Соттар материалдық құқық нормаларын түсіндіруде және қолдануда дәлелдемелерді бағалауда қате жібергендіктен, салық органының МКҚ хабарламасын заңсыз деп тану осыған байланысты іс бойынша шығарылған сот актілерінің күші жойылуға жатады.
"Н" акционерлік қоғамы (бұдан әрі – қоғам) сотқа "Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің Алматы қаласы бойынша Салық департаменті" мемлекеттік мекемесіне (бұдан әрі – Салық департаменті) хабарламаны заңсыз деп тану туралы өтінішпен жүгінді. Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2013 жылғы 12 шілдедегі шешімімен өтінішті қанағаттандырудан толық көлемде бас тартылды. Апелляциялық және кассациялық сот алқаларының қаулыларымен Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2013 жылғы 12 шілдедегі шешімі өзгеріссіз қалды. Өтініште қоғам материалдық құқық нормаларының бұзылуына сілтеме жасай отырып, өтінішті қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығара отырып, даулы сот актілерінің күшін жоюды сұрады. Іс материалдарын зерттегеннен кейін Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі қадағалау сот алқасы мынадай қорытындыға келді.Іс материалдарымен Салық департаменті 2007 жылғы 1 қаңтардан бастап 2007 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңде салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді: трансферттік баға белгілеудің уақтылы төленуін есептеудің дұрыстығы және уақтылы төленуі (бұдан әрі – Заң) мәселесі бойынша Қоғамға тексеру жүргізгені анықталды. Тексеру нәтижелері бойынша 2012 жылғы 24 желтоқсандағы құжаттық салықтық тексеру актісі жасалды, оның ішінде салық төлеуші жасаған жекелеген мәмілелер бойынша нарықтық бағадан 10% - дан астам ауытқулар анықталғаны байқалады. Заңның 5-бабының талаптарын ескере отырып, салық органы салық салу объектісін түзету қажеттілігі туралы қорытындыға келді. Салықтық тексеру актісінің негізінде қоғамға 2012 жылғы 24 желтоқсандағы хабарлама берілді, оған сәйкес өтініш берушіге 4 898 514 819 теңге сомасында салықтардың, төлемдердің, салықтық санкциялар мен шығындардың қосымша есептелген сомасын төлеу жөніндегі міндет жүктелді, оның ішінде: ұйымдардан түсетін түсімдерді қоспағанда, резидент заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығы 2 983 522 099 теңге сомасына мұнай секторының өсімпұлы 1 914 992 720 теңге сомасында. Салық органының аталған хабарламасына дау айта отырып, Қоғам жауапкер өз есептеулерінде даулы мәмілелер жасау кезеңінде қолданылмаған Үкіметтің 2011 жылғы 3 ақпандағы № 74 қаулысымен бекітілген табиғи уран концентратына (U3O8) баға белгілеу қағидаларын (әдістемесін) негізсіз қолданды деп есептеді.
Соттар материалдық құқық нормаларын түсіндіруде және қолдануда дәлелдемелерді бағалауда қате жібергендіктен, салық органының МКҚ хабарламасын заңсыз деп тану осыған байланысты іс бойынша шығарылған сот актілерінің күші жойылуға жатады.
Баға белгілеу әдіснамасының дұрыстығы мен заңдылығын анықтау үшін, өтініш берушінің пікірінше, трансұлттық корпорациялар мен салық органдары үшін трансферттік баға белгілеу бойынша Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының басшылығынан бастау керек еді. Салық органы жасаған есептеулер ресми дереккөздердегі нақты деректерді есепке алмай жүргізілді. Өтінішті қанағаттандырудан бас тарта отырып, соттар тексеру кезінде қолданылған баға белгілеудің жаңа ережелері (әдістемесі) салық төлеушінің жағдайын нашарлатпайды, бірақ жауапкершілікті жұмсартады, сондықтан олар қолданылуға жатады деп негіздеді. Сондай-ақ, соттар бұл жағдайда уранның сатылатын күнін анықтау маңызды жағдай екенін айтты. Бірінші, апелляциялық және кассациялық сатылардағы соттардың көрсетілген қорытындылары істің нақты мән-жайларына сәйкес келмейді және материалдық құқық нормаларына қайшы келеді. Соттар өз шешімдерін қоғам экспорттық мәмілелер жасау кезінде уранның нарықтық бағасын дұрыс анықтамады, ал нарықтық бағадан ауытқу 10% - дан асады деп сендірді.Табиғи уран концентратына баға белгілеу Ережелерін (әдістемесін) қолдану салық салуды түзетуге негіз болды. Сонымен қатар, 2007 жылы – мәмілелер жасау кезеңінде табиғи уран концентратына баға белгілеу ережелері қолданылмады, олар тек 2011 жылы қабылданды және бекітілді. 2007 жылы заң күшінде болды және қолданылды. Көрсетілген жағдайға қарамастан, соттар салық органы тексерілетін кезеңде қолданылмаған нормативтік құқықтық актіні заңды түрде қолданды деп есептеді. 1998 жылғы 24 наурыздағы № 213-1" Нормативтік құқықтық актілер туралы " Заңның 37-бабына сәйкес нормативтік құқықтық актінің күші ол қолданысқа енгізілгенге дейін туындаған қатынастарға қолданылмайды. Осы баптың 1-тармағында нормативтік құқықтық актінің немесе оның бір бөлігінің кері күші өзі немесе оны қолданысқа енгізу туралы актімен көзделген, сондай-ақ соңғысы бұрын көзделген құқық бұзушылық үшін жауаптылықты жойған немесе жеңілдеткен жағдайлар ұсынылады. Жауапкершілікті белгілейтін немесе күшейтетін, азаматтарға жаңа міндеттер жүктейтін немесе олардың жағдайын нашарлататын нормативтік құқықтық актілердің кері күші болмайды. Жоғарыда аталған заң нормасының талаптарын елемей, соттар тексерілетін кезеңде қолданылмаған баға белгілеу ережелері бойынша салық сомаларын есептеуді заңды деп санады және егер тексеру заң бойынша жүргізілсе, онда есептеулер төрт есе артады деп негіздеді. Алайда, соттардың бұл тұжырымдары дәрменсіз, өйткені Астана қаласы сотының 2008 жылғы заңды күшіне енген шешімімен қоғамда 2001 жылдан бері қолданылып келе жатқан баға белгілеу тетігі заңға сәйкес деп танылды. АІЖК-нің 71-бабының екінші бөлігіне сәйкес бұрын қаралған азаматтық іс бойынша соттың заңды күшіне енген шешімімен белгіленген мән-жайлар сот үшін міндетті болып табылады және сол адамдар қатысатын басқа да азаматтық істерді қарау кезінде қайтадан дәлелденбейді.
Жоғарыда көрсетілген сот шешімімен қоғамда қолданылатын баға белгілеу әдіснамасының дұрыстығы мен заңдылығы расталды. Заңның 2-бабының 4-тармағына сәйкес тауардың (жұмыстың, көрсетілетін қызметтің) нарықтық бағасы – бұл тәуелсіз тараптар арасында тағайындалатын және заңда белгіленген тәртіппен айқындалатын, салыстырмалы экономикалық (коммерциялық) жағдайларда нарықтағы бірдей (ал олар болмаған кезде-біртекті) тауарлар (жұмыстар, көрсетілетін қызметтер) сұранысы мен ұсынысының өзара іс-қимылы кезінде қалыптасқан баға.Салыстырмалы экономикалық (коммерциялық) жағдайларда қалыптасқан баға ғана нарықтық баға ретінде танылуы мүмкін. Қоғам аралас бағаны қолданды, оның негізі спот және ұзақ мерзімді баға болды, бұл нарықтағы баға деңгейін ең жақын сипаттады және пайданың төмендеу тәуекелдерін азайтты. Бұл ретте мәміле жасау кезінде қолданылатын бағаның нарықтық бағадан ауытқу шамасына әсер ететін жағдайлар да ескерілді, оның ішінде: 1) жеткізілетін тауарлардың саны (көлемі) (мысалы, тауар партиясының көлемі); 2) жеткізілетін немесе сатып алынатын тауарлардың сапасы, қаптаманың, ыңғайлы өлшеп-ораудың болуы немесе болмауы; 3) мерзімдері міндеттемелерді орындау; 4) осы түрдегі мәмілелерде әдетте қолданылатын төлем шарттары, сондай-ақ бағаларға әсер етуі мүмкін өзге де шарттар; 5) өзара тәуелді емес тұлғалар арасында мәмілелер жасау кезінде қолданылатын бағадан әдеттегі жеңілдіктер немесе бағаға үстемеақылар. Заңның 9-бабында тауардың (жұмыстың, көрсетілетін қызметтің) нарықтық бағасын айқындау үшін кез келген ақпарат көздері, оның ішінде: 1) тауарлардың нарықтық бағалары туралы ресми танылған ақпарат көздері, яғни Үкіметтің 2001 жылғы 9 маусымдағы №788 қаулысымен бекітілген Тізбеде көзделген көздер пайдаланылатыны көзделген; 2) биржалық баға белгілеулер туралы ресми танылған дереккөздер; 3) мәмілелерге қатысушылар уәкілетті органдарға беретін ақпарат. Қоғам Үкіметтің қаулысымен бекітілген ақпарат көздерін пайдаланды және шарт талаптарында белгіленген күнге спот-баға белгілеулерін қолданды. Сонымен қатар, Салық департаментінің салықтық тексеру кезеңінде қолданыста болған трансферттік баға туралы заңнаманы қолдану кезінде салықты есептеу едәуір үлкен болады деген негізсіз дәлелдері болып табылады. Салықтық тексеруді жүргізу кезінде салық органы бұл заңнаманы қолданбады, есептеулер жүргізбеді, есептеу әлдеқайда көп болатындығы туралы деректер жоқ, іс материалдарында жоқ.
Соттар материалдық құқық нормаларын түсіндіруде және қолдануда дәлелдемелерді бағалауда қате жібергендіктен, салық органының МКҚ хабарламасын заңсыз деп тану осыған байланысты іс бойынша шығарылған сот актілерінің күші жойылуға жатады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
