69-бапқа түсініктеме. ҚР ҚК Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің ескіру мерзімінің өтуіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан босату

     1. Егер қылмыс жасалған күннен бастап мынадай мерзімдер өтсе, адам қылмыстық жауаптылықтан босатылады:      

а) ауырлығы аз қылмыс жасағаннан кейін екі жыл;      

б) ауырлығы орташа қылмыс жасалғаннан кейін бес жыл;      

в) ауыр қылмыс жасағаннан кейін он бес жыл;      

г) аса ауыр қылмыс жасағаннан кейін жиырма жыл.      

2. Ескіру мерзімі қылмыс жасалған күннен бастап және сот үкімі заңды күшіне енген кезге дейін есептеледі.      

3. Егер қылмыс жасаған адам тергеуден немесе соттан жалтарса, ескіру мерзімінің өтуі тоқтатылады. Бұл жағдайда ескіру мерзімінің өтуі адамды ұстаған немесе ол кінәлі болып келген сәттен бастап қайта басталады. Бұл ретте, егер қылмыс жасалған кезден бастап жиырма бес жыл Өтсе және ескіру мерзімі үзілмесе, адамды қылмыстық жауапкершілікке тартуға болмайды.      

4. Егер осы баптың бірінші бөлігінде көрсетілген мерзімдер аяқталғанға дейін ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасаған адам жаңа қасақана қылмыс жасаса, ескіру мерзімі үзіледі. Мұндай жағдайларда ескіру мерзімін есептеу жаңа қылмыс жасалған күннен бастап қайта басталады. Өзге жағдайларда, егер ескіру мерзімі аяқталғанға дейін адам қайтадан қылмыс жасаса, әрбір қылмыс бойынша ескіру мерзімі дербес өтеді.      

5. Осы Кодекс бойынша өлім жазасы тағайындалуы мүмкін қылмыс жасаған адамға ескіру мерзімін қолдану туралы мәселені сот шешеді. Егер сот ескіру мерзімінің өтуіне байланысты адамды қылмыстық жауаптылықтан босату мүмкін деп таппаса, онда өлім жазасы тағайындалмайды. Бұл жағдайда сот жиырма бес жылға дейін бас бостандығынан айыруды немесе өмір бойына бас бостандығынан айыруды тағайындайды.      

6. Бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыс жасаған адамдарға ескіру мерзімі қолданылмайды.       Қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіруі деп қылмыс жасалған күннен бастап белгілі бір мерзімдердің өтуі түсініледі, бұл заңда белгіленген жағдайлар болған кезде адамды қылмыстық жауаптылықтан босатады.      

Қылмыс пен жаза арасындағы уақыт неғұрлым аз болса, оның әсер ету тиімділігі соғұрлым жоғары болады. Керісінше, қылмыс жасағаннан кейін едәуір уақыт өткеннен кейін адамды жазалау, жалпы ереже бойынша, жазалау мақсаттарын жүзеге асыру тұрғысынан орынсыз болады (ҚК 38-бабы).      

Уақыт өте келе қылмысты тергеу қиынға соғады, Кейбір жағдайларда дәлелдемелер жоғалады немесе күшін жоғалтады, куәгерлерге белгілі ақпарат ұмытылады немесе жадында бұрмаланады, сондықтан соттың істі дұрыс қарауы көптеген жағдайларда қиынға соғады немесе тіпті мүмкін болмайды.      

Қылмыстық Кодекстің 69-бабында қылмыстық жауапкершілікке тартудың ескіру мерзімі жасалған қылмыстың сипаты мен қоғамдық қауіптілік дәрежесіне байланысты сараланады (Қылмыстық кодекстің 10-бабы), олар осы қылмыс үшін заңда көзделген жазаның ауырлығында көрініс табады.      

ҚК-нің 69-бабына сәйкес, егер қылмыс жасалған күннен бастап мынадай мерзімдер өтсе, адам қылмыстық жауаптылықтан босатылады:      

- ауырлығы аз қылмыс жасағаннан кейін екі жыл;      

- ауырлығы орташа қылмыс жасалғаннан кейін бес жыл;      

- ауыр қылмыс жасағаннан кейін он бес жыл; - аса ауыр қылмыс жасағаннан кейін жиырма жыл.       Қылмыстық жауаптылықтан босатудың ескіру мерзімдерін есептеу кезінде қолданыстағы Қылмыстық кодекс ескіру мерзімін есептеудің бастапқы сәті қылмыс жасалған күн, ал соңғы сәті - сот үкімі заңды күшіне енген сәт (ҚК 69-бабының 2-бөлігі) болып табылатынын белгілейді.      

Ұзақ мерзімді қылмыс жасаған кезде ескіру мерзімінің басталуы қылмысты тоқтату сәті болып табылады-кінәсімен келу, қылмыскерді ұстау және т.б. жалғасып жатқан қылмысты жасаған кезде ескіру мерзімінің басталуы жалғасып жатқан қылмыстың буыны болып табылатын соңғы эпизодты жасау болып саналуы керек.      

Ескіру мерзімінің аяқталуы ескіру мерзімі бұзылмаған жағдайда ғана қылмыстық жауаптылықты жояды. Ескіру мерзімінің өтуі қылмыс жасаған адамның тергеуден немесе соттан жалтаруының барлық уақытына қылмыскер ұсталған немесе соңғысы кінәлі болып келген сәтке дейін тоқтатылады (ҚК 69-бабының 3-бөлігі). Осы сәттен бастап ескіру мерзімі қайта басталады. Егер қылмыс жасалған күннен бастап жиырма бес жыл Өтсе және ескіру мерзімі үзілмесе, адамды қылмыстық жауапкершілікке тартуға болмайды.      

ҚК-нің 69-бабының 4-бөлігіне сәйкес, егер бірінші бөлімде көрсетілген мерзімдер аяқталғанға дейін ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасаған адам жаңа қасақана қылмыс жасаса, ескіру мерзімінің өтуі үзіледі. Мұндай жағдайларда ескіру мерзімін есептеу жаңа қылмыс жасалған күннен бастап қайта басталады.      

Егер бұрын ауырлығы аз немесе ауырлығы орташа қылмыс жасаған адам жаңа қылмыс жасаса, онда әрбір қылмыстың ескіру мерзімі үзіліссіз дербес өтеді.      

Ескіру мерзімінің өтуіне байланысты қылмыстық жауаптылыққа тарту туралы мәселені шешу міндетті негіз болып табылады және алдын ала тергеу органдарына тәуелді емес. Алайда, заңның бұл ережесі өлім жазасы тағайындалуы мүмкін қылмыс жасаған адамдарға қолданылмайды (ҚК 69-бабының 5-бөлігі). Мұндай адамды қылмыстық жауаптылықтан босату туралы мәселені сот шешеді. Егер сот ескіру мерзімінің өтуіне байланысты адамды қылмыстық жауаптылықтан босату мүмкін деп таппаса, онда өлім жазасын тағайындау мүмкін емес. Бұл жағдайда сот жиырма бес жылға дейін бас бостандығынан айыру немесе өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын тағайындайды.      

Халықаралық құқық нормаларына сәйкес, ҚК 69-бабының 6-бөлігінде бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыс жасаған адамдарға ескіру мерзімдерін қолданбау жағдайлары көзделген (ҚР ҚК 156-164-баптары). Осы ережеден аталған қылмыстарды жасаған адам міндетті түрде қылмыстық жауапкершілікке тартылады және қандай да бір негіздер бойынша босатылмайды.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы