66-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде қылмыстық жауаптылықтан босату
Қоғамдық қауіпті қол сұғушылықтан туындаған қорқыныш, үрей немесе шатасу салдарынан қажетті қорғаныс шегінен асқан адамды істің мән-жайларын ескере отырып, сот қылмыстық жауаптылықтан босатуы мүмкін.
Қажетті қорғаныс жағдайында зиян келтіру әлеуметтік пайдалы, қылмысты болдырмайтын жағдай ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, қылмыстық заң қажетті қорғаныстан асқан кезде іс-әрекеттердің жазалануын жоққа шығармайды. ҚР ҚК 32-бабының үшінші бөлігінде: "қорғаныстың қол сұғушылықтың сипаты мен қоғамдық қауіптілік дәрежесіне айқын сәйкес келмеуі, соның салдарынан қол сұғушыға жағдайдан туындамайтын айқын шектен тыс зиян келтіріледі", - деп танылады.
Кез-келген қол сұғушылық, әсіресе кенеттен жасалса, адамның психикасын қоздырады, оны тепе-теңдіктен шығарады және табиғи толқу мен шатасуды тудырады, бұл қауіптің жоғарылауына әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайда қорғаушы әрдайым жағдайды бағалай алмайды, бұл көбінесе қорғаныс сезімін күшейтеді.
Қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде жасалған іс-әрекет үшін қылмыстық жауаптылық туралы мәселені шешу үшін, егер олар қоғамдық қауіпті қол сұғушылықтан туындаған қорқыныш, үрей немесе шатасушылық салдарынан қажетті қорғаныс шегінен асып кетсе, мұндай адамдарды қылмыстық жауаптылықтан босату туралы ҚР ҚК 66-бабында бекітілген ереженің маңызы зор.
Заң шығарушы адамды қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде қылмыстық жауаптылықтан босату мүмкіндігіне белгілі бір жағдайлар болған кезде ғана жол береді:
- адам басқа себептерге емес, мысалы, кек алу, реніш, өзін-өзі бағалау және т. б. қорқыныштың, қорқыныштың немесе шатасудың салдарынан ғана қажетті қорғаныс шегінен асып кетуі керек.;
- қажетті қорғаныс шегінен асып кетудің көрсетілген себептері басқа әрекеттерден, мысалы, тәртіптік теріс қылық, әкімшілік құқық бұзушылық, азаматтық-құқықтық азаптау және т. б. емес, жасалған қоғамдық қауіпті қол сұғушылықтан туындауы тиіс.;
- қажетті қорғаныс шегінен асып кеткен жағдайда қылмыстық жауаптылықтан босату кезінде істің қалған мән-жайлары, мысалы: қол сұғушылықтың орны, уақыты, жағдайы, қорғаныстың дәрежесі мен сипаты, қол сұғушылар мен қорғанушылардың саны және т. б. ескеріледі.;
- қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде қылмыстық жауаптылықтан босату құқығына тек сот ие.
Шабуылға ұшыраған және қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде қол сұғушыға зиян келтірген адамның қорқынышын оған жасалған қол сұғушылыққа байланысты адамның қатты қорқынышы деп түсіну керек. Әлеуметтік қауіпті қол сұғушылықты көрсеткен адамның эмоционалды жағдайы оның қол сұғудан туындаған қорқыныш сезімінің кенеттен пайда болуымен сипатталады.
Қорқыныш дегеніміз-оған кенеттен шабуыл жасау нәтижесінде пайда болған адамның психикалық жағдайы.
Қорғаушы адамның шатасуы деп оның кенеттен шатасуы, абыржуы, қоғамдық қауіпті қол сұғушылықтан туындаған қорқыныш пен қорқыныштан туындаған әрекеттерінің тұрақсыздығы түсінілуі керек.
Қорғаушы қорқыныш, қорқыныш немесе шатасу жағдайында болды ма, оның мұндай жағдайы оның қорғаныс әрекеттерін бағалау және қажетті қорғаныс шегінде әрекет ету қабілетіне әсер етті ме деген мәселені шешу үшін психологиялық-психиатриялық сараптама жүргізу қажет, оның қорытындысы басқа дәлелдемелермен және қоғамда қалыптасқан нақты жағдаймен бірге бағалануы керек. қауіпті қол сұғушылық және одан қорғау жөніндегі әрекеттер.
Осыған байланысты әрбір нақты жағдайда осындай қылмыстың жасалу мән-жайларын (қол сұғушылықтың жасалған уақыты мен орны, қол сұғушылардың және қорғанушылардың саны, шабуылдаушыларда шабуыл кезінде пайдаланылатын қарудың немесе өзге де заттардың болуы, Тараптардың физикалық дамуы мен психикалық жай-күйі және т. б.) Мұқият анықтап, белгілеу қажет, бұл қалыптасқан жағдайға байланысты кейбір жағдайларда қорқыныш, қорқыныш, шатасу нәтижесінде қажетті қорғаныс шегінен асқан адам қылмыстық жауапкершіліктен босатылуы мүмкін, ал басқаларында жоқ.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
