Діні араздығын, алауыздығын уағыздайтын теріс бағыттағы ислам дінінің салафизм ағымын насихаттау немесе аудио бейне роликтерді таратқаны туралы

 

2025 жылғы 30 желтоқсан     № 5143-25-00-1/47      Түркістан облысының М аудандық соты, құрамында:          

төрағалық етуші судья А.Ж.Шиндалиев, сот отырысының хатшысы Ұ.Полатов, М.Амангелдиев,  мемлекеттік айыптаушы - прокурор Д.Романов, сотталушылар Б.М, Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Т, сотталушылардың қорғаушылары-адвокаттар Т.Сапаров, Ж.Бекбулатов, С.Молдабеков, Г.Саржанов, З.Асадов, қорғаушылары Е.А, И.Г, Е.М,  А.Бекмуратова, А.Омар,

аудармашы Г.Алимбекованың қатысуларымен, ашық, басты сот талқылауында, қылмыстық істі жалпы тәртіппен аудио-бейнежазба құралын пайдаланып қарады, ол бойынша:

БЕ М, 1991 жылғы 23 маусымда Түркістан облысында туылған, ұлты қазақ, Қазақстан Республикасының азаматы, білімі орта, «SMARTTEL» ұялы телефондарды жөндеуорталығында ұялы телефондарды сатумен айналысады, отбасылы, М ауданы, Атакент кенті, Қазақстан көшесі № 11 Б үй  тұрғыны, сотты болмаған,  «күзетпен ұстау» бұлтартпау шарасы қолданған, айыптау актісінің көшірмесін алған, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 174-бабы 2-бөлігінде көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтарды жасағаны үшін айыппен сотқа берілді.

ЕК А, 1986 жылғы 6 қарашада Түркістан облысында туылған, ұлты қазақ, Қазақстан Республикасының азаматы, білімі орта, уақытша жұмыссыз,  отбасылы, М ауданы, М ауылдық округі, Е  ауылы, Ж  көшесі № 2 үй  тұрғыны, сотты болмаған,  «күзетпен ұстау» бұлтартпау шарасы қолданған, айыптау актісінің көшірмесін алған, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 174-бабы 1-бөлігінде көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтарды жасағаны үшін айыппен сотқа берілді.

Сотталушы Б.М2024 жылы 31 тамызда сағат 12:00-дер шамасында дiни алауыздықты тудыру мақсатында, М ауданы, Атакент кенті, Ибраев көшесінің бойындағы орталық базарында орналасқан «SMARTTEL» ұялы телефондарды жөндеу орталығында, өзінің ұстанып жүрген теріс бағыттағы ислам дінінің «салафизм» ағымын насихаттау үшін ұялы телефон сатып алуға келген тұтынушыларға сатылымға шығарылып тұрған ұялы телефондарды ұсынып, тұтынушы ұялы телефонды сатып аламын деген уақытта, өзінің «Fijutsu» маркалы ноутбугі арқылы сатып жатқан ұялы телефон ішіне заңмен тыйым салынған «Дильмурат Абу-Мухаммад» және «Назратуллах Абу-Мариям»-дардың уағыздарын ұялы телефонына жүктеу арқылы тарқатқан.

Сотталушы Б.Мөзінің қылмыстық пиғылын жалғастыра отырып, 2025 жылғы 10 қаңтарда сағат 12:50-лер шамасында дiни алауыздықты тудыру мақсатында, бірнеше рет М ауданы, Атакент кенті, Ибраев көшесінің бойындағы орталық базарында орналасқан «SMARTTEL» ұялы телефондарды жөндеу орталығында, өзінің ұстанып жүрген теріс бағыттағы ислам дінінің «салафизм» ағымын насихаттау үшін ұялы телефон сатып алуға келген тұтынушыларға сатылымға шығарылып тұрған ұялы телефондарды ұсынып, тұтынушы ұялы телефонды сатып аламын деген уақытта, өзінің «Fijutsu» маркалы ноутбугі арқылы сатып жатқан ұялы телефон ішіне заңмен тыйым салынған «Дильмурат Абу-Мухаммад» және «Назратуллах Абу-Мариям»-дардың уағыздарын ұялы телефонына жүктеп тарқатқан.

Е.А2024 жылғы 4 қазанда сағат 12:00-дер шамасында дiни алауыздықты тудыру мақсатында,  құрамында 40 адамы бар «WhatsApp» әлеуметтік желісіндегі «АТАКЕНТ БАУЫРЛАР» тобында өзі ұстанатын теріс бағыттағы ислам дінінің «салафизм» ағымын насихаттау үшін заңмен тыйым салынған «Дильмурат Абу-Мухаммад»-тың өзге дін өкілдерін төмен санайтын «Насихатты қабылдайтын жүрек болуы үшін қандай себептерді алу керек?» деген атаулы уағызын тарқатқан.

Басты сот талқылауында сотталушы Б.М айыбын мойындамай, өзінің Атакент кентінің орталық базарында орналасқан «SMARTTEL» ұялы телефондарды жөндеу орталығында жұмыс істейтінін, алайда өзі ұялы телефон сатып алушыға  тыйым салынған уағыздарды телефонға салмағанын, өзінің нотбугіндегі «Дильмурат Абу-Мухаммад» және «Назратуллах Абу-Мариям»-дардың уағыздарын интернет желісі арқылы жүктеп алғанын, Ділмұраттың ҚК-нің 174-бабы бойынша сотталғанын білетінін, алайда қандай уағыздары үшін заңмен тыйым салынғанын білмейтінін айтып көрсетті. (файл 5143-25-00-1_47_23122025142701_mix.mp4, уақыты 15:11:13-15:21:43)

           Басты сот талқылауында сотталушы Е.А«WhatsApp» әлеуметтік желісіндегі «АТАКЕНТ БАУЫРЛАР» тобында уағыздар салғанын мойындатынын, уағыздарды интернет желісі арқылы жүктеп салғанын,  өзінің жасаған қылмысына өкінетінін, алдағы уақытта осындай қылмыс қайталанбайтынын, кешірім сұрайтынын, соттан өзіне бас бостандығынан айырмайтын жеңіл жаза тағайындауды айтып көрсетті.  (файл 5143-25-00-1_47_23122025142701_mix.mp4, уақыты 15:21:49-15:34:41)

          Басты сот талқылауында маман Н.Муканова, сотталушы Е.Атың «WhatsApp» әлеуметтік желісіндегі «АТАКЕНТ БАУЫРЛАР» тобына жіберген 8 бейне жазбадағы  уағыздарында және өзінің 2005 жылы 5 маусымдағы № 776/1-И санды қортындысында  анықталғандай  дiни алауыздықты тудыратын идеялар жоқ екенін айтып көрсетті. (файл № 5143-25-00-1/47_2025-07-18_1000mix.mp4, уақыты 10:13:09-11:26:41)

          Басты сот талқылауында маман К.Тлеубаева, М АПБ-нің қаулысы негізінде сотталушылар Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Ттің «WhatsApp» әлеуметтік желісіндегі «АТАКЕНТ БАУЫРЛАР» тобына жіберген 45 бейне жазбаларына қатысты сұрақтарына толық жауап бергенін, тергеуші тарапынан өзіне әрі сотталушыға қатысты сұрақ қоюы керек еді, алайда жалпылама сұрақ қойылғанан соң, 2025 жылы 21 сәуірдегі № 61 санды сарапшысының қорытындысында зерттелген материалдардың мәтіндерінде идеялар ислам дінінің салафизм ағымына тиесілі екенін  және бір топтың  (салафизимді жақтаушылар) екінші топқа (иудейлер мен христиандар, ахлю  бидда, шииттер, рафидиттер, суфилер) діні араздығын, алауыздығын уағыздайтын идеялар бар екенін айтып көрсетті. (файл №5143-25-00- 1_47_14112025102910_mix.mp 4, уақыты 10:56:04-12:15:59)

          Басты сот талқылауында маман С.Омаргазин, М аудандық сотының қаулысы негізінде қосымша сараптама тағайындалып,  сотталушыларға қатысты жеке жеке сұрақ қойылған, сот тарапынан қойылған сұрақтар мен бейне жазбалар бойынша 2025 жылы 23  қазандағы № 1436/Э/25/16/5189 санды қорытындысы бойынша сотталушылардың «АТАКЕНТ БАУЫРЛАР» тобына жіберген насихаттар мен уағыздары бір діни топты басқасына қарсы діни араздық идеялары жоқ екенін айтып көрсетті. (файл №5143-25-00- 1_47_14112025102910_mix.mp 4, уақыты 12:16:03-12:22:001)

Басты сот талқылауында маман А.Шынғысов, М аудандық сотының қаулысы негізінде Б.М, Е.А, Ф.Г, С.Т, М.Тке қайталама сараптама тағайындалғанын, Б.Мке 2025 жылы 23  қазандағы № 1436/Э/25/16/5189 санды қосымша қортындысында көрсетілмегендіктен зерттеу тізімінен шығарылған, ал Е.Атің  «АТАКЕНТ БАУЫРЛАР» тобына жіберген насихаттар мен уағыздарында діни араздықтың идеялары бар, діни алауыздық пен діни араздық сөздері бір синоним сөздер екенін,  Ф.Г, С.Т, 

М.Ттің жіберген насихаттары мен уағыздарында бір діни топтың басқасына қарсы діни араздықтың идеялары анықталмағанын, әр бір сарапшы қорытынды беру барысында өзі баға беретінін айып көрсетті. (файл №5143-25-00-1_47_23122025111112.mp4(mp3), уақыты 11:29:23-12:38:11)

Сот, сотталушылардың жауабын тыңдап, іс құжаттарын жан жақты  зерттеп, әрбір дәлелдемеге қатыстылығы, жол берушілігі, дұрыстығы, ал барлық жиналған дәлелдемелерге олардың жиынтығында істі шешу үшін жеткіліктілігі тұрғысынан баға бере отырып, сот, сотталушылардың  қылмыстық құқық бұзушылық әрекеті төмендегі дәлелдермен дәлелденеді.

Сотталушы Б.Мөзінің жасаған қылмыстық құқық бұзушылық іс-әрекетін мойындамағанымен, оның кінәсі куәлардың жауаптарымен және де басты сот талқылауында зерттелген басқа да іс материалдарымен толық өз дәлелін тапты деп санайды.

          Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2018 жылғы 20 сәуірдегі №4 «Сот үкімі» туралы Нормативтік қаулысы бойынша, заң талаптары сақтала отырып жиналған және тікелей сот отырысында толық, жан-жақты және объективті тексеріліп, талданған, тиісті баға берілген дәлелдемелерге негізделеді.

Атап айтқанда, сотта зерттелген және қылмыстық іс материалдарына дәлелдеме ретінде тіркелген:

2024 жылы 1 қазанда алу жүргізу туралы хаттамаға сәйкес «А» есімді азаматтан 2024 жылы 1 қазанда сағат 12:05-да «С» есімді азаматтан сатып алынған «Samsung Galaxy S10» маркалы ұялы телефон алынған.

«Samsung Galaxy S10» маркалы телефонына 2024 жылы 1 қазанда заттарды қарап-тексеру туралы хаттамасы мен фото-суреттері.

 Түркістан облысы дін істері басқармасы ММ-нің „Дін мәселелерін зерттеу орталығы“ ҚММ-нің теолог мамандары Ә.Болат, Н.Әбухан, Д.Зиябектің сотталушы Б.Мтің  М ауданы, Атакент кенті, Қазақстан көшесі № 11 үйінен және Атакент кенті орталық базары №5 «Mobil» телефон аксессуараларын сататын дүнгіршегінен алынған  ноутбук, жад картасы, ұялы байланыс телефондарынан және кітап, дәптерлерден  Қазақстан Республикасы  аумағында  тыйым салынған жат ағым уағызшылар Ділмұрат Абу Мухаммад, Назратулла Абу Марьям, Шейх Фаузанның 100-ден аса аудио дәрістері, 30-дан аса ютуб, Instagram сілтемелері, pdf кітаптары және «Үш негіз, Араб тіліндегі ақида мәтіндері» 4 дана кітап анықталған.  

2025 жылы 10 қаңтарда ақша өңдеп қайта тапсыру туралы хаттамасы,  яғни 2025 жылы 10 қаңтарда  сағат 12:30-дар шамасында  лақап аты «Васяға» 20 000 теңге 4-дана 5000 теңгелік купюрлар ұсынылған.  

2025 жылы 10 қаңтарда лақап аты «Вася» арнайы құрылғыны тапсыру және  арнайы құрылғыны қайта қабылдау туралы хаттамалар. 

2025 жылы 10 қаңтарда  заттарды, құжаттарды алу жайлы хаттамаға сәйкес «В» есімді азаматтан 2025 жылы 10 қаңтарда сағат 12:56-да Б.Мтен сатып алынған «Samsung A14» маркалы, IMEL 355009522206830/01, 357237922206831/01  санды ұялы телефон және 1 дана 5000 теңге № ГК 7852993 санды  ақша алынған.

2025 жылы 25 ақпанда Түркістан облысы дін істері басқармасы ММ-нің „Дін мәселелерін зерттеу орталығы“ ҚММ-нің теолог мамандардың қатысуында айғақ заттарды қарап тексеру хаттамасы.

2025 жылы 28 ақпандағы тұрғын үй жайға және оның қосалқы ғимараттарын тінту хаттамасында Атакент кентінің орталық базарындағы ұялы телефон жөндеу дүнгіршегіне тінту әрекеттері жүргізілген.

 2025 жылы 28 ақпандағы тұрғын үй жайға және оның қосалқы ғимараттарын тінту хаттамасында Атакент кенті, Қазақстан көшесі № 11Б мекен жайына тінту әрекеттері жүргізілген.  

Сот психологиялық-филологиялық және сот дінтанушылық сараптамасын жүргізген сарапшының 2024 жылғы 1 қарашадағы № 98  қорытындысына сәйкес зерттеуге «SOKCK DVD+R 4.7 GB/120 min 1-16Х RW DVD+R» компакт диск ұсынылған,  зерттеуге ұсынылған  « d-lm-rat- bu-muhammad-bida-ft-a-erush-lerd-flay-zhek-r-rem-z.mp3» аудиожазбасының мәтіндерінде  бір діни топтың басқасына  қарсы діни араздықтың идеялары бар.

2025 жылғы 7 ақпандағы сот психологиялық-филологиялық және сот дінтанушылық сараптамасын жүргізген сарапшының № 7  қорытындысына сәйкес зерттеуге «SOKCK DVD+R 4.7 GB/120 min 1-16Х RW DVD+R» компакт диск ұсынылған,  зерттеуге ұсынылған  « d-lm-rat- bu-muhammad-bida-ft-a-erush-lerd-flay-zhek-r-rem-z.mp3» аудиожазбасының мәтіндерінде  бір діни топтың басқасына  қарсы діни араздықтың идеялары бар.

2025 жылы 21 сәуірдегі сот дінтанушылық сарапшының № 61 қорытындысына сай Б.Мтің телефонынан алынған 2 дана   «DVD+R» компакт диск ұсынылған,  зерттеуге ұсынылған материалдарда бір діни топтың  (салафизімді  жақтаушылар) екінші топқа (иудейлер мен христиандар, ахлю бидда, шииттер, рафидиттер, суфилер) діни араздығын, алауыздығын уағыздайтын  идеялар бар.

2025 жылы 12 желтоқсандағы сот дінтанушылық сарапшының № Э/25/4/7839 қорытындысына сай  Е.Атің  («WhatsApp» әлеуметтік желісінде Досан бауыр атымен тіркелген) «videoplayback (47). mp4» под названием «№145 НЕ самообольщайся, не смотри на людей свысока! Шейх Назратуллах абу Марьям?», «Насихатты қабылдайтын жүрек болу үшін қандай себептерді алуымыз керек? Ділмұрат Әбу Мухаммад. mp4» «videoplayback (25).mp4» наставление Шейх НазратуЛлах абу Марьям?», 

«Screenshot_20250313_132336_ WhatsApp.jpg» «WhatsApp» әлеуметтік желісі арқылы «АТАКЕНТ БАУЫРЛАР» тобына жіберген  насихаттармен уағыздарында исламдағы салафиттік бағыттың басымдығы және христиандықтың, иуадизмнің, шиизмнің, сопылықтың, христиандар мен иудейлер сенімінің кемшілігі белгілері бойынша діни өшпенділікті, араздықты өршітуді қалыптастырады; ашариттердің, матрудиттердің, сопылардың, джахмиттердің, муатазилиттердің, кубуриттердің, адасушылықтары; мұсылмандарды шын сенушілер «әхлі суннет» пен жамағатқа ылаң салатын адасқандар «әхлі бидаа» деп бөлу идеяларын уағыздау, осындай адамдардан аулақ болуға, олардың көзқарастарын қабылдамауға шақырудың белгілері анықталған.

             Жоғарыда зерттелген дәлелдемелерді бағалай келе, сот тараптармен берілген дәлелдемелерге қатыстылығы, жол берілушілігі, дұрыстығы тұрғысынан баға беріп, ішкі сенім бойынша бағалап, ал барлық жинақталған дәлелдемелердің жиынтығының істі шешуге жеткіліктілігін, істің мән-жайын зерттеп, заң мен ар-ожданды басшылыққа алып, сотталушылардың қылмыс жасағандары күмән тудырмайтын объективті нақты деректермен дәлелденген және іс бойынша сотталушылардың кінәларын айқындайтын дәлелдемелер сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында толық жинақталған деп санайды.

          Сондай-ақ, сот жоғарыдағы сотталушылардың кінәларын дәлелдейтін жөнінде көрсетілген дәлелдемелер іс жүргізу заң талаптарына сай алынған деп есептейді.

Сот тергеуінде сотталушы Е.Атың адвокаты Г.Саржановтың сотқа берген өтінішхатында №61 сарапшы қорытындысын –заңсыз және дәлел ретінде жарамсыз деп танып, қылмыстық іс бойынша дәлелдемелер ретінде жол берілмейтін дерек деп тануды сұраған өтінішхатын қанағаттандырусыз қалдыруға жатады.

Себебі, 2025 жылы 21 сәуірдегі сот дінтанушылық сарапшының № 61 қорытындысына зерттеуге ұсынылған материалдарда бір діни топтың  (салафизмді  жақтаушылар) екінші топқа (иудейлер мен христиандар, ахлю бидда, шииттер, рафидиттер, суфилер) діни араздығын, алауыздығын уағыздайтын  идеялар бар деп көрсетілген, алайда қорытынды берген сарапшы сотталушыларға қатысты жеке жеке бермей, жалпылай көрсеткен, оған себеп болған М АПБ-нің тергеушісінің қаулысында қойылған сұрақтар негізінде жауап берілген. 

М аудандық сотының 2025 жылы 14 қарашада қайталама дінтанушылық сараптама тағайындалып, сотталушы Е.Атың «WhatsApp» әлеуметтік желісі арқылы «АТАКЕНТ БАУЫРЛАР» тобына жіберген насихаттар мен уағыздары бір діни топтың басқасына қарсы діни араздықтың идеялары бар ма? Егер бар болса, нақты қайсысында және қандай сөздерде?»-деген сұрақтар қойылып,  2025 жылы 12 желтоқсандағы 

сот дінтанушылық сарапшының № Э/25/4/7839 қорытындысында және басты сот талқылауында жауап берген сарапшы маман А.Шынғысовтың жауабында сотталушы Е.Атің жіберген насихаттар мен уағыздарының ішінде діни араздықтың идеялары бар деп көрсетілген.

ҚПК-нің 24-бабы 1-бөлігіне сай сот, прокурор, тергеушi, анықтаушы iстi дұрыс шешуге қажеттi және жеткiлiктi мән-жайларды жан-жақты, толық және объективтi зерттеу үшiн заңда көзделген барлық шараларды қолдануға мiндеттi.

Іс материалдарына тіркелген дәлелдемелер сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында қылмыстық қудалау органы тарапынан сотталушылардың немесе олардың қорғаушыларының заңмен кепiлдiк берiлген құқықтарынан айыру немесе құқықтарына қысым көрсету арқылы немесе қылмыстық процестiң өзге де ережелерiн бұзу арқылы алынбаған деп санайды.

Сонымен қатар, іс бойынша дәлелдеме ретінде танылған 2025 жылы 21 сәуірдегі сот дінтанушылық сарапшының № 61 қорытындысы және тергеп-тексерудің мерзімі сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында ҚПК-нің 112, 186, 187, 192, 193 және 274-баптардың талаптарына сай, заң шеңберінде танылып жүргізілген. Қазіргі таңда жоғарыда көрсетіліп зерттелген қорытынды заңды күшінде.

Сот, басты сот талқылауында зерттелген дәлелдемелерді, нақты мән-жайларды негізге ала отырып, сотталушылардың жоғарыда аталған қылмыстық құқық бұзушылықты жасағаны толық дәлелін тапты деп санайды.

Істің мұндай тұрғысында, сот сотталушы Б.Мтің іс-әрекетін, ҚК-нің 174-бабы 2-бөлігімен саралауға жатады деп табады, өйткені Б.Мбірнеше рет дiни алауыздықты тудыру мақсатында, заңмен тыйым салынған уағыздарды ұялы телефонына жүктеп тарқатқан.

Сот, жаза тағайындау барысында қылмыстық құқық бұзушылық жасаған адамға оның түзелуi және жаңа қылмыстық құқық бұзушылықтардың алдын алу үшiн қажеттi және жеткiлiктi жаза тағайындалуға тиiс деген ҚК-нің 52-бабының талаптарын басшылыққа алады.

Сот, сотталушы Б.Мке қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар ретінде оның бұрын сотты болмауын, ауыр қылмысты алғаш рет жасауын және жас балаларының болуын, қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жайлардың жоқ екенін ескереді.

 «Қылмыстық жаза тағайындаудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 25 маусымдағы №4 нормативтік қаулысының (әрі қарай – Нормативтік қаулы) 3) тармағына сәйкес, соттар сотталушының жеке басына қатысты мәлiметтердiң жазаның түрi мен мөлшерiн белгiлеу үшiн елеулi мәнi бар екенін назарға ала отырып, оларды жан-жақты, толық және объективтi түрде зерттеуге тиіс.

Сот, сотталушы Б.Мке жаза тағайындау кезінде жасалған қылмыстың сипаты мен қоғамдық қауiптiлiк дәрежесін, қылмысты жасаған кездегі және қылмыстан кейінгі барлық мән-жайлардың жиынтығын, кінәлінің жеке бас деректерін, ескеріп, тағайындалған жазаның сотталған адамның түзелуіне және оның отбасының тіршілік жағдайына ықпалын ескеріп, оған бас бостандығынан айырумен байланысты  жаза тағайындау арқылы түзелуі мүмкін деген қорытындыға келеді.

Себебі, жаза әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру, сондай-ақ сотталған адамды түзеу және сотталған адамның да, басқа адамдардың да жаңа қылмыстық құқық бұзушылықтарды жасауының алдын алу мақсатында қолданылады. Жаза тән азабын шектіруді немесе адамның қадір-қасиетін қорлауды мақсат етпейді.

Егер жасалған қылмыстық құқық бұзушылық үшін көзделген жазаның онша қатаң емес түрі жазаның мақсатына жетуді қамтамасыз ете алмайтын болса ғана, ол үшін көзделгендері арасынан неғұрлым қатаң жаза түрі тағайындалады.

Аталған жағдайда, сот, сотталушы Б.Мтің жеке бас деректерін, жасаған қылмыстық құқық бұзушылықтарының ауырлығын,  алдын  қылмысы жасағанын, өзіне қандайда бір нәтиже шығармай қайта қылмысқа барғанын ескере отырып, оған бас бостандығынан айырумен байланысты жаза тағайындау арқылы жазаның мақсатына жетуді қамтамасыз етеді деген тұжырымға келеді.

Соңғылардың іс-әрекеттері сараланған ҚК-нің 174-бабының 2-бөлігі санкциясында белгiлi бiр лауазымдарды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейiнгi мерзiмге айыра отырып немесе онсыз, бес жылдан он жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыру жазасы көзделген.

Сотталушы Б.Мешқандай лауазымды атқармайды, сондықтан белгiлi бiр лауазымдарды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу құқығынан айыру қосымша жазаны тағайындауды қажет етпейді. Себебі, аталған баптың санкциясында көрсетілген қосымша жаза міндетті түрде тағайындалуға жатпайтын жаза болып саналады.

ҚК-нің 46-бабы 5-бөлігі 2-тармағына сай, сотталушы жазасын  қылмыстық атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемелерінде өтеуге тиіс.

          ҚК-нің 62-бабы 3-бөлігі 2-тармағы талабына сай, сотталушының 2025 жылдың 28 ақпанынан бастап осы үкім заңды күшіне енгенге дейін «күзетпен ұстауда» болған уақытының бір күні қылмыстық атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемелерінде жазаны өтеудің бір жарым күні есебімен есептелуге тиіс.

Сотталушы Е.Атің кінәсі толық дәлелін тапты және оның қылмыстық іс - әрекеті ҚК-нің 174-бабының 1-бөлігімен дұрыс сараланған деп санайды, өйткені ол «WhatsApp» әлеуметтік желісі арқылы діни алауыздықты қоздыру, сол сияқты азаматтардың дінге көзқарасы бойынша олардың айрықшылығы, артықшылығы жөнінде тарқатқан.

Сотталушы Е.Атің қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар ретінде кінәсін мойындауын, шын ниетпен өкінуін, бұрын сотты болмауын, ауыр қылмысты алғаш рет жасауын және жас балаларының болуын, қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жайлардың жоқ екенін ескереді.

Сотталушыға жаза тағайындау кезiнде сот қылмыстық құқық бұзушылық  жасаған оның түзелуі және жаңа қылмыстық құқық бұзушылықтардың алдын алу үшін қажетті және жеткілікті, сондай-ақ  жазаның мақсатына жетуді қамтамасыз ете алатын жаза болып бас бостандығын шектеу   түріндегі жаза  табылады деп таныды.

Мұндай түйінді сот сотталушының қылмыстық құқық бұзушылықтың сипаты мен қоғамдық қауiптiлiк дәрежесiн, жасалу тәсілін, сотталушының жеке басын, қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлардың жиынтығын, ал оларды ауырлататын мән-жайлардың болмауын, оның қылмыстық құқық бұзушылықты жасағанға дейінгі және одан кейінгі мінез-құлқын, мүліктік жағдайын, тағайындалған жазаның сотталған адамның түзелуіне және оның отбасының және асырауындағы адамдардың тіршілік жағдайына ықпалын ескере отырып жасады.

Сонымен қатар, сот сотталушыға бас бостандығын шектеу түріндегі жазаны тағайындау қажет екенін тани отырып, бұл ретте ҚК-нің 52-бабының 2-бөлігінің қағидаларын басшылыққа алды.

ҚК-нің 52-бабының 2-бөлігіне сәйкес егер жасалған қылмыстық құқық бұзушылық үшiн көзделген жазаның онша қатаң емес түрi жазаның мақсатына жетудi қамтамасыз ете алмайтын болса ғана, ол үшiн көзделгендерi арасынан неғұрлым қатаң жаза түрі тағайындалады.

Нақты жағдайда ол бойынша сотталушы кінәлі деп танылған ҚК-нің 174-бабының 1-бөлігінде жасалған қылмыстық құқық бұзушылық үшiн жазаның бас бостандығын шектеу түріндегі онша қатаң емес түрi көзделген.

          Жазаның бұл онша қатаң емес түрi, сотталушыға қатысты жоғарыда келтірілген қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлардың жиынтығы болған, ал оларды ауырлататын мән-жайлар болмаған жағдайларда,  жазаның мақсатына жетудi қамтамасыз ете алады.

Сондықтан ҚК-нің 174-бабының 1-бөлігінде жасалған қылмыстық құқық бұзушылық үшiн көзделгендерi арасынан бас бостандығынан айыру 

түріндегі неғұрлым қатаң жаза түрін тағайындауға ешқандай құқықтық негіздер жоқ.

          Бұл ретте сот сотталушыға тиісті мөлшерде және мерзімде  төлем жүргізуге қабілетсіз мүліктік жағдайын ескере отырып, ҚК-нің 174-бабының 1-бөлігінде жасалған қылмыстық құқық бұзушылық үшiн көзделген жазаның айыппұл салу түріндегі онша қатаң емес түрi жазаның мақсатына жетудi қамтамасыз ете алмайды деп таныды.

          Сондықтан сотталушыны жасаған қылмысы үшін бас бостандығын шектеу түріндегі аталған жаза түрімен жазалануға жатады.

Іс бойынша заттай дәлелдемелер тағдыры Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік  кодексінің (бұдан  әрі –ҚПК) 118-бабында   белгіленген тәртіппен шешілуі тиіс.

Іс бойынша азаматтық талап қойылмаған.

ҚПК-нің 178-бабының 2-бөлігіне сәйкес сотталушылардың әрқайсысынан ортақ тәртіппен мемлекет пайдасына   сараптама органында жүргізілген сараптама үшін жұмсалған  процестік шығындар ( сот сараптамасы органының қызметі үшін)  өндіріп алынуға жатады. 

          ҚК-нің 98-2-бабының 4) тармағына сәйкес сотталушылардың әрқайсысынан дербес тәртіппен  Жәбірленушілерге өтемақы қорына заңда көзделген мөлшерде  мәжбүрлі төлем өндірілуі тиіс.

ҚАРАР БӨЛІГІ:   ҚПК-нің 387, 388, 390, 393, 398, 402-баптарын басшылыққа алып, сот         ҮКІМ ЕТТІ: 

БЕ МҚазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 174-бабының 2-бөлігімен кінәлі деп танылсын, оған 6 (алты) жыл мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалсын.

БЕ Мке жазаны өтеуі қылмыстық-атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемесінде тағайындалсын.

Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 62-бабының 3-бөлігінің 2) тармағына сай, БЕ М2025 жылғы 28 ақпанан бастап  үкім заңды күшіне енгенге дейін күзетпен ұстау уақыты бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны өтеудің бір жарым күні үшін бір күн есебімен жаза мерзіміне есептелсін.

БЕ Мтің «күзетпен ұстау» түріндегі бұлтартпау шарасын өзгеріссіз қалдырып, жазаны өтеу мерзімі 2025 жылғы 28 ақпаннан бастап есептелсін.

ЕК АҚазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 174-бабы 1-бөлігімен кінәлі деп танылсын, оған осы бап бойынша 4 (төрт) жыл мерзімге бас бостандығынан шектеу жазасы тағайындалсын.

ЕК Атің «күзетпен ұстау» бұлтартпау шарасының күші жойылып, ол күзетілуден дереу босатылсын.  

ЕК Аке ҚК-нің 44-бабының 2-бөлігі негiзiнде, бас бостандығынан шектеудің барлық тағайындалған мерзіміне пробациялық бақылауды белгілеп, келесі міндеттемелер жүктелсін: тұрғылықты жері бойынша қылмыстық-атқару жүйесінің пробация қызметіне хабарламай тұрақты тұрғылықты жерін, жұмысын, оқуын ауыстырмау, көңіл көтеретін, ойын-сауық үйірме, құйылмалы спирттік шарап ішімдіктер сататын орындарға бармау,  жұмыстан бос уақытында кешкі сағат 22-00 бастап таңғы сағат 06-00 дейінгі аралықта үйінде болу, пробация қызметінің талаптарын орындау және пробация қызметіне белгіленген күндері өзімен тәрбие жұмысын жүргізу үшін келіп тұру, өзінің жүріс-тұрысына, мінез құлқына есеп беру, жеке басын куәландыратын құжатты өзімен бірге алып жүру, отбасына материалдық қолдауды жүзеге асыру міндеттерін орындау жүктелсін. 

        Тұрақты жұмыс орны жоқ және оқуы жоқ болған жағдайда бас бостандығын шектеуге сотталған ЕК Аке жазаны өтеудің бүкіл мерзімі ішінде жыл сайын жүз сағаттан және күніне төрт сағаттан асырылмай мәжбүрлі еңбекке тартылсын.     

ЕК Атің бас бостандығын шектеу жазасының  бақылауы тұратын жеріндегі пробация қызметіне жүктелсін.   

ЕК Аке үкім заңды күшіне енгеннен кейін он күн мерзімде тұратын жеріндегі пробация қызметіне есепке қою үшін келу міндеттілігі түсіндірілсін.    

ЕК Аке бас бостандығын шектеу жазаны өтеуден қаскөйлікпен жалтарған жағдайда, бас бостандығын шектеудiң өтелмеген мерзiмi дәл сол мерзiмге бас бостандығынан айыру түрiндегi жазаға ауыстырылатыны және бұл ретте бас бостандығын шектеудi өтеу уақыты бас бостандығын шектеудiң бiр күнi үшiн бас бостандығынан айырудың бiр күнi есебiмен бас бостандығынан айыру мерзiмiне есептелетіні түсіндірілсін. 

ЕК Атің жазасын есептеу барысында ҚК-нің 62-бабының 3-1-бөлігінің 2) тармағына сай 2025 жылы 28 ақпанан бастап 2025 жылы 30 желтоқсанға дейін күзетпен ұстау уақытының бір күні үшін  бас бостандығын шектеу түріндегі жазаны өтеудің екі күні есебімен жаза мерзіміне есепке жатқызылсын. 

БЕ Мпен ЕК Атің ортақ тәртіппен мемлекет кірісіне сараптама органында жүргізілген сараптама үшін жұмсалған 753 834,02 (жеті жүз елу үш мың сегіз жүз отыз төрт) теңге 2 (екі) тиын процестік шығындар өндірілсін.

БЕ Мпен  ЕК Атің әрқайсысынан дербес тәртіппен Жәбірленушілерге өтемақы қорына жиырма айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде 78 640 (жетпіс сегіз мың алты жүз қырық) теңге мәжбүрлі төлем өндірілсін. 

 

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы