Түсініктеме 669-бабқа Сот үкімін, сот шешімін немесе өзге де сот актісін және атқарушылық құжатты орындамау туралы Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің
Сот үкімін, сот шешімін немесе өзге де сот актісін және атқарушылық құжатты орындамау – жеке тұлғаларға бес айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға не бес тәулікке дейінгі мерзімге әкімшілік қамаққа алуға, лауазымды адамдарға, жеке нотариустарға, жеке сот орындаушыларына, адвокаттарға – жиырма айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға немесе бес тәулікке дейін әкімшілік қамаққа алуға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – отыз, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – қырық, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне елу айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 76-бабының 3-тармағына сәйкес: «Соттардың шешімдері, үкімдері және өзге де қаулылары Республиканың бүкіл аумағында міндетті күшке ие».
Орындалмаған әрбір сот актісі әділеттіліктің салтанат құруына, бүкіл сот жүйесі жұмысының тиімділігіне қатысты күмәндердің туындауына ықпал етеді.
Сот актісін және судьяның талаптарын орындамағаны үшін борышкер және сотталған адам әкімшілік не қылмыстық жауаптылыққа тартылуы мүмкін.
Алайда, сот актілерін орындаудың міндеттілігі және оларды орындамағаны үшін жауаптылық туралы жоғарыда аталған конституциялық нормаларға қарамастан, көптеген сот шешімдері мен үкімдері жылдар бойы орындалмай келеді.
Құқық бұзушылықтың жалпы объектісі мемлекеттік билік институттарының жұмыс істеуін қамтамасыз етудің белгіленген тәртібі болып табылады.
Әкімшілік құқық бұзушылықтың тектік объектісі сот үкімін, сот шешімін немесе өзге де сот актісін және атқарушылық құжатты орындау қағидаларын сақтау кезінде қалыптасатын қоғамдық қатынастар болып табылады.
Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы» Конституциялық заңы: «Қазақстан Республикасында сот билігі тұрақты судьялар атынан әрекет ететін соттарға, сондай-ақ алқабилерге ғана тиесілі…» деп белгілейді.
Түсіндіріліп отырған бап азаматтық, әкімшілік және қылмыстық сот ісін жүргізудің барлық түрлері үшін сот үкімін, судьяның шешімін немесе өзге де сот актісін және атқарушылық құжатты орындамағаны үшін жауаптылық туралы жалпы норма ретінде тұжырымдалған.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2018 жылғы 20 сәуірдегі № 4 «Сот үкімі туралы» нормативтік қаулысына сәйкес, сот үкімі – қылмыстық іс бойынша бұған дейін жүргізілген бүкіл іс жүргізудің қорытындысын шығаратын құқықты қолданудың аса маңызды актісі. Конституциялық ережелерге сәйкес үкім Қазақстан Республикасының атынан шығарылады, заңды және негізді болуға тиіс.
Үкім – сот төрелігінің қағидаттарын сақтай отырып, бірінші және апелляциялық сатылардағы соттың сот отырысында Қазақстан Республикасының атынан шығарылған, сотталушының кінәлі немесе кінәсіз екендігі және оған қылмыстық жаза қолдану немесе қолданбау туралы мәселені шешетін қылмыстық іс бойынша шешім.
Сот актілері деп сот шешімдері, оның ішінде сырттай шығарылған шешімдер, сондай-ақ сот бұйрықтары, татуласу келісімдерін бекіту туралы ұйғарымдар, апелляциялық немесе кассациялық, қадағалау сатыларындағы соттардың қаулылары түсініледі. (Азаматтық істер бойынша сот актілерін орындаудың кейбір мәселелері туралы. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2009 жылғы 29 маусымдағы № 6 нормативтік қаулысы).
Сот шешімін дәстүрлі түрде екі мағынада қарастыру қабылданған:
- сот талқылауын аяқтауға және оның қорытындысын шығаруға бағытталған соттың әрекеттері;
- дауды мәні бойынша шешудің нәтижесін қамтитын сот органының құжаты.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі № 5 «Сот шешімі туралы» нормативтік қаулысының негізінде заңды күшіне енген сот актілері, сондай-ақ соттар мен судьялардың сот төрелігін жүзеге асыру кезінде беретін өкімдері, талаптары, тапсырмалары, шақырулары, сұрау салулары және өзге де өтініштері барлық мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, заңды тұлғалар, лауазымды адамдар мен азаматтар үшін міндетті болып табылады және Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында орындалуға жатады.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Сот актілерін қасақана орындамағаны үшін жауаптылық туралы» нормативтік қаулысында Қазақстан Республикасы Конституциясының 76-бабының 3-тармағына, Қылмыстық-процестік кодекстің 127 және 472-баптарына, Азаматтық процестік кодекстің 21-бабына, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 884-бабына сәйкес заңды күшіне енген үкімдер, шешімдер, қаулылар, ұйғарымдар, бұйрықтар, сондай-ақ сот актілерін орындауға байланысты соттар мен судьялардың заңды өкімдері, талаптары, тапсырмалары, шақырулары және басқа да өтініштері барлық мемлекеттік органдар, лауазымды адамдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, қоғамдық бірлестіктер, басқа да заңды тұлғалар мен азаматтар үшін міндетті болып табылатыны және Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында мүлтіксіз орындалуға жататыны түсіндіріледі.
Заңды күшіне енген сот үкімін, сот шешімін немесе өзге де сот актісін қасақана орындамау, сондай-ақ олардың орындалуына кедергі келтіру, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілетті органдардың (лауазымды адамдардың) актілерін орындамау заңда көзделген қылмыстық немесе әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады.
Борышкердің сот актісін белгілі бір бөлігінде немесе толық көлемде орындауға нақты мүмкіндігінің болмауы адамды әкімшілік немесе қылмыстық жауаптылыққа тарту мүмкіндігін жоққа шығарады.
Құқық бұзушылықтың объективтік жағы әрекетсіздік нысанында көрініс табады.
Қылмыстық кодексте түсіндіріліп отырған баппен бәсекелес норма бар, ол – 430-бап «Сот үкімін, сот шешімін немесе өзге де сот актісін не атқарушылық құжатты орындамау». Осы баптың 1-бөлігі бойынша бұл әрекеттің саралаушы белгісі – алты айдан астам уақыт бойы орындамау, сондай-ақ олардың орындалуына кедергі келтіру. Алайда түсіндіріліп отырған бапта «… егер бұл әрекетте қылмыстық жазаланатын іс-әрекеттің белгілері болмаса» деген ескерту көрсетілмеген. Осыған байланысты құқық қолдану практикасында әрекетті саралау мәселелері туындауы мүмкін.
Сот актілерін орындамауға байланысты әкімшілік құқық бұзушылықтардың субъектілері баптың санкциясында тікелей көрсетілген. Олар: жеке тұлғалар; лауазымды адамдар; жеке нотариустар; жеке сот орындаушылары; шағын кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар; орта кәсіпкерлік субъектілері; ірі кәсіпкерлік субъектілері.
Сот актісін қасақана орындамағаны, сондай-ақ оның орындалуына кедергі келтіргені үшін қылмыстық жауаптылыққа тек үкімге, шешімге немесе өзге де сот актісіне байланысты атқарушылық іс жүргізу барысында белгілі бір әрекеттерді жасауға міндетті адамдар ғана тартылуы мүмкін.
Сот актісінің орындалуына кедергі келтіретін әрекеттер жасаған өзге адамдарға қатысты Қылмыстық кодекстің сот орындаушысының өмірі мен денсаулығына қол сұғу, жала жабу, өлтіремін деп қорқыту, зиян келтірумен қорқыту және басқа да әрекеттер үшін жауаптылық көздейтін тиісті баптары бойынша қылмыстық қудалау жүзеге асырылуы мүмкін.
Әкімшілік құқық бұзушылық құрамының субъективтік жағы тек қасақана кінә нысанында көрініс табуы мүмкін. Адам сот үкімімен, сот шешімімен немесе өзге де сот актісімен және атқарушылық құжатпен танысқан, бірақ оны елемей, осындай әрекеттерді жасауды жалғастырады.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамаларды мемлекеттік сот орындаушылары (804-баптың 1-бөлігінің 56-тармағы), сондай-ақ ішкі істер органдарының лауазымды адамдары (804-баптың 1-бөлігінің 1-тармағы) жасайды.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьялары қарайды (684-бап).
2018 жылы Қазақстан Республикасында осы бап бойынша әкімшілік жауаптылыққа тарту туралы 6422 қаулы шығарылған.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (баптар бойынша) авторлар ұжымы:
Бачурин Сергей Николаевич, заң ғылымдарының кандидаты, доцент – 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп);
Габдуалиев Мереке Трекович, заң ғылымдарының кандидаты – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жусипбекова Айнур Маратовна, заң магистрі – 13-тарау (А. В. Карпекинмен бірлесіп); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп);
Карпекин Александр Владимирович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент – 13-тарау (А. М. Жусипбековамен бірлесіп);
Корнейчук Сергей Васильевич – 2-тарау; 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен және Е. М. Хакимовпен бірлесіп); 8-тарау; 25-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп); 457–470, 488, 488-1, 491–506-баптар; 28, 30, 52-тараулар;
Корякин Илья Петрович, заң ғылымдарының докторы, профессор – 49-тарау;
Кысыкова Гульнара Бауыржановна, заң ғылымдарының кандидаты – 20-тарау;
Омарова Ботагоз Акимгереевна – 17-тарау; 18-тарау (Б. А. Парманкуловамен бірлесіп); 26, 31-тараулар; 32-тарау (Б. А. Парманкуловамен бірлесіп);
Парманкулова Баян Асханбаевна – 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп); 19-тарау; 32-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп);
Подопригора Роман Анатольевич, заң ғылымдарының докторы, профессор – 24-тарау, 489, 489-1, 490-баптар;
Порохов Евгений Викторович, заң ғылымдарының докторы – 14, 15, 16, 29-тараулар, 471–475-баптар;
Сейтжанов Олжас Темиржанович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен және Е. М. Хакимовпен бірлесіп); 9, 10-тараулар (Б. Е. Шаймерденовпен және В. В. Филинмен бірлесіп); 33-тарау (А. М. Жусипбековамен бірлесіп); 36-тарау (Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп); 39-тарау (А. М. Жусипбековамен бірлесіп);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп); 44-тарау;
Тукиев Аслан Султанович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент – 1, 3, 35-тараулар; 38, 40, 42-тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп); 43-тарау (Б. А. Парманкуловамен бірлесіп); 43-1-тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп); 44-1-тарау (Д. А. Шипппен бірлесіп); 45-тарау; 46-тарау (Д. А. Шипппен бірлесіп); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен және Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп);
Хакимов Ержан Маратович, заң магистрі – 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен және С. В. Корнейчукпен бірлесіп); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп); 34, 41-тараулар; 48-тарау (С. Н. Бачуринмен бірлесіп); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Еркенович, заң магистрі – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен және В. В. Филинмен бірлесіп); 12-тарау; 476–487, 507–509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич – 44-1, 46-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020
Актінің қабылданған күні: 01.01.2020
Қабылданған орны: 100050000000
Актіні қабылдаған орган: 103001000000
Қолданылу өңірі: 100000000000
Нормативтік құқықтық актіні нормашығармашылық орган берген тіркеу нөмірі: 5
Актінің мәртебесі: жаңа
Құқықтық қатынастар саласы: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000
Актінің нысаны: ТҮСІНДІРМЕ / КОДЕКС
Заңдық күші: 1900
Актінің тілі: орыс тілі
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы
Кәсіпкерлік кодекс
Еңбек кодексі
Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)
Кедендік реттеу туралы
Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы
Экологиялық
Әлеуметтік
Түсініктеме
Қылмыстық-процестік кодекс
Қылмыстық кодекс
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау
