32-бапқа түсініктеме. Әскери қызметшінің, прокурордың және тәртіптік жарғылардың не арнаулы ережелердің күші қолданылатын өзге де адамдардың Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне Әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін әкімшілік жауаптылығы  

     1. Әскери қызметшілер мен әскери жиындардағы әскери міндеттілер баптарда көзделген жағдайларды қоспағанда, қызметтік міндеттерін атқару кезінде жасалған әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін тәртіптік жарғылар бойынша жауапты болады 651, 652,667, 676, 677, 680, 681 осы Кодекстің Арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының қызметкерлері қызметтік міндеттерін атқару кезінде жасалған әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін тиісті органдарда қызмет өткеру тәртібін регламенттейтін нормативтік құқықтық актілерге сәйкес жауапты болады.

     2. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы режимін, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы және Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізу пункттеріндегі режимді, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік құпиялар туралы заңнамасын, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығын, өрт қауіпсіздігі талаптарын, жол жүрісі қағидаларын, қызмет орнынан тыс кедендік қағидаларды, Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасын бұзғаны үшін Қазақстан Республикасының бюджет және салық заңнамасын, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасы, аң аулау, балық аулау қағидалары, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мен қорғаудың басқа да қағидалары мен нормалары осы баптың бірінші бөлігінде көрсетілген адамдар жалпы негіздерде әкімшілік жауаптылықта болады. Аталған адамдарға атыс қаруы мен суық қаруды алып жүру және сақтау құқығынан айыру және әкімшілік қамаққа алу түріндегі әкімшілік жазалар қолданыла алмайды.

     3. Мерзімді әскери қызмет өткеретін әскери қызметшілерге және әскери және арнаулы оқу орындарының курсанттарына әкімшілік айыппұл түрінде әкімшілік жаза қолдануға болмайды.

     4. Әкімшілік жаза қолдану құқығы берілген органдар (лауазымды адамдар) осы баптың бірінші және үшінші бөліктерінде көрсетілген адамдарға әкімшілік жаза қолданудың орнына кінәлілерді тәртіптік жауаптылыққа тарту туралы мәселені шешу үшін құқық бұзушылықтар туралы материалдарды тиісті органдарға беруге тиіс.

     ӘҚБтК-нің 32-бабының 1-бөлігі мынадай әкімшілік жауапкершілік субъектілерінің ерекшеліктерін көздейді:

     1) әскери қызметшілер;

     2) әскери жиындардағы әскери міндеттілер;

     3) арнаулы мемлекеттік органдардың қызметкерлері;

     4) құқық қорғау органдарының қызметкерлері.

     Алғашқы екі санат әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін, қызметтік міндеттерін атқару кезінде, әкімшілік тәртіппен, яғни баптарда көзделген жағдайларды қоспағанда, тәртіптік жарғылар бойынша заңды жауаптылықта болады 651, 652, 676, 677, 680, 681:

     1) азаматтарды мерзімді әскери қызметке және келісімшарт бойынша әскери қызметке заңсыз шақыру, оларға заңсыз кейінге қалдыру;

     2) Қазақстан Республикасының Әскери қызмет саласындағы заңнамасын бұзу;

     3) жеке тұлғалардың заңсыз материалдық сыйақы беруі;

     4) мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамның не оған теңестірілген адамның заңсыз материалдық сыйақы алуы;

     5) мемлекеттік органдар басшыларының сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөнінде шаралар қолданбауы;

     6) бұрын сыбайлас жемқорлық қылмыс жасаған адамдарды жұмысқа қабылдау.

     Яғни, әкімшілік құқық бұзушылықтардың жоғарыда аталған құрамдары үшін жауапкершілік тек ӘҚБтК бойынша басталуы тиіс.  

     Адамдардың үшінші және төртінші санаттары (құқық бұзушылық субъектілері) қызметтік міндеттерін атқару кезінде жасалған әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін тиісті органдарда қызмет өткеру тәртібін регламенттейтін нормативтік құқықтық актілерге сәйкес жауапты болады.  

     Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасының арнаулы мемлекеттік органдары туралы" 2012 жылғы 13 ақпандағы №552 Заңының 1 – бабының негізінде арнаулы мемлекеттік органның қызметкерлері-ұлттық қауіпсіздік органдарында, Сыртқы барлау саласындағы уәкілетті органда, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік күзет қызметінде қызметте тұрған, арнаулы атақ берілген Қазақстан Республикасының азаматтары.

     ҚР 2011 жылғы 6 қаңтардағы "құқық қорғау қызметі туралы" Заңына сәйкес құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне прокуратура, ішкі істер, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет және экономикалық тергеу қызметінің лауазымды адамдары жатады.

     ІІО-да қызмет өткерудің негізгі кезеңдерін іске асыру тетігі және заңды жауапкершілікке тарту тәртібі ҚР ІІМ-нің 2011 жылғы 27 мамырдағы №246 бұйрығымен бекітілген, ол:

     1) Қазақстан Республикасы Ішкі істер органдарының қызметкерлерін тәртіптік жауаптылыққа тарту қағидалары;

     2) Қазақстан Республикасының Ішкі істер органдарында тәртіптік комиссияны қалыптастыру және оның жұмысы қағидалары;

     3) Қазақстан Республикасының Ішкі істер органдарында қызметтік тергеп-тексеру жүргізу қағидалары.

     "Қызметтік міндеттерін атқару кезінде жасалған әкімшілік құқық бұзушылықтар" деген тұжырым белгілі бір қиындықтар туғызады. Бұл тұжырым көбінесе нормативтік-құқықтық базада қолданылады, бірақ оның нақты мағынасы жоқ.

     ӘҚБтК, "құқық қорғау қызметі туралы" ҚР Заңы және ҚР ІІМ ведомстволық бұйрықтары толық жауап бермейді, бұл әкімшілік жаза қолдану құқығы берілген соттар мен лауазымды тұлғаларға құқық бұзушылық субъектілерінің мәртебесін ерікті түрде түсіндіруге мүмкіндік береді. Мұнда "құқық қорғау қызметі туралы" ҚР Заңының 40-бабын басшылыққа алу керек, онда қызметкерлер үшін жұмыс уақытының ұзақтығы құқық қорғау қызметінің ерекшеліктерін ескере отырып, Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сәйкес белгіленеді.

     Әрбір құқық қорғау органында қызметтік қызмет пен жедел жағдайдың ерекшеліктерімен, жыл мезгілімен, жергілікті жағдайлармен және басқа да нақты жағдайлармен айқындалатын қатаң регламенттелген күн тәртібі белгіленеді.

     Еңбек тәртібінің қағидалары Құқық қорғау органы басшысының немесе уәкілетті басшының актісімен бекітілетін жұмыс уақыты мен демалыс уақытын, азаматтарды қабылдау сағаттарын (халық үшін неғұрлым ыңғайлы), қызметкерлердің жекелеген санаттарының қызмет өткерудегі ауысымдылығын белгілейді. Қажет болған жағдайда қызметкерлер белгіленген уақыттан тыс, сондай-ақ түнгі, демалыс және мереке күндері қызметтік міндеттерін орындауға тартылуы мүмкін. Өтемақы төлеу тәртібі мен шарттары Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалады.

     Егер құқық қорғау органының қызметкері қызметтен тыс болса және қандай да бір құқық бұзушылықты анықтаса, онда ол "нөлдік төзімділік" қағидатын сақтай отырып, оған жауап беруі керек. Бұл жағдайда ол "заңның аты"деген сөздерді айтқаннан кейін қызметтік міндетін атқарушы қызметкер ретінде танылуы керек. 3 б. негізінде. 2014 жылғы 23 сәуірдегі "Ішкі істер органдары туралы" ҚР Заңының 19-бабында "әрбір адам мұндай жағдайда белсенді әрекеттерін тоқтатуға, ішкі істер органдары қызметкерінің талаптарына сөзсіз бағынуға және қызметтік міндеттерін атқаруға байланысты оның нұсқауларын орындауға міндетті".

     Полицияның кешенді күштерінің патрульдері үшін жұмыс уақыты 2016 жылғы 28 Қаңтарда №10 бекітілген ҚР ІІО қоғамдық тәртіпті және жол қауіпсіздігін қорғауды қамтамасыз ету жөніндегі нұсқаулықпен айқындалған. Онда патрульдердің жұмыс уақыты нарядтарға нұсқау беру басталған сәттен бастап есептеледі және қызметтің аяқталуы туралы жедел басқару орталығының командасымен аяқталады.

     2-бөлім зерттелетін баптың 1-бөлімінде көрсетілген құқық бұзушылық субъектілерінің әкімшілік жауаптылығын көздейді, олар бұзушылық үшін жалпы негіздерде жауап береді:

     1) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы режимінің;

     2) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы өткізу пункттеріндегі режим;

     3) Кеден одағының кедендік шекарасы арқылы өткізу пункттеріндегі режим;

     4) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік құпияларды қорғау саласындағы заңнамасы;

     5) Қазақстан Республикасының халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы заңнамасы;

     6) өрт қауіпсіздігі талаптары;

     7) жол жүрісі қағидаларын;

     8) қызмет орнынан тыс кедендік қағидалар;

     9) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп туралы заңнамасы;

     10) Қазақстан Республикасының қаржылық есептілік туралы заңнамасы;

     11) Қазақстан Республикасының бюджет және салық заңнамасы саласындағы заңнамасын;

     12) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасы;

     13) аң аулау, балық аулау қағидалары;

     14) табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану және қорғау қағидалары мен нормаларын қамтиды.

     ӘҚБтК-нің 32-бабының 1-бөлігінде көрсетілген барлық субъектілерге әкімшілік жауаптылыққа тартылған кезде атыс және суық қаруды алып жүру және сақтау құқығынан айыру және әкімшілік қамаққа алу түріндегі әкімшілік жазаларды қолдануға болмайды.

     3-бөлімде "мерзімді әскери қызмет өткеретін әскери қызметшілерге және әскери және арнаулы оқу орындарының курсанттарына әкімшілік айыппұл түрінде әкімшілік жаза қолдануға болмайды"делінген.

     Осыған байланысты сұрақ туындайды: "егер санкция айыппұлды балама өндіріп алуды көздемесе, мерзімді қызметтегі әскери қызметшілер мен арнайы оқу орындарының курсанттарын әкімшілік жауапкершілікке қалай тартуға болады?".  

Бұл сұрақтың жауабы ӘҚБтК 727-бабының 6-бөлімінде қамтылған. ҚР Қарулы Күштерінің, Қазақстан Республикасының басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының көлік құралдарының жүргізушілері – жиындарға шақырылған әскери қызметшілер мен әскери міндеттілер – әкімшілік жаза ретінде белгіленген тәртіппен айыппұл көзделген бұзушылықтар туралы материалдарды әскери полиция органдары кінәлілерді тәртіптік жаза бойынша жауапқа тарту туралы мәселені шешу үшін тиісті командирлерге (бастықтарға) береді ҚР Қарулы Күштерінің, Қазақстан Республикасының басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының жарғысы .

     Сондай-ақ, мұндай жағдайларда кінәлілерді тәртіптік жауапкершілікке тарту туралы мәселені шешу үшін тиісті органдарға материалдар жібере отырып, ӘҚБтК-нің 32-бабының 4-бөлімін басшылыққа алу керек.  

     4-бөлімде "әкімшілік жаза қолдану құқығы берілген органдар (лауазымды адамдар) осы баптың 1 және 3-бөліктерінде көрсетілген адамдарға әкімшілік жаза қолданудың орнына кінәлілерді тәртіптік жауапкершілікке тарту туралы мәселені шешу үшін құқық бұзушылықтар туралы материалдарды тиісті органдарға беруге тиіс"делінген. Мұндай тәртіптік жауапкершілікке тарту қатар емес, адамдарды әкімшілік жауапкершілікке тартудың орнына жүргізілетінін атап өткен жөн. Яғни, егер әкімшілік жаза қолдану құқығы берілген органдар (лауазымды адамдар) тартылатын адамның ӘҚБтК-нің 32-бабының 1 және 3-бөліктерінде көрсетілген адамдарға жататынын анықтаса, онда олар кінәлілерді тәртіптік жауаптылыққа тарту туралы мәселені шешу үшін құқық бұзушылықтар туралы материалдарды тиісті органдарға беруге тиіс.

     Себебі, мұндай адамдар үшін тәртіптік жауапкершілікке тарту көбінесе әкімшілік айыппұл төлеуден гөрі әділ және талап етілетін жаза болып табылады. Жоғарыда айтылғандар мемлекеттік басқару мен мемлекеттік қызметтің (оның ішінде құқық қорғау және арнайы) мақсаттарына қол жеткізуге ықпал етеді.  

     Осылайша, әкімшілік жаза қолдану құқығы берілген органға (лауазымды адамға) қызметтік міндеттерін орындау кезінде әкімшілік құқық бұзушылық жасаған арнайы субъектінің бар-жоғын анықтау қажет. Егер жоқ болса, онда әкімшілік жаза қолдану құқығы берілген орган (лауазымды тұлға) арнайы субъектіні жалпы негіздерде әкімшілік жауапкершілікке тартады, өйткені бөлімге сәйкес. Түсініктеме берілген баптың 1-тармағында арнайы субъект тәртіптік жарғылар бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық үшін ол қызметтік міндеттерін атқару кезінде жасалған жағдайда ғана жауапты болады.  

     Құқық бұзушылық туралы материалды тиісті органдарға адамды тәртіптік жауаптылыққа тарту туралы мәселені шешу үшін берген жағдайда әкімшілік жаза қолданатын орган (лауазымды адам) ӘҚБтК 821-бабының 5-бөлігі 3-тармағының негізінде іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы қаулы шығарады. Іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы осындай қаулыны құқық бұзушыны тәртіптік жауапкершілікке тарту үшін құқық қорғау органына материалдарды бере отырып, ӘҚБтК 829-14-бабының 7-бөлігі негізінде сот шығаруы тиіс.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы