Қылмысқа қатысушының басқа қатысушылардың ойында болмаған қылмысты жасауы оның шектен шығушылығы деп танылады. Шектен шығушылық үшiн басқа қатысушылар қылмыстық жауапқа тартылмайды.
Оңтүстік Қазақстан облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының 10 шілде 2012 жылғы үкімімен: С., бұрын сотталмаған, ҚК-нің 251-бабының 2-бөлігімен 4 жылға, 28-бабының 2-бөлігі, 179-бабы 3-бөлігінің «в» тармағымен мүлкі тәркіленіп 10 жылға, 28-бабының 5-бөлігі, 96-бабы 2-бөлігінің «ж,з» тармақтарымен мүлкі тәркіленіп 16 жылға, 28-бабының 2-бөлігі, 175-бабы 2-бөлігінің «а,б» тармақтарымен мүлкі тәркіленіп 4 жылға бас бостандығынан айыруға, ҚК-нің 58-бабының 4-бөлігімен түпкілікті мүлкі тәркіленіп, 17 жылға бас бостандығынан айыруға, жазасын қатаң тәртіпті түзеу колониясында өтеуге сотталған. Сондай-ақ, осы үкіммен 13 адам сотталған. Сот үкімімен сотталғандар Е., С., Б. алдын ала сөз байласқан адамдар тобы құрамында атыс қаруын заңсыз алып сақтағандары, тасымалдағандары және алып жүргендері үшін; С. осы іс бойынша сотталғандар Б. және Д. үшеуі бір қылмыстық пиғылда әрекет ете отырып, пайдакүнемдік ниетпен жәбірленуші И.-ді өлтіруге көмектескені; сонымен бірге Е., С., Б. және Ж. алдын ала сөз байласқан адамдар тобымен қарақшылыққа және мүлікке қарсы қылмыстарға қатысқандары үшін кінәлі деп танылған. Оңтүстік Қазақстан облыстық соты апелляциялық сот алқасының және кассациялық сот алқасының қаулыларымен сот шешімі өзгеріссіз қалдырылған. Сотталған С.-ның қорғаушы сот шешімдерімен келіспей, Жоғарғы Соттың қадағалау сот алқасына өтініш беріп, онда іс жан-жақты тексерілмегенін, тергеуші сотталған С.-дан алдау-арбаумен, зорлықпен, қорқытып-үркіту жолымен жауап алғанын, сотталғанның кісі өлтіруге, заңсыз қару ұстауға, қарақшылыққа қатысы жоқ екенін көрсетіп, қылмыстық істі қайта қарауды, тағылған айыптар бойынша кінәсі дәлелденбегендіктен істі қысқартуды, оның әрекеттерін ҚК-нің 363, 364-баптарымен қайта саралауды, жазасын жеңілдететін мән-жайларды ескеріп, жеңіл жаза тағайындауды сұраған.
Қылмысқа қатысушының басқа қатысушылардың ойында болмаған қылмысты жасауы оның шектен шығушылығы деп танылады. Шектен шығушылық үшiн басқа қатысушылар қылмыстық жауапқа тартылмайды.
Жоғарғы Соттың қадағалау сот алқасы іс құжаттары мен өтініште келтірілген уәждерді зерттеп, сот қаулыларын төмендегі негіздермен өзгертті.Іс бойынша сотталған С.-ның алдын ала сөз байласқан адамдар тобы құрамында атыс қаруын заңсыз алып сақтап, тасымалдағаны, мүлікті ірі мөлшерде ұрлау мақсатында қарақшылыққа көмектескені, алдын ала сөз байласқан адамдар тобы құрамында бірнеше рет бөтен мүлікті жасырын ұрлауға көмектескені сот тергеуінде зерттелген және бірінші сатыдағы сот дұрыс бағалаған дәлелдемелер жиынтығымен толық дәлелін тапқан. Сотталған С.-ның қылмыстық әрекеті ҚК-нің 251-бабының 2-бөлігімен, 28-бабының 2-бөлігімен, 179-бабы 3-бөлігінің «в» тармағымен, 28-бабының 2-бөлігімен, 175-бабы 2-бөлігінің «а,б» тармақтарымен дұрыс сараланған. Алайда, соттың С. осы іс бойынша сотталғандар Б. және Д. үшеуі бір қылмыстық пиғылда әрекет ете отырып, пайдакүнемдік ниетпен жәбірленуші И.-ді өлтіруге көмектескен деген тұжырымы өз дәлелін тапқан жоқ. Қылмыстық іс құжаттарына сәйкес, алдын ала тергеу барысында сотталған С. жәбірленуші И.-дің үйіне қарақшылық шабуыл жасауға қатысқанын, жәбірленуші И.-ді өлтіру кезінде үй ауласы аумағында болғанын және жәбірленуші қарсылық жасамауы үшін оны байлағанын мойындап жауап берген. Оның бұл жауабын сотталғандар толығымен қуаттаған. Алайда, сотталған С. беттестіру кезінде өзінің жауаптарынан бас тартып, жәбірленуші И.-дің үйіне және үй ауласына басқа сотталғандармен бірге бармағанын, көліктің қасында күтіп тұрғанын айтқан. Беттесу кезінде сотталған Д. дала қараңғы болған, С.-нің үйге кіргенін көрген жоқпын деп жауап берген. Сондай-ақ сотталған Е. өзі қарақшылық жасау кезінде сыртқа шыққанда С. автокөлік ішінде отырғанын және қарақшылық жасаған үйге кірмегенін растаған.
Басты сот талқылауында сотталған С. айыптарды ішінара мойындап, мал ұрлықтары оқиғаларына қатысқанын, ал жәбірленуші И.-дің үйіне қарақшылық шабуыл жасауға қатыспағанын көрсеткен. Сот С.-ның жәбірленуші И.-ді өлтіру кезінде үй ауласы аумағында болғаны туралы дұрыс тұжырым жасай отырып, С.-ның кісі өлтіру ниеті болмағанын ескермеген. ҚК-нің 30-бабының талабына сәйкес, қылмысқа қатысушының шектен шығушылығы деп тұлғаның басқа қатысушылардың ниетімен қамтылмаған қылмысты жасауын айтамыз. Жалпы ниеттің шегінен шыққан қылмысты жасау сөз байласуда ойластырғаннан да аса қауіпті құралдар мен қаруларды қолданса, ол үшін өзге қатысушылардың мойнына кінә артылмайды. Мұндай жағдайларда олар жаңа қылмыстың не осы қылмыстың шын мәніндегі мәнжағдайын ұғынбайды, орындаушының келісілмеген аса қауіпті іс-әрекетін орындауға көмектеспейді, яғни олардың қылмысқа қатысушының шектен шығушылығы үшін жауаптылығын болдырмайды. Қылмысқа қатысушының басқа қатысушылардың ойында болмаған қылмысты жасауы оның шектен шығушылығы деп танылады. Шектен шығушылық үшiн басқа қатысушылар қылмыстық жауапқа тартылмайды. Қылмыстық іс-әрекеттерді жасау барысында Б. жәбірленуші И.-ді атып тастау керек екендігін айтқан, ал Д. айтылған сөзді орындаған. Алайда істе тіркелгкен бір де бір айғақ сотталған С.-ның Б. мен немесе Д.-ны қолдағанын дәлелдемейді. С. алдын ала тергеудің барлық кезеңінде, Б.-ға өзінің адам өлтіруге келмегенін, мұндай әрекетке келіспейтінін айтқанын растаған. Сот сотталған С.-ның осы көрсетулеріне тиісінше назар аудармай, оның әрекетін адам өлтіру қылмысының жасалуына жәрдемдесу деп дұрыс сараламаған. Сотталған С.-ның адам өлтіруге ниеті болғаны немесе оған белсенді қатысқаны анықталмаған. Адамның өмірі мен денсаулығына қарсы кейбір қылмыстарды саралау туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007 жылғы 11 мамырдағы №1 нормативтік қаулысының 1-тармағына сәйкес, жеке адамға қарсы қылмыстар туралы істер жөніндегі қылмыстарды саралау және оларды жасаған адамдарға әділ жаза тағайындау кезінде қылмыстық заңды дұрыс қолдануды қамтамасыз ету үшін кінә нысанын, ниетінінің түрін, қылмыс жасаудың мәні мен мақсатын, тәсілін, жағдайы мен сатысын, келтірілген зардаптардың ауырлығын анықтау қажет. Қылмыстық процесті жүргізетін органдар іс жүргізу құжаттарында өз тұжырымдарын жол берілетін анық дәлелдемелерді келтіре отырып негіздеулері тиіс. Осы нормативтік қаулының 2-тармағына сәйкес, қылмысты бірнеше адам жасаған кезде олардың арасында қылмыс жасауға алдын-ала сөз байласу болған-болмағанын, рөлдердің бөлінген-бөлінбегенін, қылмыс жасаған кезде олардың әрқайсысының қандай әрекеттер жасағанын, сондай-ақ барлық өзге де мән-жайларды анықтап, осылардың негізінде адамдардың топ болып, алдынала сөз байласуы бойынша топ болып немесе ұйымдасқан топ болып әрекеттер жасағандары туралы қорытынды жасау және жауаптылыққа тартылған адамдардың әрқайсысының қатысу нысанын айқындау, олардың әрекеттерін жеке-жеке саралап әділ жаза тағайындау қажет.
Аталған қылмыстық іс бойынша С.-ның кісі өлтіруге ниеті болғаны, оған қатысқаны ешқандай айғақпен дәлелденбегендіктен қадағалау сот алқасы сот актілерін өзгертті. С.-ның әрекетінде ҚК-нің 28-бабының 5-бөлігі, 96-бабы 2-бөлігінің «ж,з» тармақтарындағы қылмыс құрамы болмауына байланысты, аталған баптар бойынша қылмыстық істі қысқартты. ҚК-нің 251-бабының 2-бөлігімен, 28-бабының 2-бөлігімен, 179-бабы 3-бөлігінің «в» тармағымен, 28-бабының 2-бөлігімен, 175-бабы 2-бөлігінің «а,б» тармақтарымен соттаған бөлігінде сот актілерін өзгеріссіз қалдырып, ҚК-нің 58-бабының 3-бөлігінің негізінде түпкілікті жазаларды ішінара қосу жолымен мүлкі тәркіленіп, 11 (он бір) жыл мерзімге бас бостандығынан айыруға, жазасын жалпы тәртіптегі түзеу колониясында өтеуге соттады. Сот практикасына сілтеме (наурыз, 2013 жыл) Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі қадағалау сот алқасы 3 - бет «Салық заңнамасын қолданудың сот».
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
