41-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің заңды тұлғасының құрылтай құжаттары
Құрылтай құжаттарына құрылтай шарты мен жарғы кіреді. Құрылтай құжаттары заңды тұлғаның құрылуы мен қызметінің қажетті алғышарттары ретінде қызмет етеді және оның режимін белгілейді. Бірақ бір "байламға" кіретін аталған құжаттар арасында олардың әрқайсысының мақсаты мен мазмұны бойынша маңызды айырмашылықтар бар.
Құрылтай шартының мақсаты-құрылтайшылардың өзара құқықтары мен міндеттерін анықтау. Ол барлық құрылтайшыларды тізімдейді, әрқайсысының жарғылық капиталдағы үлесін белгілейді және ішкі қатынастардың маңызды мәселелерін шешеді: басқаруға қатысу, пайданы бөлу, шешім қабылдау кезінде дауыстарды есепке алу және т. б.
Құрылтай шарты жеке заңды акт болып табылады. Көбінесе ол коммерциялық құпияны құрайтын ақпаратты қамтиды.
Кейде құрылтайшы Құрылтайшы мен оның заңды тұлғасы арасындағы келісім-шарт деп аталады, онда құрылтайшының құқықтары, заңды тұлғаның құрылтайшыға пайданың бір бөлігін аудару міндеттері және т.б. мұндай шарттар заңға негізделмеген және практикалық емес, өйткені құрылтайшы барлық осындай мәселелерді Жарғыда шеше алады, оны жеке өзі бекітеді.
Жарғысыз құрылтай шарты заңды тұлғаның құрылуына негіз бола алмайды.
Құрылтай шартынан айырмашылығы, жарғы заңды тұлғаның қызметін ішкі ұйымдастыру үшін қажет. Ол өзінің басқару органдарын қалыптастыру тәртібін және олардың құзыретін, лауазымды тұлғалардың құқықтық мәртебесін және басқа да мәселелерді анықтайды.
Жарғы жеке есімдерді атамайды, ол тек нормаларды қамтиды және жергілікті ереже болып табылады.
Құрылтай шартының бірқатар ережелері сөзсіз Жарғымен қайталанады, мысалы, дауыс беру тәртібі, басқару органдарын құру тәртібі және т. б.
Іс жүзінде құрылтай шарты мен жарғы арасында кейде қайшылықтар туындайды. Бұрын заң оларды шешу тәртібін анықтаған жоқ. Енді бұл тәртіп түсініктеме берілген мақаланың 6-тармағында белгіленген.
Құрылтай шарты да, жарғы да заңды тұлғаның бөгде үшінші тұлғалармен қарым-қатынасын реттеуге бағытталмайды, олар (өзара қатынастар) Заңның, өзге де нормативтік актілердің және заңды тұлғаның үшінші тұлғамен шартының реттеуші әсеріне түсуі тиіс. Мұны атап өту өте маңызды, өйткені келісімшарттар жасасқан үшінші тұлғалар Жарғымен әрдайым таныс бола бермейді және олардың экономикалық серіктесінің әртүрлі органдары арасындағы құзыреттіліктің аражігін ажырату туралы білмеуі мүмкін. Бұл негізде жағымсыз салдар болуы мүмкін.
Осылайша, АК қолданысқа енгізілгенге дейін ЖШС құрған азаматтар тобы фермерден қараусыз қалған жер учаскесін 10 жылға жалға алды. Жалға беруші тарапынан келісімге кооператив төрағасы қол қойды, оған учаске тиесілі. Екі жыл ішінде жалға алушылар учаскені тазалап, қажетті ғимараттар тұрғызды және учаскені қарқынды пайдалануға толығымен дайындады. Содан кейін Жалға беруші-өндірістік кооператив-сот арқылы жалдау шартын жарамсыз деп тануды талап етті, бұл кооперативтің жарғысына сәйкес жер учаскесін үш жылдан астам мерзімге жалға беру туралы шартты кооперативтің төрағасы оның басқармасының келісімімен ғана жасай алады. Осы шартты жасасу кезінде мұндай келісім болған жоқ. Төрелік сот талапты қанағаттандырды. Азаматтық кодекс қолданысқа енгізілгеннен кейін мұндай талап қанағаттандырылмас еді, өйткені заңды тұлға өз өкілеттіктерінен тыс болса да, өз органдарының әрекеттері үшін жауап береді (Азаматтық Кодекстің 44-бабының 4-тармағы).
Заңды тұлғаның шаруашылық серіктестерін (оның ішінде болашағын) құрылтай құжаттарымен, ең алдымен Жарғымен таныстырудың маңыздылығын ескере отырып, мұндай танысу мүмкіндігін қамтамасыз ету қажет. Алайда іс жүзінде заңды тұлғаның басшылығы құпиялылыққа сілтеме жасай отырып, танысу үшін құжаттарды ұсынудан жиі жалтарады. Бұл түсініктеме берілген мақаланың 7-тармағына тікелей қайшы келеді. Мұндай танысу функциясын құрылтай құжаттары бар барлық кейінгі өзгерістермен бірге тіркеуші орган да орындауы керек.
Жарғыдан айырмашылығы, құрылтай шарты құпия құжат болуы мүмкін.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
Түсініктеме Қазақ мемлекеттік заң университетінің Жеке құқық ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми-практикалық зерттеулер бағдарламасы аясында дайындалды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің жобасын дайындау жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. К. Сүлейменов
Басшының орынбасары профессор Басин Ю. г.
