Қылмыстық құқық бұзушылықты сыбайлас қатысумен жасағаны үшін жаза тағайындау
🔷 Баптың жалпы сипаттамасы
ҚР ҚК-нің 57-бабы қылмыстық құқық бұзушылық сыбайлас қатысумен, яғни екі немесе одан да көп адаммен жасалған жағдайда, жаза тағайындаудың жеке дараландырудың негізгі қағидаттарын реттейді. Норманың басты мәні — әрбір сыбайлас қатысушының жауаптылығы оның қылмысты жасауға қосқан нақты үлесін ескере отырып, жеке түрде айқындалуы тиіс екендігін көрсету.
🟦 Баптың тармақтары бойынша түсіндірмелер
🔹 1-тармақ. Рөлге байланысты жазаны жеке дараландыру
Сот жаза тағайындау кезінде мыналарды міндетті түрде ескеруі тиіс:
· сыбайлас қатысушының рөлі (ұйымдастырушы, орындаушы, айдап салушы, көмектесуші — ҚР ҚК 28-бабын қараңыз);
· қатысудың сипаты мен дәрежесі (мысалы, белсенді әрекеттер, итермелеу, құралдармен қамтамасыз ету);
· тұлғаның әрекеттерінің салдардың туындауына ықпалы;
· нақты келтірілген немесе келтірілуі мүмкін болған зиянның көлемі мен ауырлығы.
📌 Мысал:Егер екі адам ұрлық жасау мақсатында тұрғын үйге кірсе, бірақ олардың біреуі екіншісін қылмыс орнына апарып, өзі үйге кірмесе, оның әрекеті көмектесушілік ретінде саралануы мүмкін. Тиісінше, оның жазасы тікелей орындаушыға қарағанда жеңілірек болуы керек.
🔹 2-тармақ. Жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды даралау
Заң шығарушының бұл жердегі ұстанымы айқын: жеңілдететін немесе ауырлататын мән-жайлар тек сол мән-жайлар тікелей қатысты болған сыбайлас қатысушыға ғана қолданылады.
📌 Мысал:Егер сыбайлас қатысушылардың бірі бұрын сотталған және алкогольдік мас күйде болған болса, бұл мән-жайлар қылмысқа қатысқан, бірақ мас болмаған әрі бұрын сотталмаған басқа қатысушылардың жауаптылығын ауырлатпайды.
Сол сияқты, егер сыбайлас қатысушылардың бірі келтірілген зиянды өтесе, бұл өз кезегінде мұндай әрекеттер жасамаған басқа қатысушының кінәсін жеңілдетпейді.
⚖️ Сот практикасы
🔹 ҚР Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі №1 қаулысыСот жаза дараландыру қағидаты негізгі қағидаттардың бірі екенін және соттан әрбір сыбайлас қатысушының рөлін нақты анықтауды талап ететінін түсіндірді.
🔹 ҚР ЖС-ның тонау мен қарақшылық істері бойынша сот практикасына шолуӘртүрлі кінә дәрежесі бар адамдарға бірдей жаза тағайындалған жағдайларда қателіктер жіберілгені атап өтілді. Жоғарғы Сот ҚР ҚК-нің 57-бабының ережелерін қатаң сақтау қажеттігін көрсетті.
📚 Байланысты нормалар
· ҚР ҚК 28-бабы — Сыбайлас қатысудың нысандары: ұйымдастырушы, орындаушы, айдап салушы, көмектесуші.
· ҚР ҚК 30-бабы — Сыбайлас қатысушының шектен шығуы (жеке жауаптылықты айқындау үшін маңызды).
· ҚР ҚК 53 және 54-баптары — Жауаптылықты жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлар.
· ҚР ҚК 52-бабы — Жаза тағайындаудың жалпы негіздері.
🌍 Халықаралық стандарттар
🔹 Халықаралық құжаттарда (мысалы, АСБХП-ның 15-бабы) бекітілген жаза дараландыру қағидаты әрбір қылмысқа қатысушы өз жеке кінәсіне сәйкес жазалануы тиіс екенін, ал басқа қатысушылармен автоматты түрде теңестірілмеуі керектігін білдіреді.
🔹 Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың (ЕСПЧ) практикасыРФ және өзге де мемлекеттерге қатысты істерде жаза ұжымдық сипатта болмауы тиіс деп көрсетілген. Жаза дараландыру қағидатын бұзу Адам құқықтары мен негізгі бостандықтарын қорғау туралы конвенцияның 6-бабын бұзу ретінде бағаланады.
🟨 Қорытынды
ҚР ҚК-нің 57-бабы:
· жеке жауаптылық қағидатын бекітеді;
· соттан әрбір сыбайлас қатысушының рөлі мен кінә дәрежесін анықтауды талап етеді;
· «топтық іс» бойынша кінәні бағалауда автоматизмге жол бермейді;
· жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлардың басқа қатысушылардың құқықтарына нұқсан келтірмей, нақты және жеке түрде қолданылуын қамтамасыз етеді.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
