Некеде болған кезеңінде банктен алынған несиелердің төленбеген қалдығын ортақ борыш деп тауып қарызды өндіру
Сот азаматтық істі қару кезінде материалдық заңды дұрыс қолданбаған. Н. өзінің талап арызында жауапкер С.-дан өзінің пайдасына некеде болған кезеңінде «БТА Банк» АҚ-ның Қызылорда филиалынан екі рет алынған несиелердің төленбеген 2 709 440 теңге қалдығын ортақ борыш деп тауып, яғни 1 490 192 теңгені өндіруді сұраған. Қызылорда облыстық соты азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 2013 жылғы 30 қазандағы қаулысымен өзгеріссіз қалдырылған Қызылорда қалалық сотының 2013 жылғы 29 тамыздағы шешімімен талап арыз қанағаттандырылудан бас тартылған. Аталған соттың кассациялық сот алқасының 2014 жылғы 11 ақпандағы қаулысымен сот шешімі мен апелляциялық сот алқасының қаулысы өзгеріссіз қалдырылған. Н. өз өтінішінде іс бойынша қабылданған сот актілерімен келіспей, олардың күшін жойып, талап арызды қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығаруды сұраған. Қадағалаушы сот алқасы іс бойынша талапкер Н.-ның өтінішін қолдаған түсінігін, прокурордың сот актілерінің күші жойылып, іс апелляциялық сатыдағы сотқа жаңадан қарауға жіберілуге жатады деген қорытындысын тыңдап, іс құжаттарын тексеріп, төмендегі негіздерге байланысты дау айтылған сот актілерінің күші жойылуға жатады деген тұжырымға келді. Қазақстан Республикасы Азаматтық iс жүргiзу кодексiнің (бұдан әрі – АІЖК) 387-бабының 3-бөлігіне сәйкес, материалдық нормалардың немесе іс жүргізу құқығының едәуір бұзылуы соттың заңды күшіне енген шешімдерін, ұйғарымдарын, қаулыларын қадағалау тәртібімен қайта қарауға негіз болады. Іс құжаттарына қарағанда, тараптар 2004 жылғы 14 желтоқсаннан бастап заңды некеде тұрған. Бірге тұрған уақытта талапкер Н. 2006 жылғы 24 сәуірдегі № 1001/06/102/78 банктік заем шарты бойынша 4 900 000 теңге несие алған. Аталған несие Қызылорда қаласы, Бұхарбай батыр көшесі, 58-үй 41-пәтерді (бұдан әрі - пәтер) Қызылорда қаласы әкімдігінен сатып алу-сату шарты негізінде берілген.Н. 2011 жылғы 10 наурызда № 1001/2011/L/53568 банктік заем шарты негізінде 914 000 теңге көлемінде алынған несиеге өзіне «Toyota Camry» маркалы автокөлігін сатып алған.
Некеде болған кезеңінде банктен алынған несиелердің төленбеген қалдығын ортақ борыш деп тауып қарызды өндіру
Тараптардың арасындағы неке 2011 жылғы 05 тамызда сот шешімімен бұзылған. Қызылорда қалалық сотының 2012 жылғы 11 қазандағы шешімімен А.-ның талап арызы ішінара қанағаттандырылып, жоғарыда көрсетілген ортақ мүлік – пәтер Н.-ға қалдырылып, одан С.-ға және кәмелетке толмаған баласының пайдасына үлесі ретінде, жылжымайтын мүліктің бағаланған нарықтық құны 8 455 067 теңгеден 55 пайыз, яғни 4 450 286,85 теңге өндірілген. Сот ерлі-зайыптылардың бірге тұрған уақытта алынған пәтер олардың ортақ меншіктегі мүлкі болып табылады деп тұжырым жасаған. 2012 жылғы 27 қыркүйектегі № 1498 сараптама қорытындысы бойынша тараптардың ортақ мүлкі болып табылатын пәтердің орташа нарықтық бағасы 8 455 067 теңгені құраған. Бірінші сатыдағы сот іс бойынша шешім қабылдай отырып, талапкер 2011 жылы 10 наурызда банктік заем шарты негізінде 914 000 теңге несиеге алынған «Toyota Camry» маркалы автокөлігінің несие қарызын, тараптардың арасындағы ортақ борыш деп тануға негіз жоқ деп тапқан. Талапкер Н. 2010 жылғы 17 мамырда өз меншігіндегі «Меrсеdеs Bеnz 190» маркалы мемлекеттік белгісі N 039 DDМ автокөлікті сенімхат арқылы С.-ға беріп, оның келісімімен несие алып, жоғарыда көрсетілген автокөлікті сатып алған. Іске тіркелген дәлелдерге қарағанда, тараптардың арасындағы неке бұзылған кезде, 2006 жылғы 24 сәуірдегі № 1001/06/102/78 несиеден 1 909 968 теңге, ал 2011 жылғы 10 наурыздағы № 1001/2011/L/53568 несиеден 799 472 теңге, барлығы 2 709 440 теңге төленбей қалған.
Осы аталған несиелерден төлем кестесі бойынша төленбей қалған қарыздарды: бірінші несиені 2012 жылғы наурыз айына дейін, екіншісін 2012 жылдың қыркүйек айында Н. өзі төлеген. Қалдық қарыздар және олардың толық төленгендігі туралы банк берген анықтамаларды азаматтық істі қарау кезінде бірінші сатыдағы сотқа талапкер дәлелдеме ретінде ұсынған. Н. талап арызында банктің несиеге берген қаржысын ортақ борыш деп танып, бөлуді сұрамаған. Керісінше ол неке бұзылған кезде төленбей қалған, кейіннен талапкер өзі төлеген, несие қаржысының қалдығын ортақ борыш деп танып, бөлуді сұраған. «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» Қазақстан Республикасы Кодексiнің 37-бабының 2 және 3-тармақтарына сәйкес, ерлiзайыптылардың ортақ мүлкi олардың келiсiмi бойынша ерлi-зайыптылар арасында бөлiнуi мүмкiн. Дау туған жағдайда ерлi-зайыптылардың ортақ мүлкiн бөлу, сондай-ақ ерлi-зайыптылардың осы мүлiктегi үлестерiн айқындау сот тәртiбiмен жүргiзiледi. «Соттардың некенi (ерлі-зайыптылықты) бұзу туралы iстердi қараған кезде заңды қолдануы туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2000 жылғы 28 сәуірдегі № 5 нормативтік қаулысының 16-тармағында сот істi қараған мезгілде ерлi-зайыптылардың иелiгiнде болған ортақ қарызы (Кодекстің 38-бабының 3-тармағы) және отбасы мүддесiнен туындаған мiндеттемелер жөніндегі талаптар құқығы ескеріледi деп түсіндірілген. Алайда, қабылданған сот актілері қолданыстағы заң талаптарына сәйкес келмейді.
Некеде болған кезеңінде банктен алынған несиелердің төленбеген қалдығын ортақ борыш деп тауып қарызды өндіру
Сот сатылары азаматтық даудың нысанасын толық, жан-жақты, объективті түрде тексермеген. Тараптар заңды неке қатынасында тұрып, ортақ шаруашылық жүргізген кезде, 2006 жылы 24 сәуірде алынған несие соттың шешімімен тараптардың арасында ортақ мүлік ретінде бөлінген, жоғарыда көрсетілген пәтерді сатып алуға, ал 2011 жылы 11 наурызда аталған несие «Toyota Camry» маркалы автокөлігін сатып алуға жұмсалған. Бұл жағдайларды жауапкер жоққа шығармайды. Сонымен қатар, бірінші сатыдағы сот талапкер Н.-ның 2010 жылғы 17 мамырда өз меншігіндегі «Меrсеdеs Bеnz 190» маркалы автокөлігін жауапкер С.-ға бергенін ескермеген. Жоғарыда көрсетілген екі несиеден қалған, төленбеген қарыздарды талапкер Н. жауапкермен некеден ажырасқаннан кейін, жалғыз өзі толық төлеп шыққан. Бұл жағдай да тараптар арасында дау тудырмайды. Сондықтан, сот сатылары алынған несиелерден қалған, неке қатынасы тоқтатылғаннан кейін төленбеген қарыздар тараптардың ортақ борышы емес деген қате қорытындыға келген. Н.-ның талап арызы объективті дәлелдермен бекітілген, ал жауапкер С. өзінің қарсылықтарының негіздері ретінде сілтеме жасайтын мән-жайларды сотқа ұсынбаған. Іс бойынша жиналған дәлелдемелерге қарағанда, тараптар алған екі несиеден, некелік қатынас тоқтатылғаннан кейін төленбей қалған қарыздың мөлшері 2 709 440 теңгені құрайды.
Ал, жауапкер С. мен оның кәмелетке толмаған баласының ортақ мүліктегі 55 пайыз үлестерін ескере отырып, жауапкерден талапкердің пайдасына өндірілетін соманың мөлшері 1 490 192 теңге тең екендігі дәлелденіп отыр. Мұндай жағдайда, бірінші, апелляциялық және кассациялық сатыдағы соттардың актілерінің күші жойылуға жатады. Алайда, материалдық құқық нормаларын қолдануда қате жіберілгендіктен, қадағалаушы сот алқасы істі жаңадан қарауға жібермей, Н.-ның талап арызын қанағаттандыру туралы жаңа шешім қабылдауға негіз бар деген тұжырымға келеді.Жоғарыда аталғандардың негізінде, қадағалаушы сот алқасы бірінші сатыдағы соттың шешімін, облыстық соттың апелляциялық және кассациялық сот алқалары қаулыларының күшін жойып, іс бойынша жаңа шешім қабылдады, яғни жауапкер С.-дан талапкер Н.-ның пайдасына ортақ қарыздың жартысы 1 490 192 (бір миллион төрт жүз тоқсан мың бір жүз тоқсан екі) теңге және 14 902 (оң төрт мың тоғыз жүз екі) теңге мемлекеттік баж салығы өндірілді. Талапкердің өтініші қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
