Қылмыстық құқық бұзушылықтардың жиынтығы бойынша жаза тағайындау
🔹 Баптың жалпы сипаттамасы
ҚР ҚК-нің 58-бабы адам екі немесе одан да көп қылмыстық құқық бұзушылықтар (қылмыстар немесе қылмыстық теріс қылықтар) жасағаны үшін кінәлі деп танылған жағдайда, ақырғы жазаны тағайындау тәртібін реттейді. Бұл құқық бұзушылықтар жалғасқан, жүйелі немесе саралаушы белгімен қамтылмаған және әрқайсысы дербес саралауға жататын болуы тиіс.
Мұндай жағдай қылмыстардың нақты жиынтығы деп аталады.
🔹 Қылмыстық құқық бұзушылықтар жиынтығының құқықтық табиғаты
ҚР ҚК-нің 59-бабына сәйкес, қылмыстық құқық бұзушылықтардың жиынтығы мынадай жағдайларда орын алады:
· тұлға екі немесе одан да көп әрекет жасаған;· әрбір әрекет қылмыстық құқық бұзушылық құрамын қамтиды;· осы әрекеттер бойынша бұрын айыптау үкімі шығарылмаған.
🔸 58-баптың бөліктері бойынша түсіндірме
1-бөлім. Жалпы тәртіп: жұту немесе қосу
🔹 Жұту — неғұрлым жеңіл жаза неғұрлым қатаң жазаға жұтылады. Құқық бұзушылықтардың сипаты жақын және қоғамдық қауіптілігі төмен болған жағдайда қолданылады.
🔹 Қосу — жазалар толық немесе ішінара қосылады. Бұл неғұрлым қатаң тәсіл және әрекеттердің әртектілігі, қайталануы, рецидив немесе ауыр, аса ауыр қылмыстар кезінде қолданылады.
Сот тәжірибесінен мысал:Егер тұлға:· ұрлық үшін (ҚК 188-б.) — 2 жылға;· тонау үшін (ҚК 191-б.) — 5 жылға сотталса,
қорытынды жаза:· 5 жыл (жұту арқылы), немесе· 6–7 жыл (ішінара қосу арқылы) болуы мүмкін.
2-бөлім. Қылмыстық теріс қылықтар жиынтығы
🔹 Қылмыстық теріс қылықтар қоғамдық қауіптіліктің ең төмен деңгейімен сипатталады.
🔹 Жаза шектері:· айыппұл — 400 АЕК-тен аспайды;· қоғамдық жұмыстар — 400 сағаттан аспайды;· қамау — 50 тәуліктен аспайды.
🔹 Егер жиынтыққа сондай-ақ онша ауыр емес немесе орташа ауыр қылмыстар кірсе, тек жұту қағидасы қолданылады. Бұл жазаларды жинақтауға жол бермейді және жаза қатаңдығын шектейді.
Тәжірибе:Ұсақ ұрлықтың бірнеше эпизоды, қорлау немесе жол жүрісі қағидаларын бірнеше рет бұзу жағдайларында жиі қолданылады.
3-бөлім. Ауыр және аса ауыр қылмыстар (20 жылға дейін)
🔹 Егер жиынтықта ауыр немесе аса ауыр қылмыс болса, жаза қосылуы мүмкін.
🔹 Жоғарғы шек — 20 жылға дейін бас бостандығынан айыру, бұл мына нормалармен үндеседі:· ҚК 46-бабы — бас бостандығынан айырудың ең жоғары мерзімі;· ҚК 60-бабы — рецидив кезіндегі жаза тағайындау ерекшеліктері.
Мысал:· адам өлтіру (ҚК 99-б. 1-б.) — 10 жыл;· қарақшылық (ҚК 192-б. 3-б.) — 8 жыл;
қорытынды жаза — 18 жыл, ең көбі 20 жыл болуы мүмкін.
4-бөлім. 20 жылға дейін немесе өмір бойына бас бостандығынан айыру көзделген аса ауыр қылмыстар
🔹 Егер санкцияда 20 жылға дейін көзделсе — қорытынды жаза 25 жылға дейін тағайындалуы мүмкін.
🔹 Егер жиынтықта өмір бойына бас бостандығынан айыру көзделген қылмыс болса, басқа жазаларға қарамастан, қорытынды жаза — өмір бойына бас бостандығынан айыру болады.
🔹 Ерекшелік: егер аса ауыр қылмыспен қатар қылмыстық теріс қылық үшін айыппұл тағайындалса — жұту қолданылады.
Мысал:· ауырлататын мән-жайлармен адам өлтіру (ҚК 99-б. 2-б. — ӨБА);· және ұсақ теріс қылық — аңшылық қаруды заңсыз сақтау (айыппұл);
қорытынды: айыппұлсыз өмір бойына бас бостандығынан айыру.
5-бөлім. Қосымша жазалар
🔹 Қосымша жазалар:· негізгі жазаға қосылады;· ішінара немесе толық қосылуы мүмкін;· бірақ заңда белгіленген шектен аспауға тиіс (ҚК 44-бап, мысалы, белгілі бір лауазымдарды атқаруға тыйым салу — 10 жылдан аспайды).
Мысал:· бас бостандығынан айыру + қызметпен айналысуға тыйым салу;· 3 жыл + 4 жыл → ең көбі 10 жыл.
6-бөлім. Үкімнен кейін анықталған жиынтық
🔹 Егер үкім шыққаннан кейін бұрын жасалған басқа қылмыс анықталса, сот қорытынды жазаны қайта есептеуге құқылы.
🔹 Бұрын өтелген жаза мерзімі есепке алынады (ҚР ҚК 71-бабымен ұқсас).
Тәжірибе:· тұлға тонау үшін сотталған;· кейін үкімге дейін жасалған ұрлық эпизоды анықталған;· сот үкімді қайта қарап, жазаларды біріктіреді және өтелген мерзімді есептейді.
🔸 Байланысты нормалар
1. ҚР Қылмыстық кодексі:
- 46-бап — Жаза түрлері;
- 59-бап — Қылмыстық құқық бұзушылықтар жиынтығы;
- 60-бап — Рецидив кезінде жаза тағайындау;
- 71-бап — Жазаны есепке алу.
2. ҚР Қылмыстық-процестік кодексі:
- 618-бап — Үкімді өзгерту;
- 621-бап — Үкімді орындауға келтіру.
3. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс:
- тікелей қолданылмайды, бірақ қылмыс пен теріс қылықты ажырату үшін маңызды.
🔸 Халықаралық стандарттар
Қылмыстық құқық бұзушылықтар жиынтығы бойынша жаза тағайындау мәселелері сондай-ақ:
· Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің 14-бабы — жазаның әділдігі қағидасы;· Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың 6 және 7-баптары — шамадан тыс жазалаудан және ne bis in idem қағидасын бұзудан қорғау аясында қарастырылады.
🔸 Қорытынды
ҚР ҚК-нің 58-бабы жаза тағайындауда әділеттілік пен дараландыруды қамтамасыз етуде шешуші рөл атқарады. Ол соттарға:
· ұқсас құқық бұзушылықтар кезінде жазаны жеңілдетуге;· рецидив немесе ауыр қылмыстарда жазаны қатаңдатуға;· бұрын өтелген жазаны жаңа анықталған эпизодтар бойынша есепке алуға мүмкіндік береді.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
