Кәмелетке толмаған сотталушыны заңсыз қылмыстық жауаптылыққа тартып, оның конституциялық құқықтарына нұқсан келтірген
Қызылорда облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының 2019 жылғы 1 сәуірдегі үкімімен: Ж. бұрын сотталмаған, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 112-бабының бірінші бөлігімен айыпталып, жәбірленушімен медиация тәртібімен татуласуына байланысты ҚК-нің 68-бабының бірінші бөлігіне сәйкес қылмыстық жауаптылықтан босатылып, қылмыстық іс тоқтатылған. Сот үкімімен Ж. қажетті қорғаныс шегінен шығып, денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіргені үшін кінәлі деп танылған. Қылмыстық іс апелляциялық тәртіппен қаралмаған. Бас Прокурордың наразылығында қылмыстық заңның дұрыс қолданылмауына байланысты сот үкімінің күшін жойып, іс жүргізуді тоқтатуды сұраған. Жоғарғы Соттың қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы прокурор А.-ның наразылықты қолдап, үкімнің күші жойылуға, іс тоқтатылуға жатады деген пікірін тыңдап, қылмыстық іс материалдарымен және наразылықпен танысып, сот актісінің күші төмендегі мән-жайларға байланысты жойылуға жатады деп есептейді. Бас Прокурордың наразылықта көрсеткен уәжі негізді және қанағаттандыруға жатады. ҚК-нің 15-бабының бірінші бөлігінде қылмыстық құқық бұзушылық жасаған уақытта он алты жасқа толған есі дұрыс жеке тұлға қылмыстық жауаптылыққа жатады делінген. Ал осы баптың екінші бөлігіндегі он төрт жастан жауаптылыққа тартылатын қылмыстар қатарына ҚК-нің 112-бабының бірінші бөлігі енгізілмеген. Сонымен қатар «Кәмелетке толмаған адамдардың қылмыстық құқық бұзушылықтары және оларды қылмыстық құқық бұзушылықтар мен қоғамға қарсы өзге де іс-әрекеттер жасауға тарту жөніндегі істер бойынша сот практикасы туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2002 жылғы 11 сәуірдегі № 6 нормативтік қаулысының бірінші тармағында кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі сот ісін жүргізуге қатысты заңмен бекітілген талаптар мен ережелерді қатаң сақтау, осы санаттағы істерді уақтылы және сапалы қарау қажеттілігіне соттардың назары аударылсын деп көрсетілген.
Кәмелетке толмаған сотталушыны заңсыз қылмыстық жауаптылыққа тартып, оның конституциялық құқықтарына нұқсан келтірген
Аталған қаулының 2-тармағында қылмыстық іс жүргізуші органдар кәмелетке толмағандардың істері бойынша қылмыстық жауаптылыққа тартылған адамның жасын (туған жылын, айын, күнін) дәл анықтау бойынша шара қолдануға міндетті делінген. Алайда бірінші сатыдағы сот Ж.-ның туған жылын, айын, күнін үкімде дұрыс анықтай отырып, оны заңсыз қылмыстық жауаптылыққа тартып, нәтижесінде жасы кәмелетке толмағанның конституциялық құқықтарына нұқсан келтірген. Іс материалдарынан анықталғандай, Ж. 2003 жылдың 22 сәуірінде дүниеге келген, ол оның іске тіркелген тууы туралы куәлігімен расталады. Ал аталған іс бойынша қылмыстық құқық бұзушылық оқиғасы 2018 жылғы 27 қарашасында орын алған. Демек Ж. қылмыстық құқық бұзушылық жасаған уақытта 15 жаста болған, яғни ол ҚК-нің 112-бабының бірінші бөлігімен қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін қылмыс субъектісі болып табылмайды. Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің (бұдан әрі – ҚПК) 35-бабының бесінше бөлігінде іс-әрекет жасаған кезде заңға сәйкес қылмыстық жауаптылық жүктеу мүмкін болатын жасқа толмаған адамға қатысты қылмыстық істі тоқтату туралы шешім осы баптың бірінші бөлігінің 2) тармағында көрсетілген негіз бойынша қабылдануға жатады. ҚПК-нің 35-бабының сегізінші бөлігіне сәйкес сот қылмыстық қудалауды болғызбайтын мән-жайларды анықтағанда, қылмыстық істі тоқтату туралы мәселені шешуге міндетті. Ендеше Ж.-ның іс-әрекетінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты оған қатысты сот үкімінің күші жойылуға, қылмыстық іс тоқтатылуға жатады. Сот алқасы жоғарыда көрсетілген заң бұзушылықтарды істі қараған судья тарапынан жіберілген өрескел заң бұзушылық деп таниды. ҚПК-нің 4-тарауының талабына сәйкес Ж.-ның қылмыстық процесті жүргізетін органның заңсыз әрекеттерімен келтірілген зиянды өтеткізу құқығы танылуға тиіс. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы сотталған Ж.-ға қатысты бірінші сатыдағы соттың үкімінің күшін жойып, ҚПК-нің 35-бабы бірінші бөлігінің 2) тармағы негізінде оның іс-әрекетінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты іс тоқтатылды. ҚПК-нің 39-бабына сәйкес Ж.-ның қылмыстық процесті жүргізетін органның заңсыз әрекеттерімен келтірілген зиянды өтеткізу құқығы танылды. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының наразылығы қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
