74-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің Қазақстан Республикасының азаматтығын алуына кедергі жасау
1. Адамның Қазақстан Республикасының азаматтығын алуына кедергі келтіретін лауазымды адамдардың заңсыз әрекеттері (әрекетсіздігі) , –
он бес айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
2. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекеттер, –
отыз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
1 бөлім. Қазақстан Республикасы Конституциясының ережелеріне сәйкес Қазақстан Республикасының азаматтығы Заңға сәйкес алынады және тоқтатылады, оны алу негіздеріне қарамастан бірыңғай тең болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматы азаматтығынан, өз азаматтығын өзгерту құқығынан айырыла алмайды, сондай-ақ Қазақстаннан тыс жерлерге шығарыла алмайды.
2017 жылы ҚР 2017 жылғы 10 наурыздағы Заңымен ҚР Конституциясының 10-бабының 2-бөлігінде азаматтықтан айыру бөлігінде өзгерістер енгізілді және бүгінгі күні азаматтықтан айыру тек террористік қылмыстар жасағаны, сондай-ақ елдің өмірлік маңызды мүдделеріне өзге де ауыр зиян келтіргені үшін соттың шешімі бойынша ғана жол беріледі.
Осы Әкімшілік құқық бұзушылықтың рулық объектісі мемлекет пен ҚР Конституциясымен кепілдік берілген, оның ішінде азаматтықты алу бөлігінде қоғамдық қатынастар болып табылады. Қаралып отырған құқық бұзушылықтың тікелей объектісі "Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы"1991 жылғы 20 желтоқсандағы ҚР Заңына сәйкес азаматтық алған кезде туындайтын қоғамдық қатынастар болып табылады. Азаматтықты алу негіздері жоғарыда аталған Заңның 10-бабында бекітілген:
1) туу бойынша;
2) Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау нәтижесінде;
3) Қазақстан Республикасының мемлекетаралық шарттарында көзделген негіздер бойынша немесе тәртіппен;
4) көрсетілген заңда көзделген өзге де негіздер бойынша жүзеге асырылады.
Сондай-ақ, осы нормативтік актіде Қазақстан Республикасының азаматтығын алуға үміткер адамдар үшін жағдайлар белгіленген:
1) Қазақстан Республикасының аумағында кемінде бес жыл тұрақты тұратын не Қазақстан Республикасының азаматтарымен кемінде үш жыл некеде тұрған адамдар;
2) жақын туыстарының бірі — Қазақстан Республикасының азаматтары: баласы (оның ішінде асырап алынған баласы), жұбайы (зайыбы), ата-анасының (асырап алушыларының) біреуі, әпкесі, ағасы, атасы немесе әжесі бар бұрынғы одақтас республикалардың азаматтары, олардың Қазақстан Республикасында тұру мерзіміне қарамастан.
Белгілі бір санаттағы адамдар үшін азаматтыққа қабылдаудың жеңілдетілген тәртібі де қарастырылған, атап айтқанда:
1) Қазақстан Республикасының аумағында заңды негіздерде кемінде төрт жыл тұрақты тұратын не Қазақстан Республикасының азаматтарымен кемінде үш жыл некеде тұрған оралмандар;
2) жаппай саяси қуғын-сүргіндердің ре құрбандары, сондай-ақ олардың ерік-жігерінсіз азаматтығынан айырылған немесе айырылған, тұру мерзіміне қарамастан Қазақстан Республикасының аумағында заңды негіздерде тұрақты тұратын ұрпақтары.
Бұл ретте азаматтықты оңайлатылған (тіркеу) тәртіппен алу туралы материалдарды қарау мерзімі Өтініш берілген күннен бастап үш айдан аспауға тиіс.
Азаматтыққа қабылдау рәсімін сақтау жағдайында "ҚР азаматтығы туралы" ҚР Заңының 17-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдаудан бас тарту негіздерінің тізбесі нақты айқындалған, атап айтқанда:
1) халықаралық құқықта көзделген адамзатқа қарсы қылмыс жасаған, Қазақстан Республикасының егемендігі мен тәуелсіздігіне саналы түрде қарсы шыққан;
2) Қазақстан Республикасы аумағының бірлігі мен тұтастығын бұзуға шақырады;
3) ұлттық қауіпсіздікке, халықтың денсаулығына зиян келтіретін құқыққа қарсы қызметті жүзеге асырады;
4) ұлтаралық, конфессияаралық және діни араздықты қоздырады, Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілінің қолданылуына қарсы іс-қимыл жасайды;
5) террористік және экстремистік ұйымдарға жатады немесе террористік қызметі үшін сотталған;
6) халықаралық іздестіруде болса, соттың күшіне енген үкімі бойынша жазасын өтеп жүрсе не оның әрекеттерін сот аса қауіпті рецидив деп таныған болса;
7) басқа мемлекеттердің азаматтығында тұрады;
8) Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау туралы өтінішхатпен жүгінген кезде өзі туралы жалған мәліметтерді хабарлаған немесе дәлелді себепсіз Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мерзімдерде қажетті құжаттарды ұсынбаған;
9) Қазақстан Республикасының аумағында немесе одан тысқары жерлерде қасақана қылмыс жасағаны үшін алынбаған немесе өтелмеген соттылығы бар;
10) Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау немесе Қазақстан Республикасының азаматтығын қалпына келтіру туралы өтінішпен жүгінгенге дейін бес жыл ішінде экономика саласында құқық бұзушылық жасаған;
11) Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау немесе Қазақстан Республикасының азаматтығын қалпына келтіру туралы өтінішпен жүгінгенге дейін бес жыл ішінде Қазақстан Республикасының Халықтың көші-қоны саласындағы заңнамасын бірнеше рет бұзған;
12) "Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы" ҚР Заңының 21-бабының 1), 2) және 5) тармақшаларының негізінде Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау немесе Қазақстан Республикасының азаматтығын қалпына келтіру туралы өтінішпен жүгінгенге дейін бес жыл ішінде Қазақстан Республикасының азаматтығынан айырылды;
13) "ҚР азаматтығы туралы"ҚР Заңының 21-бабы бірінші бөлігінің 8) тармақшасы негізінде Қазақстан Республикасының азаматтығынан айырылды;
14) "ҚР азаматтығы туралы"ҚР Заңының 20-1-бабы негізінде Қазақстан Республикасының азаматтығынан айырылған.
Осылайша, жоғарыда көрсетілген нормативтік белгілерге сүйене отырып, түсініктеме берілген әкімшілік құқық бұзушылықтың объективті жағы айқындалады, оның нысаны лауазымды адамдардың Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау қағидалары мен рәсімдерін сақтамауға байланысты іс-әрекеттері немесе әрекетсіздігі болуы мүмкін.
Осы құрам бойынша іс-әрекеттерді саралау кезінде қажет болған жағдайларда Қазақстан Республикасының азаматтығы мәселелері бойынша өтініштер мен ұсыныстарды қарау бойынша іс жүргізу тәртібіне де назар аударған жөн (Заңның 6-тарауы), сондай-ақ заңға тәуелді сипаттағы бірқатар нормативтік актілерді де ескерген жөн (мысалы, ҚР Президентінің Жарлығымен бекітілген ҚР Президенті жанындағы Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссия туралы ереже 2006 жылғы 10 қазан № 198. "Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау және Қазақстан Республикасының азаматтығын қалпына келтіру, оның ішінде оңайлатылған (тіркеу) тәртіппен, азаматтықтан шығу, жоғалту мәселелері бойынша өтініштерді (өтініштерді) қабылдау, ресімдеу және ішкі істер органдарының қарау қағидаларын бекіту туралы" ҚР Ішкі істер министрінің 2016 жылғы 28 қаңтардағы № 85 бұйрығы, Қазақстан Республикасының азаматтығынан айыру және азаматтығына жататындығын айқындау " және т. б.).
Жоғарыда аталған ведомстволық нормативтік актілердің мазмұнына сүйене отырып, азаматтығы туралы нормаларды қолдану практикасында осындай жағдайларды да ескеру қажет. Мәселен, Семей қалалық соты Е.Оразаевтың Шығыс Қазақстан облысының Ішкі істер департаментіне берген талап-арызы бойынша азаматтық істі қарап, азаматтығын жоғалту жөніндегі қорытындыны жарамсыз деп танып, күшін жойды.
Талапкер өз талаптарын азаматтығын жоғалтуды тіркеуді ШҚО ІІД көші-қон полициясы басқармасының қызметкерлері адамның басқа мемлекеттің азаматтығын алғаны негізінде жүргізгеніне негіздеді. Алайда, ол оны Ресей Федерациясының азаматтығына қабылдау туралы жеке өтініш білдірмеді, белгісіз адам оның атынан жалған құжаттар негізінде өтініш берді. Оның құзыретті органдарға жасаған өтініштері нәтиже бермеді, даулы қорытындының күші жойылмады, бұл оның құқықтары мен заңды мүдделерін бұзады, өйткені ол Қазақстан Республикасы азаматының құқықтарынан айырылған.
Сот отырысы барысында Ресей Федерациясы сотының шешімімен Ресей Федерациясының азаматтығын алу кезінде Е. Оразаевтың атынан жалған құжаттарды пайдалану фактісі анықталғаны анықталды. Соттың бұл шешімі заңды күшіне енді. Бұл туралы Е. Оразаев Семей қаласы ІІБ бастығының атына түсіндірме сөзінде атап өтті. Соған қарамастан, жауапкер шағым жасалған қорытындыны шығарады және талапкерді Қазақстан Республикасының азаматтығынан айырады.
Сот шешімінен кейін Ресей Федерациясының Федералды көші-қон қызметі Е.Оразаевты Ресей Федерациясының азаматтығына қабылдау туралы шешімнің күшін жою туралы қорытынды шығарды. Қолда бар жазбаша дәлелдерге қарамастан, жауапкер азаматтығын жою туралы жоғарыда аталған қорытындыдан төрт жыл өткен соң, талапкердің конституциялық құқықтарын бұза отырып, оның жоғалғаны туралы өз қорытындысын шығарады.
Семей қалалық соты Е. Оразаевтың талабын қанағаттандырды. Шығыс Қазақстан облысы Ішкі істер департаменті көші-қон полициясы Басқармасының Қазақстан Республикасының азаматтығынан айырылуы жөніндегі қорытындысы жарамсыз деп танылды және күші жойылды.
Субъективті жағынан бұл құқық бұзушылық, әдетте, кінәнің қасақана түрімен сипатталуы мүмкін.
Азаматтыққа қабылдауды жүзеге асыруға уәкілетті лауазымды адамдар немесе адамдардың Қазақстан Республикасының азаматтығын алу рәсіміне қатысатын адамдар құқық бұзушылық субъектілері бола алады.
Түсініктеме берілген норманың 2-бөлігі біліктілік белгісімен қайталануын, яғни әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде ӘҚБтК-нің 74-бабының 1-бөлігі бойынша осындай құқық бұзушылықтың жасалуын айқындайды.
Осы құқық бұзушылықтар бойынша істердің ведомстволық бағыныстылығы ӘҚБтК-нің 684-бабының 1-бөлігіне сәйкес айқындалды және мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьяларына бекітілді.
ӘҚБтК-нің 805-бабына сәйкес ӘҚБтК-нің 74-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс қозғау құқығына прокурор ие.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
