Алматыда қылмыстық істер бойынша Адвокат, қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтату
Қызылорда облысы Қызылорда қаласы № 2 сотының 2017 жылғы 10 сәуірдегі үкімімен, бұрын сотталмаған, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 130-бабының 1-бөлігі бойынша 216 900 теңге сомасында 100 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға сотталды. Е. п. пайдасына моральдық зиянды өтеу есебінен 100 000 теңге өндірілді. Сот үкімімен Е.П. - ның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін және оның беделіне нұқсан келтіретін көрінеу жалған мәліметтерді таратқаны үшін кінәлі деп танылды. Қызылорда облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2017 жылғы 23 мамырдағы қаулысымен үкім өзгеріссіз қалды. Ұсыныста Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы сот үкімі жеке айыптаушы П., куә Б. - ның айғақтарына, қызметтік тексеру қорытындысына негізделгенін, оларды сот талдауы мен бағалауын жүргізбестен көрсетеді. Ол үшін көрінеу жалған, жеке айыптаушының ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін немесе оның беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді таратуға тікелей ниеттің болуын растайтын дәлелдер келтірілмеген. Соттардың Е-ге қатысты сот актілерін қайта қарау құқығының нормаларын түсіндірудегі және қолданудағы біркелкіліктің бұзылуына байланысты сұрайды.
Алматыда қылмыстық істер бойынша Адвокат, қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтату
1966 жылғы 16 желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясының 2200а (XXI) қарарында қабылданған Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің 14-бабының 5-бөлігіне сәйкес, қандай да бір қылмыс жасағаны үшін сотталған әрбір адам оның сотталуы мен үкімін заңға сәйкес жоғары тұрған орган қайта қарауға құқылы. "Сот үкімі туралы" Жоғарғы Соттың 2002 жылғы 15 тамыздағы № 19 нормативтік қаулысының 2-тармағының түсіндірмелерінен үкім заң талаптарын сақтай отырып жиналған және тікелей сот отырысында толық, объективті және жан-жақты зерттелген, олардың талдауы жүргізілген және тиісті бағалау берілген дәлелдемелерге негізделгені шығады. Қазақстан Республикасы қылмыстық іс жүргізу кодексінің (бұдан әрі-ҚІЖК) 485 – бабы 1-бөлігінің 3) тармағына сәйкес, егер қабылданған сот актісі соттардың құқық нормаларын түсіндіруде және қолдануда біркелкілікті бұзса, онда бұл сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негіздердің бірі болып табылады. Іс бойынша осындай негіздер белгіленді, соттың Е.қылмыстық құқық бұзушылық жасаудағы кінәсі туралы тұжырымдары мынадай негіздер бойынша негізсіз болып табылады. ҚІЖК-нің 124-бабына сәйкес іс бойынша жиналған дәлелдемелер жан-жақты және объективті зерттеуге жатады. Зерттеуге алынған дәлелдемелерді талдау, оны басқа дәлелдемелермен салыстыру, қосымша дәлелдер жинау, дәлелдемелерді алу көздерін тексеру кіреді. Соттар дәлелдемелерді зерттеу ережелері туралы Заңның осы талаптарын тиісінше орындамады. Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, П. - ның бастапқы өтініші сотқа 2017 жылғы 6 наурызда келіп түсті, содан кейін сот бұл өтінішті кемшіліктерді жою үшін қайтарып берді. Келесі тармақта сол күні түзетілген өтініш берілген. Алайда, іс материалдарында бастапқы өтініш жоқ, тек өтініштің түзетілген нұсқасы бар. ҚІЖК-нің 375, 379-бабына сәйкес үкімнің сипаттама бөлігінде сот дәлелденген деп таныған қылмыстық іс-әрекеттің сипаттамасы, оны жасау орны, уақыты, тәсілі, кінә нысаны, қылмыстың себептері мен салдары көрсетілуі тиіс. Сот ҚІЖК-нің осы талаптарын сақтамаған. Е.ҚК-нің 130-бабының 1-бөлігі бойынша кінәлі деп танылды, алайда үкімде қылмыстық әрекеттің сипаттамасы жоқ. Е. қандай әрекеттер қылмыстың құрамын құрайды, сот анықтаған жоқ. Оның орнына, үкімнің сипаттамалық бөлігінде П.шағымының мазмұны егжей-тегжейлі көрсетілген, үкім тек п. жәбірленушінің жеке айыптаушысы, Б. куәгерінің айғақтарына, 2016 жылғы 29 тамыздағы қызметтік тексеру қорытындысына негізделген, оларды талдау мен бағалаусыз. Істің материалдарына қызметтік тексерудің аталған қорытындысының көшірмесі қоса тіркелді, оның түпнұсқасы жоқ. Істегі қорытындының көшірмесінің түпнұсқалығын тексеру туралы ешқандай мәлімет жоқ. Атап айтқанда, сот тиісті назар аудармай және Б. куәгерінің айғақтарын таңдамалы түрде бағалады, ол П-мен жақсы таныс екенін хабарлады. Қызылорда облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – Қызылорда облысы МКД) қызметкері ретінде А.Е. бастықтың жұмыс жөніндегі орынбасары ретінде біледі. Декларацияны ресімдеу процесі жүріп жатқан кезде Қызылорда облысының МКД қызметкерлерінен "WhatsApp"мессенджері бойынша қоңыраулар мен хабарламалар келіп түсті. Бастапқыда әңгіме инспектор С. - мен декларацияны рәсімдеу туралы болды. С. қазір ештеңе жауап бере алмайтынын айтты, ол жігіттермен кеңеседі.
С. бұл мәселені материалдық тұрғыдан шешу керек деген ештеңе айтқан жоқ. Басқа телефон арқылы "WhatsApp" мессенджеріне "сіздің декларацияңыз бойынша 200 мэрс" деген хабарлама келді, сондықтан олар оны сәйкесінше түсінді. Адресат, яғни ол кімнен келді, ол есінде жоқ. П. компаниядан ақша бопсалау туралы да ол жеке өзі естімеген. Үкімде дәлел ретінде келтірілген куәгер Б. - ның айғақтары заңсыз әрекеттің қашан, кім және қай жерде жасалғанын, ол нақты нені білдіргенін және немен расталғанын көрсетпейді. Кейбір айғақтарды негізге алу және басқаларды теріске шығару себептері келтірілмеген. "Жеке және заңды тұлғалардың ар-намысын, қадір-қасиетін және іскерлік беделін қорғау туралы заңнаманы сот практикасында қолдану туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1992 жылғы 18 желтоқсандағы № 6 нормативтік қаулысының 1-тармағының түсіндірмелеріне сәйкес соттар азаматтың немесе ұйымның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін мәліметтерді тарату оларды сот практикасында жариялауды білдіретінін есте ұстаған жөн басқа бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалана отырып, радио, теледидар арқылы хабарлау, әртүрлі ұйымдарға жолданған мінездемелерде, көпшілік алдында сөйлеген сөздерінде, мәлімдемелерінде баяндау, лауазымды адамдарға немесе басқа, оның ішінде ауызша нысанда бірнеше адамға немесе кем дегенде бір адамға хабарлау. Мұндай мәліметтерді олар тиетін бір адамға ғана хабарлау олардың таралуы деп таныла алмайды. Заңдарды, қоғамның моральдық қағидаттарын сақтау тұрғысынан азаматтың немесе ұйымның қоғамдық пікіріндегі немесе жеке азаматтардың пікіріндегі ар-намысы мен қадір-қасиетін төмендететін шындыққа жанаспайтын мәліметтер (мысалы, адал емес іс-әрекет жасау, еңбек ұжымында, отбасында лайықсыз мінез-құлық жасау туралы мәліметтер, өндірістік-шаруашылық қызметке, беделге және беделге нұқсан келтіретін мәліметтер т.б.). Сонымен қатар, жұмыстағы, қоғамдық орындағы, ұжымдағы, тұрмыстағы кемшіліктерді шындыққа сәйкес сынайтын мәліметтерді теріске шығару туралы талаптар негізделген деп таныла алмайды.
Жала жабудың міндетті элементі жәбірленушіге қатысты нақты фактілер туралы көрінеу жалған, басқа адамды ұятқа қалдыратын Мәліметтерді тарату болып табылады. Кінәлі адам өзі тарататын мәліметтердің көрінеу жалған сипатын түсінуі тиіс, бұл мәліметтердің дұрыстығына қатысты адал қате түсінуді болдырмайды. Осыған байланысты аталған мән-жайларды айыптаушы тарап дәлелдеуге тиіс. Сот Қызылорда облысының МКД Е. - ның өтініші бойынша қызметтік тергеу жүргізгенін анықтады, оның нәтижелері бойынша бас маман С., кеден бекетінің бастығы Б. Департамент басшысының орынбасары А. Е. - дан декларацияны қабылдау кезінде жіберген кемшіліктері мен кемшіліктері үшін тәртіптік жазаға тартылды, бұл өз растауын тапты. Сот жеке айыптаушының ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін немесе оның беделіне нұқсан келтіретін, көрінеу жалған мәліметтерді таратуға тікелей ниеттің болуын растайтын дәлелдемелер келтірмеген. Жала жапқаны үшін қылмыстық жауапкершілік, егер қылмыстың осы құрамының міндетті элементі – таратылатын мәліметтердің көрінеу жалғандығы анықталған жағдайда ғана туындайды, яғни адам мәліметтердің жалғандығы туралы көрінеу білуі, оларды таратуға тікелей ниеті болуы тиіс. Осылайша, ҚК-нің 130-бабының 1-бөлігі бойынша айыптау сотта дұрыс бағаланбаған дәлелдемелерге негізделіп, Бұл Е-нің заңсыз сотталуына әкелді. ҚК-нің 130-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтың құрамы жоқ және оған қатысты сот актілері ҚІЖК-нің 35-бабы 1-бөлігінің 2) - тармағының негізінде іс бойынша іс жүргізуді тоқтата отырып, күшін жоюға жатады. Мұндай шешімді ҚІЖК-нің 38 және 39-баптарына сәйкес қабылдау Е.үшін заңда белгіленген тәртіппен оны заңсыз қылмыстық жауаптылыққа тарту салдарынан келтірілген зиянды оңалту және өтеу құқығын тануға әкеп соғады. Баяндалғанның негізінде Жоғарғы Соттың қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы Е.қатысты жергілікті соттардың сот актілерінің күшін жойды, ҚК-нің 130-бабының 1-бөлігі бойынша қылмыстық іс бойынша іс жүргізу қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатылды. Заңсыз соттау нәтижесінде келтірілген зиянды оңалту және өтеу құқығы үшін танылды. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасының ұсынысы қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
