Еңбек шартын бұзу туралы дауларды қарау
Еңбек кодексінің 56-бабының 1, 2-тармақтарына сәйкес қызметкер осы баптың 3-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда, бұл туралы жұмыс берушіні кемінде бір ай бұрын жазбаша хабардар ете отырып, өз бастамасы бойынша еңбек шартын бұзуға құқылы. Еңбек шартында қызметкердің еңбек шартын бұзу туралы жұмыс берушіні хабардар етуінің неғұрлым ұзақ мерзімін белгілеуге жол беріледі. Еңбек шартында хабарламаның неғұрлым ұзақ мерзімі белгіленген жағдайда, егер еңбек шартының тараптары хабарлама мерзімін қысқарту туралы келісімге келмесе, қызметкер келісілген мерзімді пысықтауға міндетті. Еңбек шартын бұзу туралы хабарлама мерзіміне қызметкердің жұмыс істеген және жұмыс істемеген уақыты (мысалы, демалыста болу, еңбекке уақытша жарамсыздық кезеңі) кіреді. Қызметкерді тәртіптік жауапкершілікке тартуға жұмыс беруші тәртіптік теріс қылық жасалғанға дейін өзінің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу туралы өтініш берген кезде де құқылы, өйткені бұл жағдайда еңбек қатынастары хабарламаның бір айлық мерзімі өткеннен кейін ғана тоқтатылады.
Еңбек шартын бұзу туралы дауларды қарау
Жұмыскердің бастамасы бойынша еңбек шарты Жұмыс берушінің жазбаша келісімімен осы баптың 1-тармағында көзделген хабарлама мерзімі аяқталғанға дейін бұзылуы мүмкін. Заңның осы нормасының мағынасынан жұмыс беруші хабарлама мерзімі аяқталғаннан кейін, тіпті келіспеген жағдайда да, қызметкермен еңбек қатынастарын тоқтатуға міндетті екендігі шығады. Бұл ереже материалдық жауапты қызметкерлерге қолданылмайды, оларға қатысты жұмыс берушінің мүлкін (құжаттамасын) қабылдау-беру аяқталған күн еңбек шартын бұзған күн болып табылады. Еңбек кодексінің 56 - бабының 5-тармағының негізінде жұмыскер материалдық жауапты тұлғалардың кінәсінен жұмыс берушінің мүлкін (құжаттамасын) қабылдау-беру аяқталмаған жағдайларды қоспағанда, хабарлама мерзімі өткеннен кейін жұмысты тоқтатуға құқылы, бұл ретте жұмыскердің жұмыста болмауы сабаққа келмеу, яғни тәртіптік теріс қылық ретінде қаралмайды. Бұл ретте қызметкердің ескерту мерзімі аяқталғанға дейін өтінішті кері қайтарып алу құқығы сақталатынын, бірақ жұмыс берушінің келісімімен ғана хабарлау мерзімі ішінде жазбаша ресімделуге тиіс екенін ескеру қажет. Айта кету керек, жұмыс берушіге еңбек шартын бұзуды ресімдеу, яғни қызметкерді бұйрықпен хабардар ету және танысу мерзімі өткеннен кейін бұйрықты уақтылы шығару және оның көшірмесін тапсыру не бұйрық шығарылған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде хабарламасы бар хатпен жіберу міндеті жүктеледі. Қызметкердің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзуға еңбек шартын бұзу туралы өтініш беру қызметкердің өзінен шыққан және оның ерікті еркі болған жағдайда жол беріледі. Жұмыскерлер бұзылған еңбек құқықтарын қалпына келтіру туралы талап қоя отырып, өтініш Жұмыс берушінің қысымымен жазылғандығы туралы дәлелдер келтіретін жағдайлар бар. Мұндай жағдайда қызметкердің өтініш беруге мәжбүр болғандығы туралы мәлімдемесі қызметкердің өзіне дәлелдеу міндетін жүктей отырып, тексерілуге жатады. Еңбек кодексінің 61 және 62-баптарының ережелеріне сәйкес жұмыс беруші еңбек шартын жұмыс берушінің актісімен бұзуды ресімдеуге, актінің көшірмесін қызметкерге тапсыруға немесе жұмыс берушінің актісі шыққан күннен бастап үш жұмыс күні ішінде оған хабарлама хатпен жіберуге міндетті, хабарлама мерзімі аяқталғаннан кейін жұмыс беруші қызметкерге еңбек қызметіне байланысты құжаттарды беруге міндетті.
Еңбек шарты бұзылған кезде жұмыс берушіге ол тоқтатылғаннан кейін үш жұмыс күнінен кешіктірмей қызметкерге тиесілі сомаларды төлеу (ТК 113-бабының 4-тармағы) және жыл сайынғы ақылы еңбек демалысының (жыл сайынғы еңбек демалысының) пайдаланылмаған күндері үшін өтемақы төлеу (ТК 96-бабының 2-тармағы) міндеті жүктеледі. Мәселен, Семей қалалық сотының шешімімен А-ның талаптарын қанағаттандырудан бас тартылды. өз еркімен жұмыстан босату туралы өтініш жұмыс беруші қанағаттандырған қызметкердің ерікті ерік-жігері болып табылатындығы және Еңбек кодексінің 49-бабының 5) тармақшасы негізінде жұмыстан босату туралы бұйрық шығарылғандығы негіздері бойынша жұмыстан босатылған уақыт үшін жалақыны қалпына келтіру және төлеу туралы КММ-ге. Талапкердің өз еркімен жұмыстан босату туралы өтініші мәжбүрлі сипатта болғандығы туралы дәлелдер талапкер ұсынған жоқ, сонымен қатар талапкер өтініш беру мерзімін өткізіп алды. Басқа жағдайда, сот Жұмыс берушінің бір айлық хабарлама мерзімі аяқталғанға дейін еңбек шартын бұзу бөлігіндегі әрекеттерін заңсыз деп тапты. Б.Павлодар облысы Ақсу қалалық сотына КМК-ға жұмыстан босату және жұмысқа қайта қабылдау туралы бұйрықтың күшін жою туралы талап арызбен жүгінді. Істің мән-жайларынан Б.КМК-да су құбыры шаруашылығының бақылаушысы ретінде жұмыс істегені шығады. 2015 жылғы 27 қазан мен 2016 жылғы 25 ақпан аралығында ол бала күтімі бойынша демалыста болды. 2016 жылғы ақпанда КМК-да тексеру (аудит) жүргізілді, оның қорытындысы бойынша Талапкерде коммуналдық қызметтер үшін абоненттерге ақы төлеу бойынша 21 613 теңге (жетіспеушілік) сомасына сәйкессіздіктер анықталды. 2016 жылдың 9 ақпанында Б. 2016 жылдың 26 ақпанынан бастап өз еркімен жұмыстан босату туралы өтініш жасады. 2016 жылғы 25 ақпандағы бұйрықпен онымен еңбек шарты ТК-нің 56-бабының 1-тармағы бойынша бұзылды. Сот Жұмыс берушінің еңбек заңнамасын бұзғанын анықтады, өйткені талапкердің еңбек шартын бұзу туралы өтінішінің мазмұнынан талапкер еңбек қатынастарын 2016 жылдың 26 ақпанынан бастап тоқтатуды сұраған, алайда жұмыс беруші еңбек шартын 2016 жылдың 25 ақпанында, яғни қызметкер көрсеткен мерзімнен бір күн бұрын бұзған. 2016 жылдың 25 ақпанынан бастап талапкермен еңбек шартын бұза отырып, жұмыс беруші іс жүзінде талапкер өзінің хабарламасында көрсетілген мерзімде емес, өз бастамасы бойынша қызметкерді біржақты түрде жұмыстан шығарды. Осылайша, жұмыс беруші талап қоюшының хабарлама мерзімі ішінде жұмыстан босату туралы өтінішті қайтарып алу құқығын бұзды. Облыстық соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасының қаулысымен бірінші сатыдағы соттың Б. талабын қанағаттандыру туралы шешімі өзгеріссіз қалды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
