87-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексіне сараптама жүргізу тәртібі

1. Сараптама зерттеудің сипатына не зерттеуге арналған объектілерді сот отырысында жеткізудің мүмкін илистігіне немесе қиындығына байланысты сотта немесе соттан тыс жүргізіледі.

2. Сараптама жүргізу кезінде оның объектілері сараптама тағайындаған соттың рұқсатымен зерттеу жүргізу және қорытынды беру үшін қажетті шамада ғана бүлінуі немесе пайдаланылуы мүмкін. Көрсетілген рұқсат сот сараптамасын тағайындау туралы ұйғарымда немесе сот сарапшысының өтінішхатын қанағаттандыру туралы не оны қанағаттандырудан ішінара бас тарту туралы дәлелді ұйғарымда қамтылуға тиіс.

3. Сараптамалық зерттеу объектілерінің дұрыстығы мен рұқсат етілуіне сот кепілдік береді.

4. Сараптамалық зерттеу объектілері, егер олардың өлшемдері мен қасиеттері мүмкіндік берсе, сарапшыға оралған және мөрленген түрде беріледі. Басқа жағдайларда сараптаманы тағайындаған сот сарапшыны зерттеу объектілерінің орналасқан жеріне жеткізуді, оларға кедергісіз қол жеткізуді және зерттеу жүргізу үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз етуге тиіс.

5. Соттан тыс сараптама жүргізу кезінде мұндай қатысу сарапшылардың қалыпты жұмысына кедергі келтіруі мүмкін жағдайларды қоспағанда, іске қатысатын адамдар сараптама жүргізу кезінде қатысуға құқылы. Сот іске қатысатын адамдарға сараптама жүргізу кезінде қатысу туралы өтінішхатты қанағаттандырған кезде аталған адамдарға сараптама жүргізілетін орын мен уақыт туралы хабарланады. Хабарланған адамдардың келмеуі сараптама жүргізуге кедергі келтірмейді.

6. Сараптама жүргізу кезінде іске қатысушы адамдар соттан тыс жерде болған жағдайда сот приставының міндетті қатысуын сот айқындайды.

7. Сараптама жүргізу Сот сараптамасы органына тапсырылған кезде сот сараптама тағайындау туралы ұйғарым мен қажетті материалдарды оның басшысына жібереді. Сараптаманы анықтамада көрсетілген сот сараптамасы органының қызметкері жүргізеді. Егер сараптама тағайындау туралы ұйғарымда нақты сарапшы көрсетілмесе, оны таңдауды сот сараптамасы органының басшысы жүзеге асырады, бұл туралы сараптама тағайындаған сотқа хабарлайды.

8. Сот сараптамасы органының басшысы:1) Егер: осы сот сараптамасы органында қажетті арнайы ғылыми білімі бар сарапшы болмаса; осы сот сараптамасы органының материалдық-техникалық базасы мен шарттары нақты сараптамалық сараптамаларды шешуге мүмкіндік бермейтін жағдайларда, сот сараптамасын тағайындау туралы ұйғарымды орындаусыз сотқа қайтаруға құқылы. міндеттері; сарапшының алдына қойылған мәселелер оның құзыретінен тыс болады; сараптама жүргізуге арналған материалдар осы Кодексте көзделген талаптарды бұза отырып ұсынылған; 2) егер олардың арнайы ғылыми білімі қорытынды беру үшін қажет болса, осы сот сараптамасы органында жұмыс істемейтін адамдарды сот сарапшылары комиссиясының құрамына енгізу туралы сот алдында өтінішхат беруге; 3) сот сараптамасын тағайындаған сот алдында мерзімін ұзарту туралы дәлелді өтінішхат мәлімдеуге сот сараптамасын жүргізу.Сот сараптамасы органының басшысының да өзге де құқықтары бар, "Қазақстан Республикасындағы сот-сараптама қызметі туралы"Қазақстан Республикасының Заңында көзделген.

9. Сот сараптамасы органының басшысы:1) Сот сараптамасын және зерттеу объектілерін тағайындау туралы ұйғарым алғаннан кейін нақты сот сарапшысына немесе заң талаптарын ескере отырып, осы сот сараптамасы органының сот сарапшылары комиссиясына іс жүргізуді тапсыруға;2) сот сарапшысының тәуелсіздігі қағидатын бұзбай, сот сараптамасын жүргізу мерзімінің сақталуын, жүргізілетін сот сараптамасының жан-жақтылығын, толықтығын және объективтілігін бақылауды қамтамасыз етуге міндетті. объектілерінің сақталуын қамтамасыз етумен қамтамасыз етуге;3) мәліметтерді жария етпеуге міндетті, оған сот сараптамасын жүргізуді ұйымдастыруға байланысты белгілі болды.

10. Егер сараптама жүргізуді сот сараптамасы органының қызметкері болып табылмайтын адамға тапсыру көзделсе, сот оны тағайындау туралы ұйғарым шығарылғанға дейін оның жеке басына және осы Кодекстің 39-бабында көзделген сарапшыға қарсылық білдіруге негіздердің жоқтығына көз жеткізуге тиіс.

11. Сараптама жүргізуге байланысты шығыстарды өтеу, сондай-ақ сарапшының еңбегіне ақы төлеу осы Кодекстің 110 және 111-баптарында белгіленген қағидалар бойынша жүргізіледі.Осы бапта сараптама жүргізу тәртібі - сараптама жүргізу орны; сараптама жүргізу кезінде туындайтын мәселелерді шешу тәртібі; іске қатысатын адамдардың сараптама жүргізу кезінде олардың қатысуына байланысты құқықтары мен міндеттері; Сот сараптамасы органы басшысының құқықтары мен міндеттері; сараптама жүргізуге байланысты өзге де мәселелер реттеледі.1. Осы баптың бірінші бөлігінде сараптама жүргізілетін орын - сотта немесе соттан тыс жерде көзделген. Сараптама жүргізілетін орын сараптамалық зерттеудің сипатымен, сондай-ақ сараптамалық зерттеу объектілерін сотқа (ірі көлемді заттар, жылжымайтын мүлік объектілері және т.б.) жеткізудің мүмкін определяетсястігімен немесе қиындығымен айқындалады.

2. Сараптама жүргізу кезінде зерттеу объектілері толығымен немесе ішінара жойылуы немесе олардың сыртқы түрі немесе негізгі қасиеттері өзгертілуі мүмкін. Мұндай әрекеттерге рұқсатты сараптама тағайындаған сот береді, ол туралы сараптама тағайындау туралы сот ұйғарымында көрсетілуге тиіс (АІЖК-нің 82-бабының тоғызыншы бөлігі). Осы баптың екінші бөлігінде белгіленген сараптама объектілерінің ықтимал бүлінуі немесе пайдаланылуы туралы ереже тек қажетті шамада сараптама объектілерін барынша сақтауға және оларды осы тұлға үшін белгілі бір құндылықты білдіретін көрсетілген объектілерді ұсынған тұлғаға кейіннен қайтаруға бағытталған.Зерттеу барысында объектілерді толық немесе ішінара жоюға, олардың сыртқы түрін немесе негізгі қасиеттерін өзгертуге рұқсат сот сараптамасын тағайындау туралы ұйғарымда (АІЖК-нің 82-бабының тоғызыншы бөлігі) қамтылуға тиіс. Егер мұндай рұқсат соттың ұйғарымында көрсетілмесе, ал сарапшы сараптама жүргізу үшін зерттеу объектісін жоюы немесе бүлдіруі қажет болса не мұндай іс-әрекеттер жасау мүмкіндігі болса, сарапшы сараптама тағайындаған сотқа тиісті өтінішпен жүгінеді. Сарапшының өтінішхатын қарау сот отырысында жүргізіледі, ол туралы іске қатысушы адамдарға хабарланады. Сарапшының өтінішхатын қарау нәтижелері бойынша сот өтінішхатты қанағаттандыру және зерттеу объектісін жоюға немесе бүлдіруге рұқсат беру туралы ұйғарым шығарады. Сарапшының өтінішхаты ішінара қанағаттандырылған жағдайда сот ұйғарымының қарар бөлігінде сот қандай нақты зерттеу объектілерін жоюға немесе бүлдіруге рұқсат беретіні егжей-тегжейлі көрсетіледі. Сот өтініштің қалған бөлігін қанағаттандырудан бас тартады. Егер мұндай рұқсат алынбаса, онда сарапшының объектілердің толық немесе ішінара жойылуына не олардың сыртқы түрінің немесе негізгі қасиеттерінің өзгеруіне әкеп соғуы мүмкін зерттеулер жүргізуге құқығы жоқ (ЭҚЖ туралы Заңның 12-бабы 2-тармағының 3) тармақшасы).3. Сараптамалық зерттеу объектілерінің дұрыстығы мен жол берілуін қамтамасыз ету үшін сот көрсетілген объектілерді (заттарды, Үлгілерді, сынамаларды және т. б.) беретін адамнан берілген объектінің салыстырмалылығы мен жол берілуін айқындайтын мән-жайларды анықтайды (қараңыз). АІЖК-нің 85-бабының төртінші бөлігіне түсініктеме).Соттан тыс маман үлгілерді алған кезде судья хаттама мен үлгілерді алған кезде үлгілерді алудың заңда белгіленген рәсімінің сақталуын тексереді.Нақты затқа қатысты сараптама жүргізу кезінде (үйді заттай бөлу мүмкіндігін немесе бүлінген автомашинаны қалпына келтіру жөндеуінің құнын айқындау және т. б.) сот сараптама тағайындау туралы ұйғарымда көрсетілген зерттеу объектісінің сәйкестендіру деректерін көрсетеді, оны ауыстыруды болдырмайды.Заттар мен материалдарға сот сараптамасы (мұнай өнімдері мен жанар-жағармай материалдарын, топырақты, құрамында спирті бар сұйықтықтарды, арнайы химиялық заттарды және т.б. сот-сараптамалық зерттеу) сияқты сараптаманың бұл түрін жүргізу кезінде сот зерттеуге ұсынылған объектілердің дау нысанасына қатысы бар екенін анықтауы тиіс.

4. Сараптамалық зерттеу объектілері мүмкіндігінше сарапшыға оралған және мөрленген түрде беріледі, бұл сараптамалық зерттеу объектілерінің дұрыстығы мен рұқсат етілуіне кепілдік беруге тиіс.Басқа жағдайларда сараптаманы тағайындаған сот сарапшыны зерттеу объектілерінің орналасқан жеріне жеткізуді, оларға кедергісіз қол жеткізуді және сараптама тағайындау туралы ұйғарымда сарапшыны зерттеу жүргізілетін жерге жеткізу міндеті жүктелген адамдарды көрсете отырып, зерттеу жүргізу үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз етеді, сарапшыны объектіге кедергісіз жіберуге мүмкіндік береді (мысалы, үйді тексеру үшін оны табиғатта бөлу мүмкіндігін анықтау үшін және т. б.). Сараптама түріне және сараптамалық зерттеу объектілерінің қасиеттеріне қарай сот ұйғарымында сараптаманы тиісінше жүргізу үшін өзге де жағдайлар көрсетілуі мүмкін.

5. Іске қатысатын адамдардың сараптама жүргізу кезінде қатысу құқығы азаматтық сот ісін жүргізу туралы заңнамада берілген АІЖК-нің 46-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген басқа да іс жүргізу құқықтарының бірі болып табылады. Сараптама жүргізу жаңа дәлелдеме (сарапшының қорытындысы) алу жөніндегі іс жүргізу әрекеті болып табылады және іске қатысушы тұлғалар үшін қызығушылық тудырады.іске қатысушы тұлғалар сотта сараптама жүргізу кезінде қандай да бір шектеусіз қатысуға құқылы.Сот сарапшысы қорытынды жасаған кезде, сондай-ақ сот сарапшылары кеңесінің және қорытындыларды тұжырымдау сатысында іске қатысатын адамдардың болуына жол берілмейді, егер сот сараптамасын сот сарапшылары комиссиясы жүргізсе (ЭҚЖ туралы Заңның 26-бабының 6-тармағы).Соттан тыс сараптама жүргізу кезінде іске қатысушы адамдардың болуына, егер мұндай болу сарапшылардың қалыпты жұмысына кедергі келтіруі мүмкін болған жағдайда жол берілмейді.Сараптама жүргізу кезінде қатысу құқығы іске қатысушы адамның тиісті ауызша немесе жазбаша өтінішхатын мәлімдеу жолымен іске асырылады. Өтініш сараптама тағайындау туралы мәселені шешкен кезде де, сараптама тағайындалғаннан кейін де, бірақ сараптама жүргізілгенге дейін де мәлімделуі мүмкін. Сараптама тағайындалғаннан кейін және іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұрған жағдайда, сот іс бойынша іс жүргізуді қайта бастайды (АІЖК-нің 276-бабы) және өтінішхатты қарайды. Өтінішхат бойынша шешім қабылданғаннан кейін сот іс бойынша іс жүргізуді қайтадан тоқтата тұруға құқылы (АІЖК-нің 273-бабының 6) тармақшасы).Осы өтінішті қарау кезінде судья іске қатысатын адамдардың болуы сарапшының жұмысына кедергі келтіруі мүмкін екендігі туралы сарапшының пікірін білуі тиіс.

Өтінішхат қанағаттандырылған кезде сот ұйғарым шығарады, оған іс жүргізу кезінде іске қатысушы адамдардың қатысуы рұқсат етіледі және сараптама жүргізу кезінде оның қатысуы туралы, сараптама жүргізу орны мен уақыты туралы өтініш жасаған адамға хабарлайды.Хабарланған адамдардың келмеуі сараптама жүргізуге кедергі келтірмейді. Тиісті түрде хабарланбаған адамдардың келмеуі де сараптама жүргізуге кедергі келтірмейді және сарапшының қорытындысын заңды күшінен айырмайды. Аталған адамдар сарапшының қорытындысын зерттеуге және сарапшыдан жауап алуға қатысуға құқылы (АІЖК-нің 94, 213-баптары).Сараптама жүргізу кезінде іске қатысатын адамдардың болуы оның жұмысына кедергі келтіруі мүмкін деген сарапшының пікірі аталған өтінішті қанағаттандырудан бас тартуға негіз болып табылады. Осы өтінішхатты қанағаттандырудан бас тарту туралы соттың ұйғарымы шағымдануға, наразылық білдіруге жатпайды.Іске қатысатын, сот сараптамасын жүргізу кезінде қатысатын адамдардың зерттеу барысына араласуға құқығы жоқ, бірақ сот сараптамасының нысанасына қатысты түсініктемелер бере алады (ЭҚЖ туралы Заңның 26-бабының 4-тармағы).6. Осы баптың алтыншы бөлігінде, егер бұл ретте іске қатысушы адамдар қатысса, сот приставының сараптама жүргізу кезінде міндетті қатысуы туралы ереже белгіленген. Осы ереже ЭҚЖ туралы Заңның 26-бабы 2-тармағының ережесіне сәйкес сот сараптамасын жүргізу кезінде соттың рұқсатымен өзінің немесе өкілдік ететін құқықтары мен мүдделерін қорғайтын процеске қатысушылар қатыса алады. Бұл жағдайда соттың қатысуы міндетті. Сот приставы "сот приставтары туралы" Заңның 2 - бабының 3), 4) тармақшаларында көзделген міндеттерге сәйкес сараптама тағайындаған соттың тапсырмасы бойынша сараптама жүргізу кезінде қатысады-сотқа процестік әрекеттерді орындауға жәрдемдесу, процеске қатысушыларды қорғауды қамтамасыз ету. Сот приставының сот сараптамасын жүргізу кезінде қатысуы соттың сараптамалық зерттеу объектілерінің дұрыстығы мен рұқсат етілуіне кепілдік беру міндетін шешуге (АІЖК-нің 87-бабының үшінші бөлігі), сондай-ақ процеске қатысушыларды күзетуге және сараптама жүргізу кезінде тәртіпті қамтамасыз етуге бағытталған. Сараптама жүргізу кезінде сот приставының міндетті қатысуы туралы сот ұйғарымында іске қатысушы адамдардың сараптама жүргізу кезінде қатысуы туралы өтінішхатты қанағаттандыру туралы көрсетілуге тиіс.

7. Сараптама жүргізу, әдетте, сот сараптамасы органына тапсырылады. Сот сараптама тағайындау туралы ұйғарымды және оны жүргізу үшін қажетті материалдарды - сараптамалық зерттеу объектілерін, оның ішінде үлгілерді, сынамаларды, сондай-ақ зерттеу объектілері болып табылатын іс парақтарын көрсете отырып, іс материалдарындағы құжаттарды жібереді. Егер сот ұйғарымында сот сараптамасы органының нақты қызметкері көрсетілсе, онда сараптаманы осы қызметкер жүргізуі тиіс. Көбінесе сот практикасында сараптама тағайындау туралы ұйғарымда нақты сарапшы көрсетілмейді, сараптама жүргізу тиісті сот сараптамасы органына тапсырылады. Мұндай жағдайда сот сараптамасы органының басшысы сараптама жүргізуді осы сот сараптамасы органының сарапшы - қызметкерлерінің біріне тапсырады. Сарапшының қорытындысын сотқа жолдаған кезде ілеспе хатта сот сараптамасы органының басшысы қызметкерлердің қайсысына сараптама жүргізу тапсырылғанын сотқа хабарлайды.

8. Осы баптың сегізінші бөлігінде сараптаманы ұйымдастыру мәселелеріне байланысты сот сараптамасы органы басшысының құқықтары көзделген.8.1. Сот сараптамасы органының басшысы ұйғарымды сотқа қайтарудың нақты негіздерін көрсете отырып, заңда көзделген жағдайларда сараптама тағайындау туралы ұйғарымды және оны жүргізу үшін ұсынылған объектілерді орындаусыз сотқа қайтаруға құқылы. Сараптама тағайындау туралы сот ұйғарымын қайтару үшін мынадай мән - жайлар негіз болып табылады: - осы сот сараптамасы органында қажетті арнайы ғылыми білімі бар сарапшының болмауы. Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2015 жылғы 25 қаңтардағы№ 52 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Сот сараптамасы органдарында жүргізілетін сот сараптамасы түрлерінің тізбесінде сараптаманың 28 түрі және 54 сараптама мамандығы көзделген. Сот сарапшысының мамандығы-Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген сот сараптамасының белгілі бір түрін жүргізу саласындағы сот сарапшысының ғылыми құзыреті (ЭҚЖ туралы Заңның 1-бабының 13) тармақшасы). Тиісті сараптамалық мамандық бойынша сарапшылардың болмауына байланысты сот сараптамасы органының аумақтық бөлімшесінде сараптамалардың жекелеген түрлері (мысалы, сот фототехникалық сараптамасы, Сот трасологиялық сараптамасы және т. б.) жүргізілмеуі не нақты сараптамалық мамандық бойынша сараптамалардың белгілі бір түрлері жүргізілмеуі (мысалы, құжаттың сот сараптамасы бойынша қолжазба мен қолтаңбаларға сот-сараптамалық зерттеу жүргізілуі мүмкін, құжаттарды сот-техникалық зерттеу, бірақ сот-авторлық зерттеу жүргізілмейді);- осы сот сараптамасы органының материалдық-техникалық базасы мен шарттары нақты сараптамалық міндеттерді шешуге мүмкіндік бермейді. Сараптамалардың жекелеген түрлерін өндіру өте қымбат және қымбат болуы мүмкін, осыған байланысты мұндай сараптамаларды жүргізу барлық сараптамаларда емес, сот сараптамасы органының бірнеше аумақтық бөлімшелерінде ғана жүргізіледі. Мысалы, күрделі зерттеулер санатына жататын қан және буккальды эпителий үлгілері бойынша әке болуды (аналықты) анықтаудың қымбат сот молекулалық-генетикалық сараптамасы (Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2015 жылғы 26 қаңтардағы бұйрығымен бекітілген сот сараптамаларын жүргізу мерзімдерін олардың күрделілік санатына қарай есептеу және сот сараптамаларының күрделілігін айқындау қағидаларына қосымшаның 17-тармағы № 46), Астана және Қарағанды қалаларындағы сот сараптамасы органының аумақтық бөлімшелерінде жүргізіледі. Осыған байланысты сараптама жүргізу Сот сараптамасы органының белгілі бір аумақтық бөлімшесіне тапсырылатын сараптама тағайындау туралы ұйғарым шығарылғанға дейін сот осы органда нақты сараптама мамандығы бойынша сот сараптамасының қажетті түрін жүргізуге болатынын анықтауы тиіс;- сарапшының алдына қойылған мәселелер оның құзыретінен тыс болады. Соттың ұйғарымын қайтарудың бұл себебі сот сарапшының алдына қойылған мәселелерді дұрыс тұжырымдамағанын білдіреді. Мысалы, қолжазба мен қолтаңбаны сот-сараптамалық зерттеу үшін құжатқа сот сараптамасын тағайындау (сот-қолжазба сараптамасы), Сот анықтамада құжатты сот-техникалық зерттеуге қатысты мәселелерді қате көрсетеді-құжатты дайындаудың мүмкін уақыты, құжатта түзетулердің болуы және т. б.; - сараптама жүргізуге арналған материалдар осы талаптарды бұза отырып ұсынылған Кодекс. Бұл негіз соттың зерттеу объектілерін алу және сарапшыға ұсыну рәсімінің бұзылғанын куәландырады (мысалы, үлгілер буып-түйілмеген және мөрленбеген), бұл сараптамалық зерттеу объектілерінің дұрыстығы мен жол берілуіне күмән келтіреді (АІЖК-нің 87-бабының үшінші бөлігі). Тиісінше, мұндай объектілерді зерттеу кезінде алынған сарапшының қорытындысы іс бойынша рұқсат етілген және сенімді дәлел бола алмайды. Ұйғарыммен бірге сараптама тағайындаған сотқа, егер ұйғарымды сотқа қайтару үшін негіз болған мән-жайлар жойылмайтын сипатта болмаса (мысалы, сақтау мерзімдерінің өтуі салдарынан үлгілер сараптамалық зерттеу үшін жарамсыз болса), сараптама тағайындау туралы сот ұйғарымын орындауға жаңа жолдау кезінде пайдаланылуы мүмкін барлық ұсынылған объектілер қайтарылады.

8.2. Комиссиялық сараптама жүргізу кезінде сот сараптамасы органының басшысы, егер олардың арнайы ғылыми білімі қорытынды беру үшін қажет болса, осы сот сараптамасы органында жұмыс істемейтін адамдарды сот сарапшылары комиссиясының құрамына енгізу туралы сараптама тағайындаған сот алдында өтінішхат беруге құқылы. Осы сот сараптамасы органының қызметкерлері болып табылмайтын адамдарды сараптама жүргізуге соттың келісімінсіз тартуға жол берілмейді (ЭҚЖ туралы Заңның 21-бабы 2-тармағының 2) тармақшасы). Өтініш іс бойынша іс жүргізуді қайта бастай отырып және іске қатысушы адамдарға сот отырысының уақыты мен орны туралы хабарлай отырып, жалпы қағидалар бойынша қаралады. Сот осы өтінішхатты қарау нәтижелері бойынша ұйғарым шығарады, оған өтінішхатта көрсетілген адам сот сарапшылары комиссиясының құрамына кіреді не бас тарту себептерін көрсете отырып, өтінішхатты қанағаттандырудан бас тартады. Өтінішті қанағаттандырудан бас тарту комиссия құрамына өзге адамды сот сарапшыларын қосу туралы өтінішхатпен қайта жүгінуге кедергі келтірмейді.

8.3. Сот сараптамасы органының басшысы сот сараптамасын тағайындаған сот алдында сот сараптамасын жүргізу мерзімін ұзарту туралы өтінішхат мәлімдеуге де құқылы. Өтініш сараптаманың уақтылы жүргізілуіне кедергі келтіретін нақты жағдайларға (мысалы, сараптамалық зерттеудің күрделілігіне байланысты және т.б.) сілтеме жасай отырып дәлелденуі тиіс. Сараптама жүргізу мерзімін ұзарту қажеттілігін сарапшы іс материалдарымен алдын ала танысқаннан кейін айқындайды. Өтінішті қарау үшін сот іс бойынша іс жүргізуді қайта бастайды және іске қатысушы адамдарға сот отырысының уақыты мен орны туралы хабарлайды. Сот өтінішхатты қанағаттандыру және сараптама жүргізу мерзімін сұрау салынатын мерзімге ұзарту туралы ұйғарым шығарады не өтінішхатты қанағаттандырудан бас тартады. Сот өтінішхатты қанағаттандырмаған жағдайда басшы басқа аумақтық бөлімшелердің сарапшыларын тарта отырып, сараптама жүргізуді ұйымдастырады (Қазақстан Республикасы Әділет министрінің міндетін атқарушының 2011 жылғы 24 мамырдағы № 193 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Сот сараптамасы орталығында сот сараптамаларын жүргізуді ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулықтың 9-тармағы).Сот сараптамасы органы басшысының өзге де құқықтары ЭЫДҰ Заңының 21-бабында көзделген.9. Осы баптың тоғызыншы бөлігінде көзделген сот сараптамасы органы басшысының міндеттері сараптама тағайындау туралы сот ұйғарымын уақтылы орындауға, іс бойынша дәлелдемелер ретінде сарапшы қорытындысының дұрыстығын қамтамасыз етуге, сондай-ақ іс бойынша сараптама тағайындалған адамдардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға бағытталған.

9.1. Сот сараптамасы органының басшысы сот сараптамасын тағайындау туралы ұйғарым мен зерттеу объектілерін алып, сараптама жүргізуді сот ұйғарымында көрсетілген нақты сот сарапшысына, ал мұндай нұсқау болмаған жағдайда сараптама жүргізу үшін арнайы ғылыми білімі бар сот сарапшысына тапсырады. Сот комиссиялық сараптама тағайындаған жағдайда сот сараптамасы органының басшысы осы сот сараптамасы органының сот сарапшылары комиссиясына сараптама жүргізуді тапсырады. Комиссиялық сараптама жүргізу үшін тиісті сараптамалық мамандық бойынша сот сарапшыларының саны жеткілікті болмаған жағдайда сот сараптамасы органының басшысы сотқа өтінішхатпен жүгінеді (осы баптың алдыңғы бөлігіндегі түсініктемені қараңыз).

9.2. Сот сараптамасы органының басшысы сараптаманың уақтылы жүргізілуіне, жүргізілетін зерттеулердің жан-жақтылығына, толықтығына және объективтілігіне бақылауды қамтамасыз етуге міндетті, сот сараптамасы объектілерінің сақталуын қамтамасыз ету.Сараптаманың уақтылы жүргізілуін бақылауды қамтамасыз ету үшін сот сараптамасы органының басшысы заңда белгіленген мерзімдер шегінде (сараптаманың күрделілік дәрежесіне қарай) Қазақстан Республикасы Әділет Министрінің 26 қаңтардағы бұйрығымен бекітілген сот сараптамаларын жүргізу мерзімдерін олардың күрделілік санатына қарай есептеу және сот сараптамаларының күрделілік санаттарын айқындау қағидаларына сәйкес сараптама жүргізудің нақты мерзімін айқындайды 2015 жылғы № 46. Сот сараптамасы органының басшысына сараптама жүргізу мерзімін ұзарту туралы сот алдында өтініш жасау құқығы да берілген (осы баптың сегізінші бөлігінің түсініктемесін қараңыз).Сот-сараптамалық зерттеулердің жан-жақтылығы, толықтығы мен объективтілігі ЭҚЖ туралы Заңның 10-бабында ашылған. Басшы зерттеудің толық обнаружстігін, қате тұжырымдарға, дұрыс ресімделмеуге әкеп соғуы мүмкін сараптамалар жүргізу кезіндегі әдістемелік және процестік бұзушылықтарды анықтаған не зерттеу бөлігі мен қорытындының қорытындылары жүргізілген зерттеудің адалдығына күмән тудырған жағдайларда, қорытынды өзгерістер мен нақтылаулар енгізу үшін сарапшыға қайтарылады. Егер сарапшы өзінің зерттеу барысы мен ол бойынша жасалған қорытындылардың дұрыстығын талап етсе, онда басшы сарапшының қорытындысына ілеспе хатта бар кемшіліктерді көрсетеді (м. а. бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Сот сараптамасы орталығында сот сараптамаларын жүргізуді ұйымдастыру жөніндегі Нұсқаулықтың 11-тармағы). Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2011 жылғы 24 мамырдағы № 193 бұйрығымен бекітілген).Сот сараптамасы объектілерінің сақталуын қамтамасыз ету оларды сотқа қайтару, сондай-ақ өзге де сараптамалар жүргізу қажет болған жағдайда аталған объектілерді сараптамалық зерттеулер үшін одан әрі пайдалану мүмкіндігін сақтау үшін қажет. Сот сараптамасы объектілерін қабылдау, сақтау және қайтару тәртібі Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2015 жылғы 26 қаңтардағы № 50 бұйрығымен бекітілген Сот сараптамасы объектілерімен жұмыс істеу қағидаларымен реттеледі (өзгерістермен Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2015 жылғы 16 шілдедегі № 396 бұйрығымен енгізілген).Сот сараптамасы органы басшысының көрсетілген міндеттері сот сарапшысының тәуелсіздігі қағидатын бұзбай жүзеге асырылуға тиіс (ЭҚЖ туралы Заңның 5-бабының 3) тармақшасы, 8-бабы, 21-бабы 2-тармағының 3) тармақшасы).

9.3. Сот сараптамасы органының басшысы сот сараптамасын жүргізуді ұйымдастыруға байланысты өзіне белгілі болған мәліметтерді жария етпеуге міндетті. Сарапшының қорытындысы, сараптамалық зерттеу объектілері және ілеспе хат сараптаманы тағайындаған сотқа ғана жіберілуі мүмкін.

10. Сараптама жүргізу Сот сараптамасы органының қызметкері болып табылмайтын тұлғаға тапсырылуы мүмкін (АІЖК-нің 82-бабы бесінші бөлігінің 2), 3) тармақшалары). Мұндай жағдайда сот сараптама тағайындау туралы ұйғарым шығарылғанға дейін сарапшының жеке басына және сарапшыға қарсылық білдіру үшін негіздердің жоқтығына көз жеткізуге тиіс. Сарапшыға қарсылық білдіру үшін негіздер АІЖК-нің 38-бабының бірінші бөлігінің 2), 3) тармақшаларында,39-бабының екінші бөлігінде көзделген. Осыған байланысты сот сарапшыға қарсылық білдіру үшін негіз ретінде көзделген мән-жайлардың бар-жоғын анықтауға бағытталған тиісті сұрақтар қоя алады: сарапшы іске қатысатын адамдармен қандай қарым-қатынаста болады, сарапшының ғылыми құзыреті қандай, іс үшін маңызы бар мән-жайларды анықтау оның арнайы білім саласынан тыс бола ма, жоқ па.Сот сараптамасы органы басшысының осы сот сараптамасы органында жұмыс істемейтін адамдарды сот сарапшылары комиссиясының құрамына енгізу туралы өтініші қаралған жағдайда да осындай іс-әрекеттер жасайды (қараңыз). осы мақаланың сегізінші бөлігіне түсініктеме).11. Осы баптың он бірінші бөлігінде сарапшыларға төленуге тиісті сомалардың түрлерін және оларды төлеу тәртібін көздейтін АІЖК-нің 110, 111-баптарына сілтеме көзделген.

Қосымша түсініктеме

1. Сараптама жүргізу орны зерттеу объектілерінің сипатымен және шешуге қойылған мәселелермен айқындалады. Мәселен, күрделі емес экономикалық есептеулерді (жалақыны, міндетті салықтар мен төлемдерді есептеу) жүргізу кезінде сотта сот сараптамасын жүргізуге болады. Аспаптық базаны, Есептеу-графикалық бағдарламаларды, зерттеудің бірнеше әдістерін қолдану қажет болған жағдайда сараптама соттан тыс, сот сараптамасы органында жүргізіледі. Ірі көлемді объектілерді (автокөлік құралдарын), құрылыс объектілері мен кешендерін зерттеу кезінде сараптама соттан тыс жүргізіледі. Сот сараптамасын жүргізу уақытында сот іс бойынша іс жүргізуді сарапшының қорытындысын алғанға дейін кейінге қалдыруы мүмкін

.2. Сараптама жүргізу кезінде сот сараптамасын тағайындаған соттың рұқсатымен зерттеу объектілері зерттеу жүргізу және қорытынды беру үшін қажетті шамада ғана бүлінуі немесе пайдаланылуы мүмкін.Бұл норма қарастырылып отырған Азаматтық істегі заттай дәлелдемелер, құжаттар немесе үлгілер болып табылатын зерттеу объектілерін барынша сақтау мақсатында сарапшының іс-әрекетін шектейді. Бұл, біріншіден, мұндай объектілердің көпшілігі бірегей және іс бойынша бастапқы дәлелдемелер болып табылатындығына байланысты, екіншіден, сотта қосымша, қайта сараптама және басқа түрдегі, түрдегі сараптамаларды тағайындау мүмкіндігі қалуы керек (мысалы, құжаттарға техникалық сараптама жүргізгеннен кейін сот қолжазбасын зерттеуді тағайындау).Көрсетілген рұқсат сот сараптамасын тағайындау туралы ұйғарымда қамтылуға тиіс. Дәлелді ұйғарым алынғанға дейін сараптама жүргізу ЭҚЖ туралы Заңның 25-бабының 4-тармағына сәйкес, бірақ он тәуліктен аспайтын мерзімге тоқтатыла тұрады. Егер сот сараптамасын жүргізуді тоқтата тұруға негіз болған мән-жайлар көрсетілген мерзім ішінде жойылмаса, сот сараптамасын тағайындау туралы ұйғарым орындалмай қалады, ал оны жүргізу үшін ұсынылған материалдар сот сараптамасын тағайындаған соттың атына жіберіледі.

3. Азаматтық процесте дәлелдеу ауыртпалығы тараптарға жүктелген, олар қаралатын істің белгілі бір мән-жайларын растайтын немесе жоққа шығаратын заттарды, жазбаша құжаттарды, нақты деректердің өзге де көздерін ұсынуға құқылы. Сот тараптар ұсынған объектілерді зерделейді, содан кейін оларды дәлелдемелер, үлгілер ретінде іс материалдарына қосу туралы шешім қабылдайды не олар туралы дәлелді ұйғарым шығаратын осындай тізбеден алып тастайды.Сараптамалық зерттеу объектілерінің рұқсат етілуіне олардың АІЖК-де белгіленген тәртіппен алынғанына, сот отырысында жарияланғанына, іске қатысушы адамдарға, олардың өкілдеріне ұсынылғанына және басқа да дәлелдемелермен бірге зерттелгеніне кепілдік беріледі. Мәселен, фактілер туралы мәліметтерді, егер олар АІЖК талаптарын бұза отырып, фактілер туралы алынған мәліметтердің дұрыстығына әсер еткен немесе әсер етуі мүмкін іске қатысатын адамдардың заңмен кепілдік берілген құқықтарынан айыру немесе шектеу жолымен алынған болса, сот дәлелдемелер ретінде жол берілмейді деп таниды (егжей - тегжейлі-АІЖК-нің 66-бабына түсініктемені қараңыз).Осы нормалармен сараптамалық зерттеу объектілерін бекітудің және алып қоюдың (жол берудің) шындыққа сәйкестігі (дұрыстығы) және процестік нысаны қамтамасыз етіледі.

4. Сараптамалық зерттеу объектілері сот сараптамасы органына не лицензия негізінде сот-сараптама қызметін жүзеге асыратын жеке тұлғаға тікелей сот сараптамасын тағайындайтын адаммен немесе оның уәкілетті өкілімен пошта, арнайы байланыс арқылы жіберіледі. Объектілер, егер олардың габариттері мүмкіндік берсе, оралған және мөрленген түрде беріледі, бұл сараптамалық зерттеу объектілерінің дұрыстығы мен рұқсат етілуіне кепілдік беруге тиіс.Сот сараптамасы объектілерімен жұмыс істеу қағидаларының 3, 4-тармақтарына сәйкес қаруды, оқ-дәрілерді, жарылғыш заттар мен пиротехникалық құрамдарды, жарылғыш құрылғылар мен жарылыс құралдарын, тез тұтанатын және жанғыш заттарды, есірткі құралдарын, психотроптық заттар мен прекурсорларды, күшті әсер ететін, улы және улы заттарды, радиоактивті заттар мен ядролық материалдарды пошта, арнайы байланыс арқылы жіберуге жол берілмейді, зергерлік бұйымдар, бағалы қағаздар, табиғи күйіндегі биологиялық үлгілер, көлемді объектілер________________________46 сот объектілерімен жұмыс істеу қағидаларын бекіту туралы "Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2015 жылғы 26 қаңтардағы № 50 Бұйрығы сараптама".

Сот сараптамасы объектілері оларды бүлдіру, ауыстыру, өзгерту мүмкіндігін болдырмайтын және белгілер мен қасиеттердің, сондай-ақ оларда бар, соған байланысты олар іс бойынша маңызы бар іздердің сақталуын қамтамасыз ететін қаптамаға орналастырылады. Сот сараптамасы объектілері тасымалдау кезінде олардың қасиеттері мен нысандары жоғалмайтындай, сондай-ақ оларды бұрмалау мүмкіндігін болғызбау мақсатында буып-түйіледі. Әрбір тасымалдаушы зат пен заттардың үлгілері тасымалдау кезінде объектілердің бір-бірімен жанасуын болдырмау үшін объектілердің ерекшелігін ескере отырып, жеке ыдысқа салынады. Сот-гистологиялық сараптама (зерттеу) объектілері үшін бір ыдыста буып-түюге жол беріледі. Биологиялық сұйықтықтарды, биологиялық тіндерді және ағзалардың бөліктерін олардың табиғи күйінде тасымалдау тиісті температуралық жағдайларда (салқындатқышы бар арнайы контейнерлерде) үш тәуліктен аспайтын мерзімде қамтамасыз етіледі.

5. Сараптама жүргізу кезінде іске қатысатын адамдардың болу ережелері мен шарттары ЭҚЖ туралы Заңның 26-бабының 4-6-тармақтарында егжей-тегжейлі жазылған. Сонымен, сот сараптамасын жүргізу кезінде қатысқан процеске қатысушылар зерттеу барысына араласуға құқылы емес, бірақ сот сараптамасының тақырыбына қатысты түсініктемелер бере алады. Егер сот сараптамасын жүргізу кезінде қатысып отырған процеске қатысушы сот сарапшысының қызметіне кедергі келтірген жағдайда, соңғысы зерттеуді тоқтата тұруға және көрсетілген процеске қатысушының сот сараптамасын жүргізу кезінде қатысуға рұқсатының күшін жою туралы сот алдында өтініш жасауға құқылы. Сот сарапшысы қорытынды жасаған кезде, сондай-ақ сот сарапшылары кеңесінің және қорытындыларды тұжырымдау сатысында, егер сот сараптамасын сот сарапшылары комиссиясы жүргізсе, процеске қатысушылардың болуына жол берілмейді.Сараптама объектілерін сараптамалық зерттеу кезінде қатысуға рұқсат етілген іске қатысушы адамдардың келмеуі мұндай зерттеулер үшін кедергі болып табылмайды.

6. Бұл норма ұйымдық сипатта болады және "сот приставтары туралы" заңда белгіленген сот приставтарына жүктелетін міндеттерден туындайды (2-баптың 3), 4) тармақшалары): сотқа процестік әрекеттерді орындауға жәрдемдесу, процеске қатысушыларды қорғауды қамтамасыз ету.Егер соттан тыс сот сараптамасын жүргізу кезінде процеске қатысушыларды тәртіппен және қорғауды қамтамасыз ету үшін іске қатысушы адамдардың қатысуымен сот приставының қатысуы қажет болса, сот сараптама жүргізу кезінде сот приставының міндетті түрде болуы туралы дәлелді ұйғарым шығарады не бұл туралы сараптама жүргізу кезінде іске қатысушы адамдардың болуы туралы өтінішхатты қанағаттандыру туралы ұйғарымда көрсетеді.

7. Сот сараптамасын тағайындау туралы ұйғарым сот сараптамасы органында сот сараптамасын жүргізу үшін негіз болып табылады. Бұл жағдайда сот басшыға зерттеу және қорытынды беру үшін қажетті анықтама мен материалдарды жібереді. Сонымен бірге ол басшыға сот сараптамасын жүргізетін сарапшыларға сарапшының іс жүргізу құқықтары мен міндеттерін түсіндіруді тапсырады, бұл туралы сот сараптамасын тағайындау туралы ұйғарымда не ілеспе хатта көрсетіледі.Сот сараптамасы органының басшысы сот сараптамасын тағайындау туралы ұйғарым алып, оны және келіп түскен іс материалдарын мұқият зерделейді; бұл тапсырма сот сараптамасы органының құзыретіне жата ма деген мәселені шешеді; егер сарапшы анықтамада көрсетілмеген жағдайда, оның өндірісін қойылған сұрақтарға жауап беру үшін талап етілетін көлемде арнайы ғылыми білімі бар нақты сарапшыға тапсырады. Егер сот ұйғарымында сот сараптамасы органының нақты қызметкері көрсетілсе, онда сараптама оған тапсырылуы тиіс.Сот сараптамасы органының басшысы сот сараптамасы органының сарапшылар комиссиясына оның өндірісін тапсыра отырып, комиссиялық немесе кешенді сараптама жүргізуді ұйымдастырады; сарапшылардың арасынан комиссия басшысын тағайындайды, оған ұйымдық функцияларды орындауға нұсқау береді; сарапшының тәуелсіздігі қағидатын бұзбай, жүргізілген зерттеулердің толықтығы мен сапасына, сот сараптамаларын жүргізу мерзімдерінің сақталуына бақылауды қамтамасыз етеді.Сараптама жүргізу тапсырылған сот сарапшысының кандидатурасы туралы соттың хабарламасы міндетті болып табылады, бұл іске қатысатын адамдарды тиісті заңды негіздер болған кезде осы кандидатурадан бас тарту туралы өтінішхат бере алуы үшін уақтылы хабардар ету қажеттілігіне байланысты.

8. Бұл норма сот сараптамасы органы басшысының сараптама жүргізуді ұйымдастыруға байланысты құқықтарының көлемін айқындайды.

8.1. Егер қойылған сұрақтарға жауап беру үшін қажетті арнайы ғылыми білімі бар сарапшы болмаса, сот сараптамасы органының басшысы сараптама тағайындау туралы ұйғарымды орындаусыз қайтаруға құқылы. Бұл жағдайда хатта осы органда (аумақтық бөлімшеде) осы түрге сараптама жүргізу мүмкіндігі жоқ екендігі көрсетіледі және, әдетте, осы сараптама мамандығы бар қызметкерлері бар Сот сараптамасы органының аумақтық бөлімшелерінің тізбесі келтіріледі. Осындай хат аумақтық бөлімшеде нақты сараптамалық міндеттерді шешуге мүмкіндік бермейтін материалдық-техникалық база мен жағдайлар болмаған кезде соттың атына жіберіледі.Егер сарапшының алдына қойылған мәселелер оның құзыретінен тыс болса, сот сараптамасы органының басшысы сараптама тағайындау туралы ұйғарымды орындаусыз қайтарады. Мұндай жағдай, егер сарапшының рұқсатына арнайы ғылыми білімді қажет етпейтін мәселелер қойылса, егер мәселелер құқықтық сипатта болса немесе сұрақтар сот сараптамасы органдарында жүргізілетін сот сараптамаларының түрлерінің тізбесіне кірмейтін зерттеу түрлеріне жатса, мысалы, өнертану сараптамалары туындайды.Егер сараптама жүргізу үшін материалдар АІЖК-де көзделген талаптарды бұза отырып ұсынылса, сот сараптамасы органының басшысы сараптама тағайындау туралы ұйғарымды орындаусыз қайтарады. Мұндай бұзушылықтарға сараптама тағайындау туралы ұйғарымды ресімдеу кезіндегі қателер мен олқылықтар жатады: іс жүргізу тапсырылған сот сараптамасы органы көрсетілмеген; рұқсатқа қойылған мәселелер көрсетілмеген; ұсынылатын зерттеу объектілерінің тізбесі жоқ және т. б. материалдарды қайтарудың негізі зерттеу объектілерінде қаптамалардың болмауы болып табылады, өйткені бұл жағдайда зерттеу объектілерінен басқа объектілерді анықтау мүмкін емес бұл объектілердің жоғалуына, бұрмалануына немесе модификациясына әкелуі мүмкін.

8.2. Сот сараптамасы органының басшысы, егер олардың арнайы ғылыми білімі қорытынды беру үшін қажет болса, осы сот сараптамасы органында жұмыс істемейтін адамдарды сот сарапшылары комиссиясының құрамына енгізу туралы сот алдында өтінішхат беруге құқылы. Әдетте, бұл күрделі сараптамалық мәселелерді шешу үшін комиссиялық немесе кешенді сараптамалық зерттеулерді ұйымдастыру кезінде қажет. Бұл жағдайда басқа сот сараптамасы органының сарапшылары немесе лицензия негізінде сот-сараптама қызметін жүзеге асыратын жеке тұлғалар тартылады. Сот атына сот сараптамасы органының басшысы осындай адамдарды тарту туралы дәлелді өтінішхат жібереді.

8.3. Сот сараптамасы органының басшысының ЭҚЖ туралы заңда көзделген өзге де құқықтары бар, атап айтқанда ол сот сараптамасын тағайындаған сот алдында шет мемлекеттің сот сарапшысын тарту туралы өтінішхат беруге құқылы.9. Түсініктеме берілген норма сот сараптамасы органы басшысының сараптама тағайындау туралы сот ұйғарымының уақтылы орындалуын, іс бойынша дәлелдемелер ретінде сарапшы қорытындысының дұрыстығын, сондай-ақ іс бойынша сараптама тағайындалған адамдардың құқықтары мен мүдделерін қорғауды қамтамасыз етуге тиіс міндеттерінің тізбесін регламенттейді.

9.1. Сараптама жүргізуді тапсыра отырып, басшы сараптама жеке-дара жүргізіле ме, әлде комиссиялық сараптама қажет пе деген мәселені шешуге міндетті. Қажет болған жағдайда басшы кешенді сараптама жүргізуді ұйымдастыра алады, оны өндірісті әртүрлі мамандықтардың сарапшыларына тапсырады. Басшы тағайындайтын комиссияларға осы сот сараптамасы органында жұмыс істейтін және ЭҚЖ туралы Заңның талаптарына сәйкес келетін сарапшылар ғана енгізілуі мүмкін (АІЖК-нің 82-бабының төртінші бөлігіне түсініктемені қараңыз). Басшы қабылданған шешім туралы сотқа хабарлайды.

9.2. Сот сараптамасы органы басшысының бақылау функциялары сараптама жүргізу мерзімдерін, жүргізілген зерттеудің толықтығы мен объективтілігін, ұсынылған объектілердің сақталуын бақылауды қамтиды. Сараптама жүргізудің тиісті толықтығы мен сапасын қамтамасыз ету, мерзімдерді сақтау сараптаманың дәлел ретіндегі маңызын арттырады. Сараптама жүргізудің заңдылығын қатаң сақтау зерттеуге рұқсат етілген дәлелдемелерге мән береді, сараптаманың толықтығы сараптамалық қорытындының салыстырмалылығымен тікелей байланысты, яғни. оның дәлелдеу тақырыбына сәйкестігі, зерттеудің жоғары сапасы сот ісін жүргізу субъектілеріне ұсынылған тұжырымдардың дұрыстығын анықтайды.Зерттеуге ұсынылған нысандар мүмкіндігінше сақталуы керек. Бұл ретте заттай дәлелдемелердің сақталуы туралы процестік талаптарды, егер сараптама тағайындаған соттың келісімі болмаса, қолданылатын әдістер Зерттеу объектілерін бұзбауы және өзгертпеуі тиіс деген АІЖК ережелерін ескеру қажет.

9.3. Басшының міндетіне Мемлекеттік, тергеу, коммерциялық құпияның сақталуына, мәліметтерді таратуда заңмен танылған басқа да шектеулерге жағдай жасау кіреді. Бұл міндеттер тиісті іс жүргізу және басқа ұйымдастырушылық әдістер арқылы шешіледі. Сонымен, сарапшының қорытындысы, сараптамалық зерттеу объектілері және ілеспе хат сараптама тағайындаған сотқа ғана жіберілуі мүмкін.ЭҚЖ туралы Заңның 22-бабының 4) тармақшасына сәйкес сот сараптамасы органының басшысы сарапшыға зерттеулер жүргізу үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз етуге міндетті екенін атап өткен жөн.

10. Түсініктеме берілген нормада біз лицензия негізінде сот-сараптама қызметін жүзеге асыратын жеке тұлғалар және сараптама жүргізуге біржолғы тәртіппен тартылатын өзге де тұлғалар туралы айтып отырмыз.Бірінші санаттағы тұлғаларға сараптама жүргізуді тапсыру үшін осы адамның сот сараптамасының белгілі бір түрін жүргізу құқығына лицензиясы бар екеніне, Қазақстан Республикасы сот сарапшыларының мемлекеттік тізіліміне енгізілгеніне және аттестатталғанына көз жеткізу қажет. Көрсетілген мәліметтер Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің ресми сайтында қамтылған. Аттестаттаудан өтпеген, тоқтата тұрған, тоқтатылған, сот-сараптама қызметімен айналысуға лицензиядан айырылған жағдайда мұндай адамның сарапшының қорытындысын беруге құқығы жоқ.Адамды бір реттік тәртіппен тарту үшін оның жоғары білімі бар екеніне және белгілі бір салада арнайы ғылыми білімі бар екеніне көз жеткізу қажет (ЭҚЖ туралы Заңның 12-бабының 1 және 4-тармақтары). Тағайындалатын сараптама бейініне сәйкес келетін жоғары білім туралы диплом, ғылым кандидаты/ докторы дипломы, ғылыми жарияланымдар (мақалалар, тезистер, оқу құралдары, монографиялар) растайтын құжаттар болып табылады.Сот осындай әрекеттерді сот сараптамасы органы басшысының осы сот сараптамасы органында жұмыс істемейтін адамдарды сот сарапшылары комиссиясының құрамына енгізу туралы өтініші қаралған жағдайда да жүргізеді.

11. Осы баптың он бірінші бөлігінде сараптама жүргізуге байланысты шығыстардың түрлерін және оларды төлеу тәртібін айқындайтын АІЖК-нің 110, 111-баптарына сілтеме көзделген. Мәселен, шығыстарға:а) сараптамалық зерттеу кезінде пайдаланылған химиялық реактивтердің және тапсырылған жұмысты орындау кезінде сарапшы жұмсаған басқа да шығыс материалдарының құны, коммуналдық қызметтер;б) егер сараптама жүргізу үшін сарапшы осындай жабдықты жалға алу шартын жасаса, жабдықты жалға алу құны;в) жол жүру бойынша сотқа келуге байланысты шеккен шығыстар жатады, іссапарға жіберілетін адамдар үшін белгіленген мөлшердегі үй-жайларды және тәуліктік үй-жайларды жалдауға.Сараптама жүргізуге байланысты шығыстарға сарапшының еңбегіне ақы төлеу де жатады, егер сарапшы сот сараптамасы органының штаттық қызметкері болып табылмаса. Сот сараптама жүргізу жөніндегі шығыстарды АІЖК-нің 110-бабында көзделген тәртіппен бөледі (осы баптың түсініктемелерін қараңыз).Сот сараптамасы органының сараптама жүргізгені үшін төлеуге жататын сомаларды республикалық бюджетке өтінішхатты мәлімдеген тарап не сот осындай міндет жүктеген Тарап алдын ала төлем нысанында енгізеді.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)  

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы