90-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексіне қосымша және қайта сараптама жүргізу
1. Қосымша сараптама қорытындының анықтығы немесе толықтығы жеткіліксіз болған кезде, сондай-ақ алдыңғы зерттеуге байланысты қосымша мәселелерді шешу қажеттілігі туындаған кезде тағайындалады.2. Қосымша сараптама жүргізу сол немесе басқа сарапшыға тапсырылуы мүмкін.3. Егер сарапшының қорытындысы жеткілікті негізделмесе не оның қорытындылары күмән тудырса немесе сараптама жүргізудің тәртібі мен әдістемесі елеулі түрде бұзылса, сол объектілерді зерттеу және бұрын қойылған сұрақтарға жауап алу үшін қайта сараптама тағайындалады.4. Қайта сараптама тағайындау туралы ұйғарымда алдыңғы сараптама нәтижелерімен келіспеу себептері келтірілуге тиіс.5. Қайта сараптама жүргізу сарапшылар комиссиясына тапсырылады. Алдыңғы сараптаманы жүргізген сарапшылар қайта сараптама жүргізу кезінде қатыса алады және комиссияға түсініктеме бере алады, алайда олар сараптамалық зерттеуге және қорытынды жасауға қатыспайды.6. Қосымша және қайта сараптама жүргізу тапсырылған кезде сарапшыға (сарапшыларға) алдыңғы сарапшылардың қорытындылары ұсынылуы тиіс.7. Егер шот бойынша екінші немесе кейінгі сараптама бірнеше негіздер бойынша тағайындалса, олардың кейбіреулері қосымша сараптамаға, ал басқалары қайталап сараптамаға жатады, мұндай сараптама қайталап жүргізу қағидалары бойынша жүргізіледі.
1. Қосымша сараптаманы тағайындау үшін қорытындының жеткіліксіз айқындығы немесе толықтығы, сондай-ақ алдыңғы зерттеуге байланысты қосымша мәселелерді шешу қажеттілігінің туындауы негіз болып табылады.Қорытындының жеткіліксіз айқындығы немесе толықтығы соттың сарапшының алдына мәселелерді дұрыс қоймауына, сараптамалық зерттеудің толық болмауына не сараптама жүргізу кезіндегі әдістемелік және процестік бұзушылықтарға байланысты болуы мүмкін (АІЖК-нің 87-бабының тоғызыншы бөлігіне түсініктемені қараңыз). Сараптаманың бұл түрін тағайындау объективті себептерден туындауы мүмкін-жүргізілген зерттеуге байланысты жаңа қосымша сұрақтардың пайда болуы.
2. Қосымша сот сараптамасын жүргізу сол немесе басқа сот сарапшысына тапсырылуы мүмкін. Қосымша сараптама жүргізу тапсырылған кезде сот сарапшысына алдыңғы сот сараптамасының қорытындысы ұсынылуы тиіс (ЭҚЖ туралы Заңның 30-бабының 1-тармағы).3. Сол объектілерді зерттеу үшін қайта сараптама тағайындау және бұрын қойылған сұрақтарға жауап алу үшін сарапшы қорытындысының негізділігінің жеткіліксіздігі, сарапшының қорытындыларына күмәндану не сараптама жүргізу тәртібі мен әдістемесінің елеулі бұзылуы негіз болып табылады.
Қайта сараптама жүргізудің ұйымдастырушылық мәселелері Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Сот сараптамасы орталығы директорының 2013 жылғы 21 мамырдағы № 163 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Сот сараптамасы органдарында қайта сараптама жүргізу қағидаларымен реттеледі.
4. Қайта сараптама тағайындау туралы ұйғарымда сот алдыңғы сараптаманың нәтижелерімен келіспеу себептерін көрсетуге тиіс.Мысалы, сарапшының даулы құжаттағы қолжазба мен қолтаңбаны белгілі бір адам (талапкер немесе жауапкер) орындады деген тұжырымы куәгердің қолжазба мен қолтаңбаны басқа адам жасаған даулы құжатты жасау жағдайлары туралы айғақтарына қайшы келеді. Сот үшін ешқандай дәлелдемелер алдын-ала белгіленген күшке ие болмағандықтан, көрсетілген дәлелдемелердің ешқайсысы екіншісіне қарағанда артықшылық бермейді, дәлелдемелердегі қайшылықтарды жою үшін сот сарапшының тұжырымдары күмән тудыратындығын анықтауда көрсете отырып, қайта сараптама тағайындайды, өйткені олар іс бойынша басқа дәлелдерге қайшы келеді.
Қайта сараптама тағайындау туралы ұйғарым шағымдануға, наразылық білдіруге жатпайды.5. Сот қайта сараптама жүргізуді сарапшылар комиссиясына тапсырады, ол туралы сот ұйғарымында көрсетілуге тиіс. Сараптаманы сарапшылар комиссиясы жүргізгенімен, мұндай сараптаманың іс жүргізу мәртебесі комиссиялық сараптама емес, қайта қарау ретінде анықталады.Жүргізілетін зерттеудің объективтілігін және алынған нәтижелерді қамтамасыз ету үшін заң қайта сараптама жүргізу кезінде алдыңғы сараптаманы жүргізген сарапшының (сарапшылардың) болуы және оларға түсініктеме беру мүмкіндігін көздейді. Қосымша сараптамадан айырмашылығы, алдыңғы сараптаманы жүргізген сарапшы (сарапшылар) қайта сараптама жүргізуге және қорытынды жасауға қатыса алмайды.6. Қосымша және қайталама сараптама тағайындау туралы ұйғарымда сот сарапшыға (сарапшыларға) сараптамалық зерттеудің ұйғарымымен және өзге де объектілерімен бірге сот қосымша және қайталама сараптамаға жіберетін алдыңғы сарапшылардың қорытындысын ұсынуды көрсетуге тиіс.
7. Осы баптың жетінші бөлігі екінші немесе кейінгі сараптаманың процессуалдық мәртебесін реттейді, ол бір мезгілде қосымша және қайталануы мүмкін. Мұндай жағдайда мұндай сараптама қайталама болып есептеледі және қайта сараптау қағидалары бойынша жүргізіледі.
Қосымша түсініктеме
1. Қосымша сараптама тағайындаудың бастамашысы сот немесе тараптар болуы мүмкін. Мұндай сараптаманы тағайындау туралы шешімді сот қабылдайды, ол туралы дәлелді ұйғарым шығарады.Қорытындының жеткіліксіз анықтығы тұжырымдамалардың бұлыңғырлығымен, олардың бұлыңғырлығымен, екі жақты түсіндірілуімен көрінуі мүмкін. Әдетте бұл кемшілік сарапшыдан жауап алу арқылы шешіледі.Сараптамалық қорытындының толықтастігі сарапшы қойылған кейбір мәселелерді рұқсатсыз қалдырған, олардың көлемін тарылтқан немесе оған ұсынылған барлық объектілерді зерттемеген және т. б. Тапсырма көлемінің тарылуында көрсетілген толықтастігі қосымша сараптама тағайындау үшін негіз болып табылады, өйткені бұл ретте сарапшының өзі шешкен мәселелер бөлігінде тұжырымдарына күмән келтірілмейді.Қосымша сараптама тағайындаудың тағы бір негізі бұрын зерттелген жағдайларға қатысты жаңа мәселелердің туындауы болып табылады, бұл көбінесе соттың қажеттіліктерінің кеңеюінен, жаңа объектілердің пайда болуынан туындайды немесе алдыңғы сараптаманы тағайындаған адамның жіберіп алуының нәтижесі болуы мүмкін.
Қосымша сараптаманы тағайындау туралы ұйғарымда бастапқы сараптаманы тағайындау туралы ұйғарымда көрсетілген мәліметтерден басқа, қосымша сараптаманы тағайындау негіздері, бұрын кім және қандай мәселелер бойынша сараптаманы жүргізгені, қандай қорытындыға келгені, қандай мән-жайлар түсініксіз болып қалғаны, қандай ережелер қосымша зерттеулерді және олар бойынша сарапшының қорытындыларын тұжырымдауды талап ететіні көрсетілуге тиіс. Мұнда қосымша сұрақтар қойылуы керек, оларға сарапшының қорытындысында жауап алу қажет.2. Қосымша сараптама, әдетте, алғашқы сараптаманы жүргізген сарапшыға тапсырылады. Бұл, бір жағынан, сарапшы ұсынылған объектілерді зерттегендігімен түсіндіріледі, бұл қосымша сараптама жүргізу мерзімдеріне оң әсер етеді, екінші жағынан, қосымша зерттеулер жүргізу кезінде ол алдыңғы қорытындының нәтижелерін толық пайдалана алады.Ерекшелік түрінде, егер бастапқы зерттеуді жүргізген сарапшы дәлелді себептермен (демалыс, іссапар және т.б.) болмаса, қосымша сараптама басқа сарапшыға тапсырылуы мүмкін.
3. Бұрын жүргізілген сараптаманың негізділігінің жеткіліксіздігі қайталама сараптаманы тағайындау үшін негіз болып табылады. Егер сарапшы қолданған әдістеме күмән тудырса, жүргізілген зерттеулер көлемі жеткіліксіз болса, сарапшының қорытындысы зерттеу нәтижелерінен туындамаса немесе оларға қайшы келсе, сарапшының негізсіз қорытындысы танылуы мүмкі3. Бұрын жүргізілген сараптаманың негізділігінің жеткіліксіздігі қайталама сараптаманы тағайындау үшін негіз болып табылады. Егер сарапшы қолданған әдістеме күмән тудырса, жүргізілген зерттеулер көлемі жеткіліксіз болса, сарапшының қорытындысы зерттеу нәтижелерінен туындамаса немесе оларға қайшы келсе, сарапшының негізсіз қорытындысы танылуы мүмкін. Қорытындының негізсіздігі оның ішкі құрылымы мен мазмұнын бағалау кезінде анықталады.Егер толық жүргізілмеген зерттеу орын алса, сарапшының қорытындылары күмән тудыруы мүмкін, атап айтқанда: сарапшы алдына қойылған мәселелерді шешу үшін маңызы бар барҚорытындының негізсіздігі оның ішкі құрылымы мен мазмұнын бағалау кезінде анықталады.Егер толық жүргізілмеген зерттеу орын алса, сарапшының қорытындылары күмән тудыруы мүмкін, атап айтқанда: сарапшы алдына қомәселелерді шешу үшін маңызы бар барлық мән-жайларды есепке алмаған, бұл ықтимал нысанда қорытынды тұжырымдауға не мәселені шешуден бас тартуға әкеп соқтырған (мәселені шешудің мүмкін остігі туралы жауап берілген). Сарапшылардың тұжырымдарына күмәнданудың тағы бір негізі - олардың істің басқа материалдарына сәйкес келмеуі, Тараптардың бірінің осындай тұжырымдарына белсенді дау туғызуы. Бұл жағдайда қайта сараптама тағайындау сараптама қорытындыларының ақиқаттығына қосымша кепілдік алуға байланысты.ЭҚЖ туралы заң сот-сараптамалық зерттеу әдістемесімен сот сараптамасының белгілі бір түрінің, түрінің нысанасына қатысты мән-жайларды анықтау үшін сот сараптамасы объектілерін зерделеу кезінде қолданылатын әдістер жүйесін білдіреді (1-баптың 5) тармақшасы). Сот сараптамасының нысанасына жататын мән-жайларды анықтау үшін сот сараптамасы объектілерін зерделеу кезінде қолданылатын логикалық және (немесе) аспаптық операцСот сараптамасының нысанасына жататын мән-жайларды анықтау үшін сот сараптамасы объетілерін зерделеу кезінде қолданылатын логикалық және (немесе) аспаптық операциялар (тәсілдер, тәсілдер) жүйесі сот-сараптамалық зерттеу әдісі болып табылады (1-баптың 6) тармақшасы). Осылайша, зерттеу алгоритмінің әдістерінде
4. Қайта сараптама тағайындау туралы ұйғарымда сараптаманың осы түрін тағайындау үшін негіз болған себептер келтірілуі тиіс, атап айтқанда: сарапшының қорытындыларының негізсіздігі неде (мысалы, аралық қорытындылардың түпкілікті сәйкес келмеуі) және олардың дұрыстығына күмәндану үшін қандай негіздер бар (сарапшы зерттеудің барлық түрлерін жүргізген жоқ, қорытындыда зерттеу нәтижелері жоқ, сарапшының тұжырымдары басқа дәлелдерге қайшы келеді).
5. Қайта сараптама жүргізуді кемінде екі сарапшыдан тұратын сарапшылар комиссиясы жүзеге асырады. Бұл мұндай сараптамалардың нәтижелері, әдетте, қаралатын іс үшін ерекше маңызды екендігіне байланысты, өйткені олар сот қабылдаған шешімге әсер етуі мүмкін жағдайларды анықтайды. Қайталама сараптамалар жүргізу үлкен жұмыс өтілі, осындай сараптамаларды жүргізуде тәжірибесі бар сарапшыларға тапсырылады.
6. Алдыңғы сараптамалық қорытындылардың болуы Қосымша және қайталама сараптамаларды тағайындау кезінде міндетті шарт болып табылады. Бұл, ең алдымен, тағайындалған сараптаманың дұрыстығын анықтау үшін қажет, өйткені көбінесе сараптаманы тағайындайтын адам анықтамада сот сараптамасының іс жүргізу мәртебесін дұрыс көрсетпейді (мысалы, егер құжат бланкісіне қатысты құжатқа техникалық сараптама жүргізілген болса, онда осы бланктегі мөр бедеріне зерттеу - бұл қосымша емес, басқа объектінің өзіндік сараптамасы).Қосымша сараптама жүргізу кезінде онымен танысқаннан кейін алдыңғы сараптамалық қорытындының болуы сарапшыға бастапқы зерттеудің барлық нәтижелері ескерілетін және пайдаланылатын оңтайлы жұмыс жоспарын жасауға мүмкіндік береді, бұл сараптама жүргізу мерзімдерін едәуір қысқартады. Қосымша сараптама нәтижелерін ресімдеу кезінде сарапшы алдыңғы зерттеудің тиісті бөлімдеріне сілтеме жасауға құқылы.Қайта сараптама жүргізу кезінде сарапшылар комиссиясы сол объектілерді зерттеп, алдыңғы сараптамада жүргізілген және сипатталған сараптамалық зерттеудің барлық кезеңдерін қайталауы тиіс (сарапшы зерттеу әдістемесін сақтаған жағдайда).Сарапшылар комиссиясы қайта сараптама жүргізе отырып, алдыңғы сараптаманың нәтижелерін бағаламайды, өйткені бұл оның құзыретіне кірмейді. Қайта сараптама нәтижелерін, бастапқы сараптама сияқты, ең алдымен, дәлелдемелерді бағалау ережелеріне сәйкес бағаланатын қайта сараптама тағайындаған сот бағалайды. Қорытындылардың біріне артықшылық бере отырып, осы қорытындыларды бағалайтын сот бір қорытындыны қабылдаудың және екіншісін қабылдамаудың негіздері мен себептерін көрсетуі керек.7. Айта кету керек, бұл мақалада сарапшылар келіспеген жағдайда (комиссиялық сараптамаға ұқсас) қайта сараптама нәтижелерін ресімдеу тәртібі көрсетілмеген.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ
Астана, 2016 жыл
УДК 347 (574)
К 63
ISBN 978-601-236-042-4
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
