Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 148-бабына түсініктеме. Қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына санкция беру туралы өтінішхаттарды тергеу судьясының қарауы
1. Қамауда ұстауға санкция беру құқығы тергеу судьясына, ал осы Кодекстің 107-бабы жетінші бөлігінің 2) және 3) тармақтарында көзделген жағдайларда облыстық және оған теңестірілген соттардың судьяларына тиесілі.
2. Тергеу судьясы осы Кодекстің 56-бабында айқындалған тәртіпті сақтай отырып, материалдар сотқа келіп түскен кезден бастап сегіз сағаттан кешіктірмей прокурордың, күдіктінің, айыпталушының, оның қорғаушысының қатысуымен қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына санкция беру туралы өтінішхатты қарайды.
Тергеу судьясы қорғаушыны келіп түскен материалдармен таныстырады.
Сот отырысына сондай-ақ заңды өкіл мен өкіл қатысуға құқылы, олардың сот отырысының орны мен уақыты туралы уақтылы хабардар етілген жағдайда келмеуі сот отырысын өткізуге кедергі келтірмейді.
Сот отырысы барысында хаттама жүргізіледі.
3. Қамауда ұстауға санкция беруге байланысты мәселелерді шешу кезінде тергеу судьясы бұлтартпау шарасын таңдау кезінде ескерілетін мән-жайларға қатысты іс материалдарын зерттеумен қатар, адамның қылмыс жасағаны туралы күдіктің негізділігін тексереді.
Қажет болған жағдайда судья қылмыстық істі талап етіп алдыруға құқылы.
4. Тергеу судьясының қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына санкция беру туралы өтінішхатты күдіктінің, айыпталушының қатысуынсыз қарауына оларға іздеу жарияланған немесе олардың Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерде болуы және сот отырысының уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабардар етілген жағдайда қылмыстық процесті жүргізетін органға келуден жалтаруы жағдайларында ғана жол беріледі. Күдікті, айыпталушы ұсталған жағдайда, таңдалған бұлтартпау шарасын қолданудың негізділігін қарау үшін тергеу судьясына жеткізіледі.
5. Отырыс басында тергеу судьясы қандай өтінішхат қаралуға жататынын жариялайды, сот отырысына келген адамдарға олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіреді. Содан кейін прокурор күдіктіге қатысты қамауда ұстауды бұлтартпау шарасы ретінде таңдау қажеттігін негіздейді, одан кейін күдікті, айыпталушы және сот отырысына келген басқа да адамдар тыңдалады.
Күдікті, айыпталушы, сондай-ақ олардың мүддесінде қорғаушы прокурордың осы өтінішхатын қарау барысында осы Кодекстің 137-бабы бірінші бөлігінде көзделген өзге бұлтартпау шарасын қолдану туралы өтінішхат мәлімдеуге құқылы.
6. Тергеу судьясы үйқамаққа алуға, кепіл қолдануға санкция беруден бас тарту туралы қаулы шығарған жағдайда, прокурор оған осы Кодекстің 107-бабында белгіленген қағидалар бойынша өтінішхат келтіруге құқылы.
7. Күдіктіні, айыпталушыны қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына санкция беру туралы өтінішхатты қарау нәтижелері бойынша тергеу судьясы мынадай қаулылардың бірін шығарады:
1) қамауда ұстауға санкция беру туралы;
2) екі ай мерзімге қамауда ұстауға санкция беру үшін жеткілікті негіздер болмаған жағдайда, он тәулікке дейінгі мерзімге қамауда ұстауға санкция беру туралы;
3) қамауда ұстауға санкция беруден бас тарту туралы. Осы бұлтартпау шарасына санкция беруден бас тартылған жағдайда тергеу судьясы осы Кодекстің 137-бабы бірінші бөлігінде көзделген өзге бұлтартпау шарасын таңдауға құқылы.
7-1. Тергеу судьясы қамауда ұстауға санкция беру туралы қаулыда осы бұлтартпау шарасын таңдаудың себептерін және неғұрлым жеңіл бұлтартпау шараларын қолданудың мүмкін еместігін көрсетуге міндетті.
8. Тергеу судьясы қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына санкция беру туралы қаулы шығарған кезде, аса ауыр қылмыстар туралы істерді қоспағанда, осы баптың тоғызыншы бөлігінде көзделген жағдайларды қоспағанда, күдіктінің, айыпталушының осы Кодекстің 140-бабы үшінші бөлігінде көзделген міндеттерді орындауын қамтамасыз етуге жеткілікті кепіл мөлшерін айқындауға міндетті.
Тергеу судьясының, соттың қаулысында кепіл енгізілген жағдайда күдіктіге, айыпталушыға жүктелетін осы Кодекстің 140-бабында көзделген міндеттер, оларды орындамаудың салдары, кепіл мөлшерін белгілеудің негізділігі, сондай-ақ оны қолдану мүмкіндігі көрсетіледі.
Күдікті, айыпталушы не басқа адам тергеу судьясының, соттың қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына санкция беру туралы қаулысында белгіленген мөлшерде кепілді кез келген уақытта енгізуге құқылы.
9. Тергеу судьясы, сот қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына санкция беру туралы қаулы шығарған кезде мынадай жағдайларда кепіл белгіленбейді:
1) адамның жәбірленушінің өліміне әкеп соққан қасақана қылмыстар жасады деген күдікке ілінуі, айыпталуы;
2) адамның қылмыстық топ құрамында қылмыс жасады деген күдікке ілінуі, айыпталуы; террористік және (немесе) экстремистік қылмыстар; Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 1, 4, 5, 11 және 17-тарауларында көзделген аса ауыр қылмыстар, сондай-ақ төтенше жағдай кезінде немесе жаппай тәртіпсіздіктер барысында жасалған аса ауыр қылмыстар; соғыс уақытында немесе ұрыс жағдайында жасалған аса ауыр әскери қылмыстар;
3) күдіктінің, айыпталушының сот ісін жүргізуге кедергі келтіретініне немесе тергеу мен соттан жасырынатынына пайымдауға жеткілікті негіздердің болуы;
4) күдіктінің, айыпталушының қылмыстық әрекетін жалғастырып жүргені туралы деректердің болуы;
5) күдіктінің, айыпталушының тергеліп жатқан қылмыстық іс бойынша бұрын таңдалған кепіл түріндегі бұлтартпау шарасын бұзуы.
10. Тергеу судьясының қаулысы өзі шығарылған адамға дереу табыс етіледі, сондай-ақ сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамға, прокурорға, жәбірленушіге және күдікті, айыпталушы ұсталып отырған қамауда ұстау орны мекемесінің бастығына жіберіледі әрі дереу орындалуға жатады.
11. Күдіктіні, айыпталушыны қамауда ұстауға санкция беру немесе одан бас тарту туралы тергеу судьясының қаулысына осы Кодекстің 107-бабында көзделген тәртіппен шағым жасалуы, прокурордың өтінішхаты бойынша қайта қаралуы мүмкін.
12. Қамауда ұстауға санкция беруден бас тарту туралы судья қаулысының күші жойылған жағдайларда күдіктіні, айыпталушыны қамауда ұстауға санкция беру мәселесін облыстық немесе оған теңестірілген соттың қарауы осы Кодекстің 107-бабында көзделген тәртіппен жүзеге асырылады.
13. Тергеу судьясы, сот қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына санкция беруден бас тарту туралы қаулы шығарғаннан кейін, сол қылмыстық іс бойынша бір адамға қатысты қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына санкция беру туралы өтінішхатпен сотқа қайтадан жүгінуге қамауда ұстау қажеттігін негіздейтін жаңа мән-жайлар туындаған жағдайда ғана жол беріледі.
14. Қамауда ұстауды бұлтартпау шарасы ретінде қолдану туралы сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адам күдіктінің туыстарына, ал бұл шара шетелдікке қатысты қолданылған жағдайда — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі арқылы осы мемлекеттің елшілігіне, консулдығына немесе өзге де өкілдігіне осы Кодекстің 135-бабында белгіленген тәртіппен хабарлауға міндетті.
Ескерту. 148-бапқа Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы № 378-V Заңымен (2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі); 2017 жылғы 3 шілдедегі № 84-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 2017 жылғы 11 шілдедегі № 91-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 2018 жылғы 12 шілдедегі № 180-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 2019 жылғы 27 желтоқсандағы № 292-VI Заңымен (қолданысқа енгізу тәртібін 2-баптан қараңыз) өзгерістер енгізілді.
Түсіндіріліп отырған бап қамауда ұстауды қолдану мәселесін тергеу судьясының қарауының егжей-тегжейлі процестік нысанын көздейді. Бап нормаларын түсіну тергеу судьясының өкілеттіктерін жүзеге асырудың 55, 56-баптарда көрсетілген жалпы шарттарымен байланысты қарастырылуға тиіс.
ҚПК-нің 148-бабының 1-бөлігі қамауда ұстауға санкция беруге құқығы бар тұлғалар қатарына тергеу судьясын да, тергеу судьясы қамауда ұстауға санкция беруден бас тартқан жағдайда, тергеу судьясының қаулыларына қатысты шағымдар мен прокурордың өтінішхаттарын қарау нәтижелері бойынша қамауда ұстауға санкция беруге құқылы облыстық және оған теңестірілген соттың судьясын да жатқызады (ҚПК-нің 107-бабының 7-бөлігі).
Әдетте, қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына санкция беру туралы шешімді сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізілетін жердегі немесе күдікті ұсталған жердегі тергеу судьясы қабылдайды, ал ҚПК-нің 57-тарауында көзделген жағдайларда — сотқа өтінішхат жолдаған органның орналасқан жері бойынша қабылдайды. Қамауда ұстау мерзімін одан әрі ұзарту туралы мәселе сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізілетін жердегі тергеу судьясының қарауына жатады (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2020 жылғы 24 қаңтардағы № 1 «Бұлтартпау шараларына санкция беру мәселелерінің кейбірі туралы» нормативтік қаулысының 3-тармағы).
1. Қамауда ұстауға санкция беру туралы мәселе сот отырысында қаралады, оның басталуына дейін тергеу судьясы қорғаушыны келіп түскен материалдармен таныстыруға міндетті (ҚПК-нің 148-бабының 2-бөлігі). Заң бойынша сот отырысының міндетті қатысушылары прокурор (ол тергеушінің өтінішхатын келісу арқылы қолдаған), қорғаушы, күдікті, айыпталушы болып табылады. Сот отырысы туралы хабардар етілетін өзге де адамдар (жәбірленуші, оның өкілі, күдіктінің, айыпталушының заңды өкілі) оған қатыса алады.
Бұл ретте күдікті, айыпталушы іздеуде болған немесе Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерде болып, сот отырысының уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабардар етілгеніне қарамастан, келуден жалтарған жағдайларда олардың қатысуынсыз қамауда ұстауға санкция беруге жол берілетінін ескеру қажет. Алайда тергеу судьясы қамауда ұстауға санкция беру туралы өтінішхатты қараған кезде қорғаушының сот отырысына қатысуы міндетті болып табылады (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2020 жылғы 24 қаңтардағы № 1 нормативтік қаулысының 11-тармағы).
Тергеу судьясының қаулысына жоғары тұрған сотқа шағым жасалуы, прокурордың өтінішхаты бойынша қайта қаралуы мүмкін болғандықтан, оның заңдылығын, негізділігін, сот отырысының барысын, мазмұны мен нәтижелерін анықтау үшін сот отырысының хатшысымен хаттама жүргізу міндетті болып табылады (ҚПК-нің 148-бабының 2-бөлігі).
Заңның қағидатты ұстанымы ҚПК-нің 148-бабының 3-бөлігінде бекітілген. Тергеу судьясының сот отырысы істі мәні бойынша қарайтын сот болып табылмайтынына, ал қамауда ұстау мәселесі қылмыстық істің негізгі мәселесі еместігіне байланысты, ҚПК-нің 148-бабының 3-бөлігі оның іс жүргізуі әлі аяқталмаған қылмыстық істің материалдарына араласу шектерін тікелей айқындайды: «...тергеу судьясы көрсетілген бұлтартпау шарасын таңдау кезінде ескерілетін мән-жайларға қатысты іс материалдарын зерттеумен қатар, адамның қылмыс жасағаны туралы күдіктің негізділігін тексереді». Яғни тергеу судьясының құзыретіне күдіктінің, айыпталушының қылмыс жасағаны үшін кінәлі немесе кінәсіз екенін анықтау кірмейді. Бұл жерде судья істің материалдарын қамауда ұстауға санкция беру туралы мәселені шешу кезінде ескерілуі міндетті шарттардың, негіздердің, уәждердің, сондай-ақ өзге де мән-жайлардың бар екенін сөзсіз растайтын дәлелдемелердің істе бар-жоғын анықтау тұрғысынан зерделейді. Естеріңізге сала кетейін, бұлтартпау шарасын таңдау кезінде ескерілетін аталған шарттардың, негіздердің, уәждердің және мән-жайлардың тізбесі ҚПК-нің 136, 138, 147-баптарында, ал адамды ұстау кезінде ҚПК-нің 128, 131-баптарында да көрсетілген. Осыған байланысты Жоғарғы Сот судьяның адамның қылмыс жасағаны туралы күдіктің негізділігін тексермеуі қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына санкция беру туралы қаулының күшін жоюға әкеп соғатын қылмыстық-процестік заңды елеулі түрде бұзу ретінде бағалануға тиіс екенін ерекше атап өтті. Адамның қылмыс жасағаны туралы күдіктің негізділігін тергеу судьясы сотқа дейінгі тергеп-тексерудің бүкіл кезеңінде, оның ішінде істің материалдарымен танысу кезеңіндегі мерзімді ұзартуды қоспағанда, қамауда ұстау мерзімін ұзарту туралы мәселені шешу кезінде де тексереді (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2020 жылғы 24 қаңтардағы № 1 нормативтік қаулысының 10-тармағы).
Сонымен қатар, қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасын таңдау туралы мәселені шешетін барлық тұлғаларға ескерту ретінде ҚПК-нің 138-бабының 2-бөлігіндегі, ҚПК-нің 136-бабында көрсетілген негіздер болмаған кезде жасалған қылмыстың ауырлығы қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасын таңдаудың жалғыз негізі бола алмайтыны туралы нормаларды атап өткен жөн.
Осы жерде ҚПК-де тергеу судьясына қамауда ұстауға санкция беру туралы қаулыда осы бұлтартпау шарасын таңдаудың себептерін көрсету және неғұрлым жеңіл бұлтартпау шараларын қолданудың мүмкін еместігін негіздеу жөнінде тікелей нұсқама берілген (ҚПК-нің 148-бабының 7-1-бөлігі).
2. Тергеу судьясы сот отырысы басталғанға дейін қылмыстық іс материалдарының көшірмесін иеленгеніне қарамастан, ол қылмыстық істің өзін талап етіп алдыруға құқылы (ҚПК-нің 148-бабының 3-бөлігі). Бұл дұрыс, өйткені ол қамауда ұстауға санкция беру мәселесін қараған кезеңде іс бойынша іс жүргізу жалғасады және онда осы бұлтартпау шарасын қолдануға өзгеше көзқарасты талап ететін жаңа деректер пайда болуы мүмкін.
3. Заң қамауда ұстауға санкция беру мәселесін күдіктінің, айыпталушының қатысуынсыз үш айрықша жағдайда қарауға жол береді: егер олар хабардар бола тұра сот отырысына келуден жалтарса; егер оларға ресми түрде іздеу жарияланып, жергілікті, республикалық немесе халықаралық іздеуде болса; егер олар шетелге кетіп қалса. Заңның қағидатты талабы — осындай күдікті, айыпталушы ұсталған барлық жағдайларда қылмыстық қудалау органдары оларды бұрын таңдалған бұлтартпау шарасын қолданудың негізділігін қарау үшін тергеу судьясына жеткізуге міндетті (ҚПК-нің 148-бабының 4-бөлігі).
Жоғарғы Сот осы бөлікте мынадай маңызды түсіндірме берді: тергеу судьясы қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына сырттай санкция беру туралы қаулыда ұсталған адам қамауда ұстау мекемесіне жеткізілген жағдайда мекеме бастығы бұл туралы қылмыстық іс өз өндірісінде жатқан органды немесе адамды және қадағалаушы прокурорды дереу хабардар етуге тиіс екенін көрсетуге міндетті. Бұл ретте қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасына бұрын тергеу судьясы сырттай санкция берген адам ұсталғаннан кейін сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізілетін жердегі тергеу судьясына қамауда ұстауды қолданудың негізділігі туралы мәселені қарау үшін дереу жеткізіледі. Күдіктіні, айыпталушыны қоғамнан уақытша оқшаулауды қамтамасыз ететін арнаулы мекемеге және тергеу судьясына жеткізу кезеңі қамауда ұстау мерзіміне қосылады. Егер ұсталған адамды сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізілетін жердегі тергеу судьясына дереу жеткізу қиындық туғызса немесе ұзақ уақытты қажет етсе, сырттай санкция берілген қамауда ұстауды қолданудың негізділігін тексеру туралы мәселені қарауды адам ұсталған жердегі тергеу судьясы жүзеге асыруы мүмкін. Жалпы алғанда, бұрын тергеу судьясы сырттай санкция берген қамауда ұстаудың негізділігі туралы мәселені қарау ҚПК-нің 148-бабының қағидалары бойынша прокурордың, күдіктінің, қорғаушының қатысуымен өтетін сот отырысында өтінішхат келіп түскен сәттен бастап сегіз сағат ішінде жүргізіледі (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2020 жылғы 24 қаңтардағы № 1 нормативтік қаулысының 12-тармағы).
4. Тергеу судьясының сот отырысының құрылымы ҚПК-нің 148-бабының 5–7-бөліктерінде сипатталған: сот отырысын ашу және оны өткізудің негізін жариялау; сот отырысына қатысушыларға құқықтары мен міндеттерін түсіндіру; прокурорды өтінішхат пен қылмыстық іс материалдары бойынша тыңдау; күдіктіні, айыпталушыны, сот отырысына келген өзге де қылмыстық процесс қатысушыларын міндетті түрде тыңдау; ҚПК-нің 344-бабының 2-бөлігінің қағидалары бойынша кеңесу бөлмесінде қаулы шығару.
5. Қажетті негіздер болған жағдайда тергеу судьясы қамауда ұстауға санкция беру кезінде күдіктінің, айыпталушының қамауда болу мерзімін қысқартылған мерзіммен шектеуге құқылы, бірақ ол он тәуліктен аспауға тиіс (ҚПК-нің 148-бабының 7-бөлігі).
6. Тыңдау барысында күдікті, айыпталушы, олардың қорғаушысы, заңды өкілі, өкілі тергеу судьясынан үйқамақ, кепіл немесе өзге бұлтартпау шарасын таңдаумен шектелуді сұрауға құқылы (ҚПК-нің 148-бабының 5-бөлігі).
7. Сот отырысында мәселені қарау қорытындысы бойынша, негіздер болған жағдайда, тергеу судьясы үйқамақ, кепіл немесе өзге бұлтартпау шарасын қолданумен шектелуі, тиісті қаулы шығаруы немесе одан бас тартып, қамауда ұстауға санкция беруі мүмкін (ҚПК-нің 148-бабының 6–7-бөліктері).
8. Тергеу судьясының ерекше назарын ҚПК-нің 148-бабының 8-бөлігінің нормалары талап етеді. Егер тергеу судьясы қамауда ұстауға санкция берген болса, ол сонымен бір мезгілде негіздер болған кезде кепіл мөлшерін белгілеуге және ол енгізілген жағдайда күдіктіге, айыпталушыға жүктелетін шектеулер мен міндеттерді, сондай-ақ оларды бұзудың өздері мен кепіл беруші үшін туындайтын салдарын негіздеуге міндетті екенін атап өту маңызды.
9. Осыдан кепіл тиісті нысанда оны енгізу үшін белгіленген мерзімдерде енгізілген жағдайда күдікті, айыпталушы ҚПК-нің 153-бабының 5-бөлігінде көзделген тәртіппен қамаудан босатылатыны туындайды. Яғни бұл қамауда ұстау және кепіл мөлшерін белгілеу туралы тергеу судьясының бастапқы қаулысы негізінде немесе кепілдің енгізілуіне байланысты адамды қамаудан босату туралы тергеу судьясының жеке қаулысы негізінде, не болмаса ҚПК-нің 145-бабының 8-бөлігіне сілтеме жасалған қамауда ұстау орны бастығының қаулысы негізінде жүзеге асырылуы мүмкін.
10. Алайда бұл мәселеде заң ҚПК-нің 148-бабының 9-бөлігінде кепіл белгілеуге (оның мөлшерін айқындауға) жол берілмейтін жағдайлар тобын қамтитын қағидатты ескертуді көздейді.
Оларды қарастырайық. Ең алдымен, адам аса ауыр қылмыс жасаған жағдайда кепіл қолданылмайды және, тиісінше, кепіл мөлшері белгіленбейді (ҚПК-нің 148-бабының 9-бөлігі).
ҚПК-нің 148-бабы 9-бөлігінің 1) тармағының қағидалары жәбірленушінің өліміне әкеп соққан, Қылмыстық кодекстің 1, 3, 4, 5, 10, 12, 14, 17, 18-тарауларының тиісті баптарында көзделген барлық қасақана қылмыстарға қолданылады.
ҚПК-нің 148-бабы 9-бөлігінің 2) тармағының қағидалары Қылмыстық кодекстің 31-бабында сипатталған нысандардағы қылмыстық топ құрамында қылмыс жасаған адамдарға, сондай-ақ экстремистік және террористік бағыттағы қылмыстарды және осы тармақта тізбеленген өзге де аса ауыр қылмыстарды жасаған адамдарға қатысты қолданылады.
ҚПК-нің 148-бабы 9-бөлігінің 3) тармағының қағидалары күдіктінің, айыпталушының бостандықта жүріп, сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысына белсенді түрде қарсы әрекет ететініне, оның ішінде жасырынуы мүмкін екеніне қатысты істе бұлтартпас дәлелдемелер болған жағдайларды реттейді.
ҚПК-нің 148-бабы 9-бөлігінің 4) тармағының қағидалары күдіктіге, айыпталушыға бұрын кепіл қолданылған, алайда олардың кепіл таңдалуына байланысты шектеулер мен міндеттерді бұзған (ҚПК-нің 140-бабының 3-бөлігі) және бұлтартпау шарасын қамауда ұстауға өзгерту мәселесі туындаған жағдайларды көздейді.
11. Қаулы шығарылғаннан кейін оған шағым жасау немесе оны ҚПК-нің 107-бабында көзделген тәртіппен прокурордың өтінішхаты бойынша қайта қарау құқығы көрсетіле отырып, мүдделі адамдарға жіберіледі және дереу орындалады. Сотқа дейінгі тергеп-тексеру органы бұл қаулыны күдіктіге табыс етуге және оның туыстарына, ал күдікті шетел азаматы болған жағдайда, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі арқылы оның мемлекетінің елшілігіне, консулдығына немесе өзге де өкілдігіне хабарлауға міндетті (ҚПК-нің 135-бабы, 148-бабының 1, 14-бөліктері).
12. Қамауда ұстауға санкция беруден бас тарту қылмыстық процесті жүргізетін органдардың тергеу судьясының алдына санкция алу туралы мәселені қайта қоюға құқығы жоқ дегенді білдірмейді. Жаңа мән-жайлар, оның ішінде ҚПК-нің 148-бабының 9-бөлігінде көрсетілген және іс материалдарымен расталған мән-жайлар пайда болған жағдайда, олар тергеу судьясына қамауда ұстауға санкция беру туралы өтінішхатпен жүгіне алады (ҚПК-нің 148-бабының 13-бөлігі).
13. Тағы бір ескеру қажет түсіндірме: Жоғарғы Сот, атап айтқанда, ҚПК-нің 136-бабының үшінші бөлігінде көрсетілген қылмыстық құқық бұзушылықтарды жасады деп күдік келтірілген, айыпталған адамға қатысты, егер бұл адам ұйымдасқан топтың немесе қылмыстық қоғамдастықтың (қылмыстық ұйымның) құрамында қылмыс жасады деп күдікке ілінбесе не қылмыстық қудалау органдарынан немесе соттан жасырынуға әрекет жасамаса немесе жасырынбаса, қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасын қолдануға жол берілмейтінін көрсетті.
Егер адам тек экономикалық қызмет саласындағы қылмысты ғана емес, сонымен қатар Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінде көзделген, қамауда ұстауды қолдануды жоққа шығармайтын басқа қылмысты да жасады деп күдікке ілінсе, айыпталса, судья тиісті негіздер болған кезде бұл бұлтартпау шарасын таңдай алады (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2020 жылғы 24 қаңтардағы № 1 нормативтік қаулысының 6-тармағы).
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме. Авторы — Қоғамов Марат Чекишевич, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Заң қызметі Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік істер Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
