29-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі жауапкердің орналасқан жері бойынша талап қою
1. Жауапкердің тұрғылықты жері бойынша сотқа талап қойылады. Жеке тұлғаның, оның ішінде заңды тұлға құрмай жеке кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын адамның тұрғылықты жері Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде белгіленген қағидалар бойынша айқындалады.
2. Заңды тұлғаға талап-арыз құрылтай құжаттарына және (немесе) бизнес-сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізіліміне енгізілген мекенжайға сәйкес заңды тұлғаның орналасқан жері бойынша сотқа беріледі. Заңды тұлға құрмай ұйымға талап оның орналасқан жері бойынша қойылады.
1. Талапкер аумақтық соттылықтың жалпы ережелері бойынша - жауапкер юрисдикция аумағында тұратын аудандық сотқа талап арыз береді. Азаматтық кодекстің 16-бабына сәйкес жауапкердің тұрғылықты жері азамат тұрақты немесе басым тұратын елді мекен болып танылады. Он төрт жасқа толмаған адамдардың (кәмелетке толмағандардың) немесе қамқорлықтағы азаматтардың тұрғылықты жері олардың заңды өкілдерінің тұрғылықты жері болып танылады. Азаматтың жеке және заңды тұлғалармен, сондай-ақ мемлекетпен қарым-қатынаста қолданылатын заңды мекен-жайы болады. Азаматтың тіркелген жері оның заңды мекенжайы болып танылады. Азаматтарды тіркеу тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.
Қазіргі уақытта жеке тұлғалардың меншік құқығындағы жылжымайтын мүліктің саны шектелмейді, осыған байланысты республиканың әртүрлі аудандарында, облыстарында пәтерлері, үйлері бар адамдардың тұрғылықты жерін анықтауда қиындықтар туындайды. Мұндай жағдайларда тұрғылықты жері оның тіркелген жері, яғни заңды мекен-жайы болады. Жауапкердің тұрғылықты жері оның уақытша болатын жері, сондай-ақ бұлтартпау шарасы ретінде қамауда отырған жері бас бостандығынан айыру түріндегі жазасын өтейді не стационарлық емделуде болады деп таныла алмайды. Мұндай адамдарға талап-арыз көрсетілген оқиғалар басталғанға дейін соңғы тұрғылықты жері бойынша қойылады. Тұрғылықты жері белгісіз не Қазақстан Республикасында тұрғылықты жері жоқ жауапкерге талап қою оның жылжымайтын мүлкінің орналасқан жері бойынша немесе оның соңғы Белгілі тұрғылықты жері бойынша қойылуы мүмкін.
2. Заңды тұлғаға талап-арыз құрылтай құжаттарына және (немесе) бизнес-сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізіліміне енгізілген мекенжайға сәйкес заңды тұлғаның орналасқан жері бойынша сотқа беріледі. Заңды тұлға құрмай ұйымға талап оның орналасқан жері бойынша қойылады. АК-нің 36-бабына сәйкес заңды тұлғаның тұрақты жұмыс істейтін органының орналасқан жері заңды тұлғаның орналасқан жері болып танылады. Заңды тұлғаның орналасқан жері оның құрылтай құжаттарында толық пошталық мекенжайы жазылып көрсетіледі. Үшінші тұлғалармен қарым-қатынаста заңды тұлға бизнес сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізіліміне енгізілген мекенжайға нақты мекенжайдың сәйкес келмеуіне сілтеме жасауға құқылы емес. Бұл ретте үшінші тұлғалар заңды тұлғаға бизнес-сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізіліміне енгізілген мекенжай бойынша да, нақты мекенжайы бойынша да пошта және өзге де хат-хабарларды жіберуге құқылы.
Филиалдар мен өкілдіктер заңды тұлғалар болып табылмайды. Оларға заңды тұлға құрған мүлік беріледі және олар бекіткен Ережелер негізінде әрекет етеді. АІЖК-нің 30-бабының үшінші бөлігі негізінде талапкерді таңдау бойынша соттылықты айқындау жағдайларын қоспағанда, оларға талап қою заңды тұлғаның орналасқан жері бойынша қойылады.АІЖК-нің 47-бабында азаматтық процесте Тараптар жеке және заңды тұлғалар бола алатындығы көзделген.Сонымен қатар, аталған баптың үшінші бөлігінде заңда көзделген жағдайларда заңды тұлға құрмай-ақ Тараптар да болуы мүмкін екендігі көрсетілген.Заңды тұлға құрмай ұйымға талап оның орналасқан жері бойынша қойылады. Заңды тұлға құрмайтын ұйымдарға, мысалы, кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқықтарын қорғау жөніндегі Комиссия - кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыз және панасыз қалудың алдын алу, олардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау саласындағы мемлекеттік органдар мен мекемелердің қызметін үйлестіруді қамтамасыз ететін тұрақты жұмыс істейтін алқалы орган жатады. Ведомствоаралық комиссия Қазақстан Республикасының Үкіметі жанынан, облыстық, қалалық, қаладағы аудандық, аудандық - тиісті жергілікті атқарушы органның (әкімдіктің) жанынан құрылады. Олар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 11 маусымдағы № 789 қаулысымен бекітілген Үлгілік ереже негізінде заңды тұлға құрмай әрекет етеді. Үлгілік ережеде сотта комиссияның қаулысы мен ұсынысына тікелей дау көзделген.
Заңды тұлға құрмайтын ұйымдардың тағы бір мысалы-әкімдіктер. Іс жүзінде сот аким әкімге емес, әкімдікке қойылған жағдайлар жиі кездеседі. "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін - өзі басқару туралы" Заңға сәйкес әкімдік-өз құзыреті шегінде тиісті аумақта жергілікті мемлекеттік басқаруды және өзін-өзі басқаруды жүзеге асыратын облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) әкімі басқаратын алқалы атқарушы орган.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ
Астана, 2016 жыл
УДК 347 (574)
К 63
ISBN 978-601-236-042-4
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
