Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 233-бабына түсініктеме. Акцизделетін тауарларды акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларымен таңбалау тәртібі мен қағидаларын бұзу, акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын қолдан жасау және пайдалану
1. Акцизделетін тауарларды акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларымен таңбалау тәртібі мен қағидаларын елеулі залал келтіруге әкеп соққан бұзу —
бір мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не төрт жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не бір жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға, мүлкін тәркілеумен немесе онсыз, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыра отырып немесе онсыз жазаланады.
2. Көрінеу қолдан жасалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын өткізу мақсатында дайындау немесе сатып алу, сол сияқты пайдалану немесе өткізу —
екі мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не алты жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға, мүлкін тәркілеумен немесе онсыз, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыра отырып немесе онсыз жазаланады.
Ескертпе. Осы бапта көзделген іс-әрекетті алғаш рет жасаған адам залалды ерікті түрде өтеген жағдайда қылмыстық жауаптылықтан босатылады.
Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі бұл әрекет арқылы акциз сияқты жалпы мемлекеттік салық түрін бюджетке белгілеуге, енгізуге, есептеу және төлеу тәртібіне байланысты мемлекеттің қаржы жүйесіне елеулі залал келтірілетіндігінде.
Осы қылмыстың объектісі мемлекеттің қаржылық қызметі саласындағы қоғамдық қатынастар болып табылады.
ҚК-нің 233-бабының 1-бөлігі бойынша қылмыстың нысанасы акцизделетін тауарлардың акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркалары болып табылады; ҚК-нің 233-бабының 2-бөлігі бойынша — қолдан жасалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркалары.
Акциз — тауарлар мен қызметтердің бағасына немесе тарифіне енгізілетін жанама салықтың бір түрі. Акцизді жинаушылар болып акцизделетін тауарларды өндіретін немесе салық салынатын қызметтерді көрсететін кәсіпорындардың кәсіпкерлері, иелері табылады, ал оны төлеушілер — тауарлар мен қызметтерге ақы төлейтін тұтынушылар. Тар мағынада акциз, әдетте, жаппай тұтынылатын тауарлардың шектеулі тобына қолданылады. Кең мағынада акцизге қосылған құн салығы сияқты жанама салық түрлері де кіреді.
Акциздік алым маркасы — өткізілетін тауардың әрбір бірлігінен салық жинауға арналған бағалы қағаздардың бір түрі.
Акциздер Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген және Қазақстан Республикасының аумағына импортталатын тауарларға, сондай-ақ қызметтің өзге де түрлеріне салынады.
Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 462-бабына сәйкес акцизделетін тауарларға мыналар жатады:
- спирттің барлық түрлері;
- алкоголь өнімі;
- темекі бұйымдары;
- қыздырылатын темекісі бар бұйымдар, электрондық сигареттерде пайдалануға арналған никотин бар сұйықтықтар;
- бензин (авиациялық бензинді қоспағанда), дизель отыны;
- қозғалтқыш көлемі 3000 текше сантиметрден асатын, 10 және одан да көп адамды тасымалдауға арналған моторлы көлік құралдары, микроавтобустарды, автобустарды және троллейбустарды қоспағанда;
- қозғалтқыш көлемі 3000 текше сантиметрден асатын, адамдарды тасымалдауға арналған жеңіл автомобильдер және өзге де моторлы көлік құралдары (мүгедектігі бар адамдарға арнайы арналған қолмен басқарылатын немесе қолмен басқару адаптері бар автомобильдерді қоспағанда);
- жүк платформасы және жүргізуші кабинасы жүк бөлігінен қатты стационарлық қалқамен бөлінген, қозғалтқыш көлемі 3000 текше сантиметрден асатын, жеңіл автомобиль шассиіндегі моторлы көлік құралдары (мүгедектігі бар адамдарға арнайы арналған қолмен басқарылатын немесе қолмен басқару адаптері бар автомобильдерді қоспағанда);
- шикі мұнай, газ конденсаты;
- Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес дәрілік зат ретінде тіркелген, медициналық мақсаттағы спирт бар өнім.
Акцизделетін қызмет түрлеріне ойын бизнесі, лотереяларды ұйымдастыру және өткізу жатады.
Есепке алу-бақылау маркасы — алкоголь өнімін (сырадан басқа) сәйкестендіруге, оны есепке алу және айналымына бақылау жүргізу мақсатында арналған, қажетті қорғаныш дәрежелері бар арнайы біржолғы жапсырма.
Акциздік алым маркаларын дайындаушы жалғыз ұйым Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Банкнот фабрикасы болып табылады.
Акцизделетін тауарларды таңбалауды отандық тауар өндірушілер мен импорттаушылар жүзеге асырады.
Объективтік жағынан қарастырылып отырған қылмыс акцизделетін тауарларды акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларымен таңбалау тәртібі мен қағидаларын бұзумен сипатталады. Қылмыс әрекет жасау арқылы да, әрекетсіздік арқылы да жасалуы мүмкін, бұл ретте акцизделетін тауарларды акциздік алым маркаларымен және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларымен таңбалау тәртібі мен қағидалары бұзылады. Бұл әрекет акциздік алым және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын мұндай өкілеттігі жоқ органдардан (өзге экономикалық қызмет субъектілерінен) сатып алу, оларды қайта сату, беру немесе басқа тұлғаларға өзге де нысандарда тапсыру, сондай-ақ пайдаланылмаған маркаларды қайтармау және басқа да әрекеттер түрінде көрініс табуы мүмкін.
Осы қылмыс үшін қылмыстық жауаптылықтың туындауының міндетті шарты — елеулі залал түріндегі зардаптың болуы. Демек, қарастырылып отырған қылмыс құрамы материалдық болып табылады. ҚК-нің 3-бабының 2) тармағына сәйкес, елеулі залал деп мөлшері айлық есептік көрсеткіштен бір мың есе асатын сомаға келтірілген залал танылады.
Акцизделетін тауарларды таңбалауды отандық тауар өндірушілер мен импорттаушылар жүзеге асырады. Атап айтқанда, отандық тауарларды таңбалауды салық органдары, ал импорттық тауарларды таңбалауды сатып алынған тауарлардың пайдаланылуын бақылайтын кеден органдары жүзеге асырады.
Субъективтік жағынан қылмыс тікелей қасақаналықпен жасалады. Қылмыс жасаған кезде кінәлі адам акцизделетін тауарларды акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларымен таңбалау тәртібі мен қағидаларын бұзып отырғанын сезінеді және соны қалайды.
Қылмыстың субъектісі — 16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.
ҚК-нің 233-бабының 2-бөлігінде өткізу мақсатында көрінеу қолдан жасалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын дайындағаны немесе сатып алғаны, сондай-ақ пайдаланғаны немесе өткізгені үшін жауаптылық белгіленген.
ҚК-нің 233-бабының 2-бөлігінде көзделген қылмыстың объективтік жағы бірнеше баламалы әрекеттермен сипатталады:
- өткізу мақсатында көрінеу қолдан жасалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын дайындау;
- өткізу мақсатында көрінеу қолдан жасалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын сатып алу;
- көрінеу қолдан жасалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын пайдалану;
- көрінеу қолдан жасалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын өткізу.
Дайындау — нәтижесінде толығымен жалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркалары жасалатын (толық ауыстыру) не олардың қолдан жасалуы (ішінара ауыстыру) жүзеге асырылатын кез келген қасақана әрекеттер. Заңсыз дайындау қолмен немесе техникалық құралдарды пайдалану арқылы жүзеге асырылғанына қарамастан, бұл мән-жайдың маңызы жоқ.
Қолдан жасау тәсілдері мен дайындалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларының саны қылмысты саралауға әсер етпейді, алайда жаза тағайындау кезінде сот ескеруі тиіс. Бұл ретте қолдан жасау нысанасы негізгі деректемелері бойынша түпнұсқа акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларына елеулі дәрежеде ұқсас болуы тиіс.
Қолдан жасалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын дайындау міндетті түрде оларды өткізу мақсатында жүзеге асырылуы тиіс. Тек осы жағдайда ғана заң шығарушы мұндай әрекетті қылмыстық жазаланатын іс-әрекет деп таниды.
Қолдан жасалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын сатып алу аталған заттарды кез келген тәсілмен (сатып алу, айырбастау, сыйға алу және т.б.) өз иелігіне алудан тұрады. Бұл ретте оларды одан әрі өткізу мақсатын анықтау маңызды.
Көрінеу қолдан жасалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын пайдалану аталған заттарды қолдан жасалған өнімді таңбалау кезінде, тауарлар мен қызметтерге ақы төлеу үшін, сондай-ақ оларды азаматтық айналымға енгізудің өзге де нысандарында қолданудан тұрады.
Өткізу — қолдан жасалған маркаларды айналымға шығару. Өткізу тәсілдері әртүрлі болуы мүмкін: сату, көрсетілген қызметтер үшін ақы ретінде беру және т.б.
Қылмыс құрамы өзінің құрылымы бойынша формальдық болып табылады. Қылмысты ҚК-нің 233-бабының 2-бөлігінде көрсетілген әрекеттердің кез келгені жасалған сәттен бастап аяқталған деп есептеу қажет.
Субъективтік жағынан қылмыс тікелей қасақаналық түріндегі кінәмен сипатталады. Қылмыс жасаған кезде кінәлі адам акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын заңсыз дайындап немесе өткізу мақсатында сатып алып, сол сияқты көрінеу қолдан жасалған акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын пайдаланып немесе өткізіп отырғанын сезінеді және соны қалайды.
Қылмыстың субъектісі — 16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.
Осы бапқа ескертпеге сәйкес, акцизделетін тауарларды акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларымен таңбалау тәртібі мен қағидаларын бұзуды, акциздік және (немесе) есепке алу-бақылау маркаларын қолдан жасауды және пайдалануды алғаш рет жасаған адам залалды ерікті түрде өтеген жағдайда қылмыстық жауаптылықтан босатылады.
ҚК-нің 233-бабының 1-бөлігінде көзделген әрекет қылмыстық теріс қылықтарға жатпайтын, онша ауыр емес қылмыстар санатына жатады.
ҚК-нің 233-бабының 2-бөлігінде көзделген әрекет ауырлығы орташа қылмыстар санатына жатады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесі және Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері Исидор Шамилұлы Борчашвилиден.
Конституция Заң Кодекс Норматив Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
