Түсініктеме 666-бабына Прокурорға хабарламау немесе уақтылы хабарламау туралы Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 

Мемлекеттік органның заңнамалық актілерге сәйкес хабарлауды талап ететін әрекеттерді жасағаны туралы прокурорға хабарламауы немесе уақтылы хабарламауы –

екі жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

Қазақстан Республикасындағы прокуратура органдарының қызметі осы органның мәртебесін, құзыретін, ұйымдастырылуын және қызмет тәртібін айқындайтын Қазақстан Республикасының «Прокуратура туралы» Заңымен реттеледі.

Аталған заңның 1-бабына сәйкес, прокуратура мемлекет атынан заңда белгіленген шектерде және нысандарда Қазақстан Республикасының аумағында заңдылықтың сақталуына жоғары қадағалауды жүзеге асырады, сотта мемлекеттің мүдделерін білдіреді және мемлекет атынан қылмыстық қудалауды жүзеге асырады.

Құқық бұзушылықтың жалпы объектісі мемлекеттік билік институттарының жұмыс істеуін қамтамасыз етудің белгіленген тәртібі болып табылады.

Құқық бұзушылықтың тектік объектісі мемлекеттік органдардың заңнамалық актілерге сәйкес әрекеттер жасағаны туралы прокурорға хабарлау тәртібін сақтау кезінде туындайтын қоғамдық-құқықтық қатынастар болып табылады.

Құқықтық мемлекет қалыптасуы жағдайында мемлекеттік органдар қызметіндегі заңдылық ерекше маңызға ие болады, өйткені лауазымды адамдардың заңды дәл және мүлтіксіз орындауын қамтамасыз ету құқықтың беделін арттырады, мемлекет пен жеке тұлғаның өзара жауапкершілігін жүзеге асырады.

Сонымен қатар, мемлекеттік басқару саласында құқықтық мемлекет қағидаттарын іске асыруға әлі де қол жеткізу мүмкін болмай отыр, бұл салада көбінесе атқарушы органдар тарапынан бұзушылықтарға жол беріледі. Нәтижесінде мемлекеттік және қоғамдық өмірге тұрақсыздық элементтері енгізіліп, азаматтардың құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделері еленбейді және бұзылады.

Мемлекетте заңдылықты қамтамасыз етудің басты кепілдіктерінің бірі – бүкіл ел аумағында заңдардың біркелкі орындалуын қадағалау ғана міндеті болып табылатын жалғыз мемлекеттік орган ретінде әрекет ететін прокуратураның қызметі. Прокуратура бірыңғай орталықтандырылған жүйе ретінде осы функцияны орындауға барынша бейімделген.

Өз қызметін жүзеге асыру барысында прокурорлар мемлекеттік органдардан, ұйымдардан, жеке кәсіпорындардан ақпарат алуға құқылы. Кейбір жағдайларда мемлекеттік органдардың әрекеттері туралы прокурорға міндетті түрде хабарлануы қажет. Мұндай жағдайлардың тізбесі Қазақстан Республикасының «Прокуратура туралы» Заңында тікелей көзделмеген. Алайда мемлекеттік органдардың қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілерде осы ұйымдарды прокурорға хабарлауға міндеттейтін нормалар бар.

Мұндай хабарламалар осы мемлекеттік органдардың әрекеттерінің заңдылығын тексеру және прокурорлық қадағалау актілері арқылы ден қою мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін қажет.

Бірқатар кодекстерден мысалдар келтірейік. Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің 63-бабының 4-бөлігінде (Анықтаушы) алдын ала тергеу жүргізілетін істер бойынша анықтаушы анықтау органының бастығының тапсырмасы бойынша кезек күттірмейтін тергеу әрекеттерін жүргізуге уәкілетті екендігі көзделген, бұл туралы ол жиырма төрт сағаттан кешіктірмей прокурорға және алдын ала тергеу органына хабарлауға міндетті. Яғни, бұл норма анықтаушыны әрекеттер жасағаны туралы прокурорға хабарлауға міндеттейді және мұны орындауға міндетті нақты мерзім көрсетілген.

Өз кезегінде, Қазақстан Республикасы Азаматтық процестік кодексінің 336-бабының 1-бөлігінде (Азаматты психиатриялық стационарға мәжбүрлеп жатқызу туралы арыз беру мерзімі) азаматты психиатриялық стационарға мәжбүрлеп жатқызу туралы арыз адамның психиатриялық стационарға орналастырылған кезінен бастап жетпіс екі сағаттан кешіктірілмей сотқа берілетіні айтылған.

Азаматты сот шешімі шығарылғанға дейін психиатриялық стационарға мәжбүрлеп жатқызуға тек Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексінің 94-бабының 1-тармағының 2), 3) және 4) тармақшаларында көзделген салдардың алдын алу мақсатында ғана жол беріледі.

Сот шешімінсіз мәжбүрлеп жатқызудың әрбір жағдайы бойынша психиатриялық ұйымның әкімшілігі азамат психиатриялық стационарға орналастырылған кезден бастап қырық сегіз сағат ішінде прокурорға жазбаша хабарлама жібереді.

Қазақстан Республикасы Азаматтық процестік кодексінің нормасы да прокурорға міндетті түрде хабарлаудың нақты жағдайын, мерзімін және нысанын айқындайды.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 789-бабының 2-бөлігінде мынадай ереже бар: «Күзетілетін объектілерге заңсыз кіру, халықтың көші-қоны саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзу, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы режимін, шекаралық және кедендік режимдерді немесе Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы мен Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізу пункттеріндегі режимді бұзу, сондай-ақ Қазақстан Республикасының континенттік қайраңында, аумақтық суларында (теңізде) және ішкі суларында әкімшілік құқық бұзушылық жасау бойынша іс жүргізу қозғалған адам жеке басын анықтау және құқық бұзушылықтың мән-жайларын анықтау үшін қажетті жағдайларда қырық сегіз сағатқа дейін ұсталуы мүмкін, бұл туралы ұсталған кезден бастап жиырма төрт сағат ішінде прокурорға жазбаша хабарланады. Төтенше жағдай жарияланған жерде коменданттық сағат енгізілуіне байланысты белгіленген тәртіпті бұзған адамдар ішкі істер органдарының (полицияның) қызметкерлері немесе әскери патрульдер тарапынан коменданттық сағат аяқталғанға дейін, ал өзімен бірге құжаттары жоқ адамдар олардың жеке басы анықталғанға дейін, бірақ қырық сегіз сағаттан аспайтын мерзімге ұсталуы мүмкін».

Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 153-бабында да прокурорға міндетті түрде хабарлау туралы ереже бар: «Тексерілетін субъектіге қатысты тыйым салу-шектеу сипатындағы шаралар қабылданған кезде бақылау және қадағалау органы Қазақстан Республикасының заңдарында айқындалатын жағдайларда және тәртіппен прокурорға хабарлайды».

Осыған байланысты Таранов А.А. атап өткендей, прокурор жасалған әрекеттердің заңдылығын тексереді және олар заңсыз болған жағдайда өз қаулысымен олардың күшін жояды әрі мемлекеттік органдардың әрекеттерімен бірге қолданылған шектеулерді алып тастайды.

Қазақстан заңнамасында мемлекеттік органдарды прокурорға хабарлауға міндеттейтін мұндай нормалар өте көп.

Әрекеттің объективтік жағы прокурорға хабарлаудың белгіленген тәртібінің бұзылуына әкеп соққан құқыққа қайшы әрекеттерден (әрекетсіздіктен) көрінеді.

Объективтік жағы екі белгімен сипатталады:

• прокурорға хабарламау;
• прокурорға уақтылы хабарламау.

Прокурорға хабарламау мемлекеттік органдарды прокурорға хабарлауға байланысты әрекеттер жасауға міндеттейтін нормативтік құқықтық актілердің талаптарын елемеуден көрінеді. Әрбір нормативтік құқықтық акт прокурорға белгілі бір нысанда хабарлауды міндеттейді.

Прокурорға уақтылы хабарламау прокурорға хабарлау фактісінің болуымен, бірақ нормативтік құқықтық актілерде көзделген мерзімдердің бұзылуымен сипатталады.

Осы құқық бұзушылықтың субъектілері прокурорға уақтылы хабарлау міндеті жүктелген мемлекеттік органдардың лауазымды адамдары болуы мүмкін.

Әрекеттің субъективтік жағы қасақаналықпен сипатталады, өйткені лауазымды адамдар өздерінің қызметтік міндеттеріне байланысты прокурорға хабарлау қажеттілігін білуге тиіс.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 804-бабының 1-бөлігіне сәйкес, осы бап бойынша әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді сот приставтары және сот төрағасы немесе сот отырысына төрағалық етуші уәкілеттік берген соттардың басқа да қызметкерлері қозғай алады (57-тармақ).

Сондай-ақ, 805-бапқа сәйкес, осы бап бойынша прокурор әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғау туралы қаулы шығару арқылы іс жүргізуді бастай алады.

Осы бап бойынша әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьялары қарайды (Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 684-бабының 1-бөлігі). Осы құқық бұзушылық үшін 200 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл көзделген.

2018 жылы Қазақстан Республикасында Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 666-бабы бойынша кінәлі адамдарды әкімшілік жауаптылыққа тарта отырып, 1 іс қозғалған.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (баптар бойынша). Авторлар ұжымы:

• Бачурин Сергей Николаевич, заң ғылымдарының кандидаты, доцент – 48-тарау (Е.М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
• Габдуалиев Мереке Трекович, заң ғылымдарының кандидаты – 11, 21, 22, 23-тараулар;
• Жусипбекова Айнур Маратовна, заң магистрі – 13-тарау (А.В. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О.Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
• Карпекин Александр Владимирович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент – 13-тарау (А.М. Жусипбековамен бірлесіп жазған);
• Корнейчук Сергей Васильевич – 2-тарау; 6-тарау (О.Т. Сейтжановпен, Е.М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8-тарау; 25-тарау (Е.М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457–470, 488, 488-1, 491–506-баптар; 28, 30, 52-тараулар;
• Корякин Илья Петрович, заң ғылымдарының докторы, профессор – 49-тарау;
• Кысыкова Гульнара Бауыржановна, заң ғылымдарының кандидаты – 20-тарау;
• Омарова Ботагоз Акимгереевна, заң ғылымдарының кандидаты – 17-тарау; 18-тарау (Б.А. Парманкуловамен бірлесіп жазған); 26, 31-тараулар; 32-тарау (Б.А. Парманкуловамен бірлесіп жазған);
• Парманкулова Баян Асханбаевна – 18-тарау (Б.А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б.А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А.С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
• Подопригора Роман Анатольевич, заң ғылымдарының докторы, профессор – 24-тарау, 489, 489-1, 490-баптар;
• Порохов Евгений Викторович, заң ғылымдарының докторы – 14, 15, 16, 29-тараулар, 471–475-баптар;
• Сейтжанов Олжас Темиржанович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент – 4-тарау; 5-тарау (Е.М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С.В. Корнейчукпен, Е.М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (Б.Е. Шаймерденовпен, В.В. Филинмен бірлесіп жазған); 33-тарау (А.М. Жусипбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (Б.Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А.М. Жусипбековамен бірлесіп жазған);
• Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А.С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
• Тукиев Аслан Султанович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент – 1, 3, 35-тараулар; 38, 40, 42-тараулар (А.С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43-тарау (Б.А. Парманкуловамен бірлесіп жазған); 43-1-тарау (А.С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1-тарау (Д.А. Шипппен бірлесіп жазған); 45-тарау; 46-тарау (Д.А. Шипппен бірлесіп жазған); 47-тарау;
• Филин Владимир Владимирович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент – 10-тарау (О.Т. Сейтжановпен, Б.Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
• Хакимов Ержан Маратович, заң магистрі – 5-тарау (О.Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О.Т. Сейтжановпен, С.В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 7-тарау; 25-тарау (С.В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (С.Н. Бачуринмен бірлесіп жазған); 53-тарау;
• Шаймерденов Болат Еркенович, заң магистрі – 10-тарау (О.Т. Сейтжановпен, В.В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476–487, 507–509-баптар; 36-тарау (О.Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар;
• Шипп Денис Алексеевич – 44-1, 46-тараулар (А.С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020Актінің қабылданған күні: 01.01.2020Қабылданған жері: 100050000000Актіні қабылдаған орган: 103001000000Қолданылу өңірі: 100000000000Құқықтық актілерді шығаратын орган берген нормативтік құқықтық актінің тіркеу нөмірі: 5Актінің мәртебесі: жаңаҚұқықтық қатынастар саласы: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000Актінің нысаны: түсініктеме / кодексЗаңдық күші: 1900Актінің тілі: орыс тілі

Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау