысушылардың наразылығын болдырмауға мүмкіндік береді. Мерзімдерді бұзуға жол берілмейді және заңда белгіленген жауаптылыққа, қабылданған актілерді жарамсыз деп тануға және олардың күшін жоюға әкеп соғуы мүмкін.  

     Мемлекеттің бүкіл аумағында Қазақстан Республикасы Конституциясының жоғары заңдық күші мен тікелей қолданылуы қағидатын негізге ала отырып, "Қазақстан Республикасы Конституциясының Конституциялық мерзімдерді есептеу мәселесі бойынша нормаларын ресми түсіндіру туралы" Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің 2012 жылғы 13 сәуірдегі № 2 нормативтік қаулысының мерзімдердің мәні туралы ережелерін назарға алған жөн.  

     Осы қаулыға сәйкес мерзімдердің маңыздылығы қоғамдық қатынастарды ретке келтіру және Конституцияның ережелері мен нормаларын іске асыру тетігін құру болып табылады. Негізгі Заңда бекітілген нақты мерзімдерде уәкілетті органдар мен лауазымды адамдардың адам және азамат құқықтарын шектеу мүмкіндігі шектеледі, жеке адамның бостандығына кепілдік беру үшін алғышарттар жасалады. Олар сондай-ақ жекелеген мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдар қызметінің кезеңдерін, олардың өз өкілеттіктерін жүзеге асыруының басталуы мен аяқталуын, сондай-ақ тежеу және тепе-теңдік жүйесінің әрекеті жағдайында мемлекеттік билік тармақтарының өзара іс-қимылын айқындайды. Осы мерзімдерді сақтау конституциялық заңдылық режимін қамтамасыз ету шарттарының бірі болып табылады.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу кезінде сағаттармен, тәуліктермен, айлармен және жылдармен есептелетін мерзімдер пайдаланылады. Айта кету керек, бұл норма ӘҚБтК-нің 4-бөліміне енгізілген және әкімшілік іс жүргізу тәртібіне қолданылады. Әкімшілік-деликтілік құқықтық қатынастар үшін заң шығарушы аталған Нөмірді кодекске енгізбеді. Бұл ерекше бөліктің көптеген баптарының диспозицияларының объективті жағы салалық заңнамада жасалған материалдық нормалардан туындайтындығына байланысты. Ал ол өз кезегінде басқа да уақытша санаттарды, мысалы, жұмыс күндерін, күнтізбелік күндерді, демалыс күндерін және т.б. пайдаланады. бұл бөлімде "Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы"2001 жылғы 13 желтоқсандағы № 267 ҚР Заңының ережелері іске асырылады.

     2014 жылы ӘҚБтК-нің 739-бабын енгізуі заң шығарушының азаматтардың конституциялық құқықтарын сақтау мақсаттары үшін, мысалы, оның жеткізілуіне, ұсталуына және қамауға алуды қолдануына байланысты бас бостандығынан айыру мерзімдерін шектеу үшін іс жүргізу заңнамасындағы (қылмыстық іс жүргізу заңнамасымен) мерзімдерді есептеу тәсілін үйлестіру ниетімен туындады.  

     Сағатпен есептелетін мерзімдер іс жүргізу әрекеттерінің барынша қысқа уақыт аралықтарында орындалуын қамтамасыз ету немесе өндіріске қатысушылардың құқықтары мен бостандықтары шектелетін іс жүргізу шешімдерін қабылдау мақсатында қолданылады. Бұл тұрғыда әкімшілік ұстау тәртібі үлгі бола алады. Әкімшілік ұстау-құқық бұзушылықтың жолын кесу немесе іс жүргізуді қамтамасыз ету мақсатында жеке тұлғаның, заңды тұлға өкілінің, лауазымды адамның жеке бас бостандығын қысқа мерзімді шектеу.  

     Жеке бас бостандығына құқық - адамның негізгі құқықтарының бірі (Конституцияның 16-бабының 1-тармағы). Ол туғаннан бастап әрқайсысына тиесілі, абсолютті және бөлінбейтін деп танылады және Негізгі Заңның 39-бабының 3-тармағына сәйкес Конституцияның өзінде белгіленген нормалардан басқа ешбір жағдайда шектелуге жатпайтын құқықтар мен бостандықтардың қатарына жатады. Конституциялық-құқықтық мағынада" ұстау " деп құқық бұзушылықтың жолын кесу немесе қылмыстық, азаматтық және әкімшілік істер бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету, сондай-ақ мәжбүрлеу сипатындағы өзге де шараларды қолдану мақсатында және уәкілетті мемлекеттік органдар, лауазымдық және өзге де органдар жүзеге асыратын, адамның жеке басының бостандығын шектеу, қысқа мерзімді, жетпіс екі сағаттан аспайтын мерзімде көрініс табатын мәжбүрлеу шарасын түсіну керек адамдар заңда көзделген негізде және тәртіппен.

     ӘҚБтК-нің 789-бабына сәйкес әкімшілік ұстау үш сағаттан аспауы мүмкін. Күзетілетін объектілерге заңсыз кіргені, Халықтың көші-қоны саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзғаны, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы режимін, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы және Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізу пункттеріндегі шекаралық және кедендік режимдерді немесе режимді бұзғаны үшін, сондай-ақ континенттік қайраңдағы әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізу қозғалған адам,  Қазақстан Республикасының аумақтық суларында (теңізінде) және ішкі суларында, жеке басын анықтау және құқық бұзушылық мән-жайларын анықтау үшін қажетті жағдайларда ұсталған сәттен бастап жиырма төрт сағат ішінде бұл туралы прокурорға жазбаша хабарлай отырып, қырық сегіз сағатқа дейін ұсталуы мүмкін. Төтенше жағдай жарияланған жерде коменданттық сағаттың енгізілуіне байланысты белгіленген тәртіпті бұзуға жол берген адамдарды ішкі істер органдарының қызметкерлері (полиция) немесе әскери патрульдер коменданттық сағат аяқталғанға дейін, ал өзімен бірге құжаттары жоқ адамдарды – олардың жеке басы анықталғанға дейін ұстауы мүмкін, бұл төтенше жағдай жарияланған жерде коменданттық сағаттың енгізілуіне байланысты қырық сегіз сағат. Әкімшілік жазалау шараларының бірі ретінде әкімшілік қамаққа алуға әкеп соғатын әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс қозғалған адам әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қаралғанға дейін, бірақ жиырма төрт сағаттан аспайтын мерзімде әкімшілік ұсталуға ұшырауы мүмкін.

     Күндердің белгілі бір мерзімдерін есептеу әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу міндеттерін тез шешуге ықпал етеді. Мәселен, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді істі қарауға құқығы бар орган (лауазымды адам) әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттаманы және істің басқа да материалдарын алған күннен бастап он бес тәулік ішінде қарайды (ӘҚБтК 817-бабының 1-бөлігі).

     Мерзімдерді айлармен есептеу, қажет болған жағдайда, әр істің мән-жайларын нақтылаудың жан-жақтылығын, толықтығын және объективтілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Мысалы, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуге қатысушылардан өтініштер келіп түскен жағдайда не істің мән-жайларын қосымша анықтау қажет болған жағдайда істі қарайтын орган (лауазымды адам) істі қарау мерзімін бір айдан аспайтын уақытқа ұзартуы мүмкін (ӘҚБтК 817-бабының 2-бөлігі).

     Жылдық мерзімдерді пайдалану өндіріске қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін іске асыруды қамтамасыз етумен байланысты, іс бойынша іс жүргізу аяқталғаннан кейін қателерді түзетуге мүмкіндік береді және т. б. жылдық мерзімдер әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыға, айыппұл төлеу қажеттілігі туралы ұйғарымға, шағым, наразылық бойынша жоғары тұрған органның (лауазымды адамның) қаулысына шағымдану, наразылық білдіру кезінде қолданылады; шағымдану, апелляциялық прокурордың сот қаулысына өтінішхаттары.

     2 бөлім. Мерзім өтуінің басталуы айқындалатын сол сағат пен тәулік оның ұзақтығына есептелмейді. Жалпы ереже бойынша мерзімнің өтуі-келесі күннен бастап. Ерекшелік-әкімшілік ұстау. Ұстау мерзімінің басталуы қозғалыс еркіндігін қоса алғанда, ұсталған адамның бостандығын шектеу – белгілі бір жерде мәжбүрлеп ұстау, анықтау және тергеу органдарына мәжбүрлеп жеткізу (үй-жайда басып алу, жабу, бір жерден өтуге немесе орнында қалуға мәжбүрлеу және т. б.), сондай-ақ қандай да бір өзге де сағат бір минутқа дейінгі дәлдікпен болып табылады адамның жеке басының бостандығын едәуір шектейтін әрекеттер, ұсталған адамға қандай да бір іс жүргізу мәртебесін бергеніне немесе басқа ресми рәсімдерді орындағанына қарамастан, нақты болды. Осы мерзімнің аяқталу сәті нақты ұстау уақытынан минуттарға дейін үздіксіз есептелетін үш сағаттың аяқталуы болып табылады.

     3 бөлім. ӘҚБтК 739-бабының 3-бөлігінің мазмұны мерзімдерді есептеу институтының новелласы болып табылады. Сонымен, нақты және бір мәнді құқық қолдану үшін, мерзім тәулікпен есептелетін жағдайларды қоспағанда, оған жұмыс уақыты да қосылады. Дәстүр бойынша демалыс және мереке күндері жұмыс уақытына жатады.  

     4 бөлім. Тәулік мерзімін есептеу мерзімнің өтуіне әкеп соғатын заңды фактіден кейінгі тәуліктің нөлдік сағатынан кейін басталады. Бұрын айтылғандай, мерзімнің өтуі басталатын сағат пен күн мерзімдерді есептеу кезінде есепке алынбайды.

5 бөлім. Мерзімнің аяқталуы тиісті күні жоқ айға келетін кездер болады. Бұл жағдайда мерзім осы айдың соңғы күнінде аяқталады. Мысалы, әкімшілік құқық бұзушылық туралы қаулыға наразылық білдіру мерзімі 31 қыркүйекте аяқталуы керек еді, наразылық 30 қыркүйекке дейін беріледі, өйткені қыркүйекте 31-ші күн болмайды.  

     Процессуалдық мерзім мереке және демалыс күндерін қамтитын жұмыс емес күндерді қоса алғанда, үздіксіз өтеді. "Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы" Заңға сәйкес Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сәйкес мереке күндері Қазақстан Республикасында ұлттық және мемлекеттік мерекелер атап өтілетін күндер деп танылады. Демалыс және мереке күндері сәйкес келген жағдайда мерекеден кейінгі келесі жұмыс күні демалыс күні болып табылады. Әкімшілік ұстау мерзімі оның соңғы күні жұмыссыз немесе жұмыс күні болғанына қарамастан аяқталады.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы