65-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексі кәмелетке толмағандардың әкімшілік жауаптылығы
1. Осы тараудың күші қолданылатын кәмелетке толмағандар деп Әкімшілік құқық бұзушылық жасалған кезде он алты жасқа толған, бірақ он сегіз жасқа толмаған адамдар танылады.
2. Әкімшілік құқық бұзушылық жасаған кәмелетке толмаған адамға тәрбиелік ықпал ету шараларын қолдана отырып, әкімшілік жаза қолданылуы мүмкін.
Жас-Бұл туылғаннан бастап адам өміріндегі кез-келген басқа хронологиялық кезеңге дейінгі күнтізбелік кезең. Әкімшілік жауапкершілік жасын жеке тұлғаның психофизикалық дамуының осындай күнтізбелік кезеңі деп түсіну керек, онымен жеке тұлғаның заңды мәртебесі үшін психофизикалық және құқықтық салдарлар байланысты. Биологиялық, күнтізбелік, әлеуметтік-құқықтық сияқты жас түрлерін ажырату әдеттегідей. Соңғысы белгілі бір өмірлік кезеңде адамның әлеуметтенудің белгілі бір деңгейіне, тиісті әлеуметтік-психологиялық өзгерістерге, құқықтар мен міндеттердің көлемі мен мазмұнына, қоғам алдындағы жауапкершіліктің сипатына, мазмұнына және көлеміне ие екендігін болжайды.
Мемлекет балалардың мүдделерін қорғауда және "Қазақстан Республикасындағы Бала құқықтары туралы" 2002 жылғы 8 тамыздағы ҚР Заңының 1-бабында он сегіз жасқа (кәмелетке) толмаған әрбір адамның бала екенін айқындайды. Сонымен қатар, бұл арнайы нормативтік акт кәмелетке толмағанның жауапкершілігі мен оның мінез-құлқына әсер ету ерекшеліктерін белгілейді (48, 49-баптар). Сонымен, жаза түрін тағайындау кезінде мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдар баланың өмір сүру және тәрбиелеу жағдайларын, психикалық даму деңгейін, жеке басының басқа да ерекшеліктерін, сондай-ақ оған жасы үлкен адамдардың әсерін ескеруі керек.ата-ана құқықтарын жүзеге асыру кезінде ата-аналар мен басқа да заңды өкілдер баланың физикалық және психикалық денсаулығына, оның адамгершілік дамуына зиян келтіруге құқылы емес. Баланы тәрбиелеу тәсілдері баланы қорлайтын, қатыгез, дөрекі, адамның қадір-қасиетін қорлайтын қарым-қатынасты, қорлауды немесе қанауды болдырмауы керек.
Қазақстан Республикасы кәмелетке толмағандардың жасын ескеруді ұйғаратын көптеген халықаралық келісімдердің қатысушысы болып табылады. Негізгі халықаралық құқықтық актілердің қатарына мыналар жатады:
- 1989 жылғы 20 қарашада қабылданған "Бала құқықтары туралы" БҰҰ конвенциясы;
- БҰҰ Бас Ассамблеясының 1985 жылғы 10 желтоқсандағы 40/33 қарарымен қабылданған Біріккен Ұлттар Ұйымының кәмелетке толмағандарға қатысты сот төрелігін жүзеге асыруға қатысты ең төменгі стандартты ережелері ("Пекин ережелері").
Осы актілерге сәйкес әрбір ұлттық юрисдикция шеңберінде кәмелетке толмаған құқық бұзушыларға және кәмелетке толмағандарға қатысты сот төрелігін жүзеге асыру функциялары кіретін және шақырылған мекемелер мен органдарға тікелей қатысты заңдар, ережелер мен ережелер кешенін қабылдауға күш салу керек:
- кәмелетке толмаған құқық бұзушылардың негізгі құқықтарын қорғай отырып, олардың әртүрлі қажеттіліктерін қанағаттандыру;
- қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандыру;
- келесі ережелерді мүлтіксіз және бейтарап жүзеге асыру.
Осы ерекшеліктердің барлығы кәмелетке толмағандар үшін осындай алып қою және алып тастау көзделген әкімшілік заңнамада да ескеріледі:
- кейбір әкімшілік жазаларды қолдану туралы алып қою;
- жекелеген әкімшілік жазаларды қолданудағы ерекшеліктер;
- кәмелетке толмағандарға ғана қолданылатын айрықша шаралар;
- ерекше ескіру мерзімі;
- Жауапкершіліктен босатудың ерекше шарттары;
- мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардың кәмелетке толмағандардың қатысуымен әкімшілік істер бойынша арнайы құзыреттері.
Осы және басқа да ерекшеліктердің барлығы ӘҚБтК-нің жалпы және ерекше бөліктерінің нормаларында қамтылған, олар бұдан әрі түсіндірілетін болады.
Жалпы ереже бойынша (ӘҚБтК 28-бабы) 16 жасқа толған адамдар әкімшілік жауапкершілікке тартылады. Бұл ретте 18 жасқа толмаған адамдар кәмелетке толмағандар деп танылады.
ӘҚБтК-нің 65-бабының 1-бөлігінде "кәмелетке толмағандардың әкімшілік жауапкершілігі" 9-тарауының 16 жастан 18 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандарға қатысты ғана қолданылуы бекітілген.
Көрсетілген жас аралығының басталу уақыты маңызды. Ол құқық бұзушылық жасалған уақытқа сәйкес келуі керек.
Кәмелетке толмағанның жасы оның туған күні көрсетілетін жеке басын куәландыратын құжаттарға сүйене отырып белгіленеді. Бұл ретте сот практикасы адамды белгілі бір жасқа толған адам туған күні емес, келесі күннен бастап деп санайды. Туған күнін растайтын құжаттар болмаған жағдайда, жасы тиісті сараптамалар тағайындау арқылы белгіленеді.
ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігінің нормаларында заң шығарушы кәмелетке толмаған жасты 16 жасқа дейін де, 18 жасқа дейін де ескереді. Мысалы, 436-баптың 3-бөлімінде-атыс, газ, пневматикалық, лақтыру және электр қаруынан оқ атқаны, 16 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандардың елді мекендерде пиротехникалық бұйымдарды қолданғаны үшін. 435-кәмелетке толмағандар жасаған бұзақылық және 438 - бап-Арнайы қызметтерді көрінеу жалған шақыру және ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігінде көзделген басқа да құқық бұзушылықтар.
Кәмелетке толмағандардың басқа санаты 442-бапта көрсетілген, онда 18 жасқа толмаған адамдардың кәмелетке толмағандардың түнгі уақытта ойын-сауық орындарында немесе заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз тұрғын үйден тыс жерде болғаны үшін жауапкершілігі көзделген.
Айта кету керек, 9-тарау нормаларының күші Әкімшілік құқық бұзушылықтардың құрамына да қолданылады, мұнда субъект пп-да көрсетілген жалпы белгілерге ие. 1) 28-бап: Әкімшілік құқық бұзушылық аяқталған немесе жолын кесу кезінде 16 жасқа толған жеке есі дұрыс адам.
Осы норманың 2-бөлігінде әкімшілік құқық бұзушылық жасаған кәмелетке толмаған адамды тәрбиелеу мүмкіндігі немесе тіпті қажеттілігі белгіленеді. Қол сұғушылықтың өзі кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеудегі кемшіліктерді, оның құндылықтар жүйесінің қателігін көрсетеді. Мұның бәрі әділеттілікті қалпына келтірумен қатар, Әкімшілік құқық бұзушылық жасаған кәмелетке толмаған адамға тәрбиелік ықпал ету қажеттілігін тудырады. Кәмелетке толмаған адамдарға қолданылатын жазаның ерекше түрлері оларды (кәмелетке толмаған адамдарды) құқықтық қорғау нысаны ретінде бағаланады. Тәрбиелік ықпал ету шараларының түрлері мен мазмұны ӘҚБтК-нің 69 және 70-баптарында бекітілген.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
