Жол-көлік оқиғалары қылмысының нәтижесінде келтірілген моральдық зиянды өтеу
ҚІЖК-нің 71-бабының 11-бөлігіне сәйкес жәбірленуші адамның қайтыс болуы салдарынан болған қылмыстар туралы істер бойынша қайтыс болған адамның құқықтарын қылмыстық құқық бұзушылықпен моральдық зиян келтірілген қайтыс болған адамның жұбайының (зайыбының) жақын туыстары жүзеге асырады. М.сотқа "Г" ЖШС-не қылмыс нәтижесінде келтірілген моральдық зиянды өтеу туралы талап арызбен жүгінді. Талап қоюдың негіздемесінде 2011 жылғы 04 қарашада "Г" ЖШС жүргізушісінің кінәсінен жауапкерге меншік құқығында тиесілі "КамАЗ" маркалы автокөлікті басқарған жол парағының негізінде жол-көлік оқиғасы орын алғанын, нәтижесінде оның ұлы – "Toyota Land Cruser Prado"маркалы автокөлікті басқарған М. қайтыс болғанын көрсетті. ҚК-нің 296-бабының 2-бөлігі бойынша Б.қатысты қылмыстық іс сотқа дейінгі іс жүргізу сатысында рақымшылық жасау актісі негізінде ақталмайтын негіздер бойынша тоқтатылды, осыған байланысты жәбірленуші М. қылмыстық процесте азаматтық талап қою құқығы жоғалды. Ұлының қайтыс болуына байланысты келтірілген моральдық зиянды өтеу үшін М. "Г" ЖШС-нен жоғары қауіптілік көзінің иесі ретінде 5 000 000 теңге сомасында өтемақы өндіріп алуды сұрады. Қарағанды облысы Саран қалалық сотының 2014 жылғы 28 шілдедегі шешімімен М. талап ішінара қанағаттандырылды және М. пайдасына моральдық зиянды өтеу үшін "Г" ЖШС-нен 1 500 000 теңге өндірілді.
Апелляциялық сатыдағы сот бірінші сатыдағы соттың шешімін өзгеріссіз қалдырды. Кассациялық сатыдағы соттың қаулысымен бірінші және апелляциялық сатыдағы соттардың М. талаптарын қанағаттандыру бөлігіндегі сот актілері осы бөлімде талап қоюды қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығарыла отырып жойылды. Іс бойынша анықталғандай, 2011 жылғы 04 қарашада орын алған "г" ЖШС жүргізушісі Б.басқарған "КамАЗ" маркалы автомашинаның және М. басқарған "Toyota Land Cruser Prado" маркалы автомашинаның соқтығысуы нәтижесінде соңғысы алған жарақаттарынан қайтыс болды. Тергеушінің 2012 жылғы 16 наурыздағы қаулысымен қылмыстық кодекстің 296-бабының 2-бөлігі бойынша Б.қатысты қылмыстық іс рақымшылық актісі негізінде тоқтатылды. Азаматтық кодекстің 917-бабының 1-тармағына сәйкес мүліктік немесе мүліктік емес игіліктер мен азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарына заңсыз әрекеттермен (әрекетсіздікпен) келтірілген зиянды зиян келтірген адам толық көлемде өтеуге тиіс. Азаматтық кодекстің 931-бабының 1-тармағына сәйкес қызметі айналасындағылар үшін жоғары қауіптілікпен байланысты заңды тұлғалар мен азаматтар (көлік ұйымдары, өнеркәсіптік кәсіпорындар, құрылыс салушылар, көлік құралдарының иелері), егер зиян жәбірленушінің еңсерілмейтін күшінің немесе ниетінің салдарынан туындағанын дәлелдемесе, жоғары қауіптілік көзінен келтірілген зиянды өтеуге міндетті.
Зиянды өтеу міндеті меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе жедел басқару құқығында жоғары қауіптілік көзін иеленетін заңды тұлғаға немесе азаматқа не кез келген басқа заңды негізде (мүліктік жалдау шартында, көлік құралын басқару құқығына сенімхатта) жүктеледі. Азаматтық кодекстің 951-бабының 1-тармағына сәйкес моральдық зиян-бұл жеке мүліктік емес игіліктер мен жеке тұлғалардың құқықтарын бұзу, кемсіту немесе айыру, оның ішінде жәбірленуші бастан кешірген (зардап шегетін, бастан кешіретін) моральдық немесе физикалық азаптар (қорлау, ашулану, депрессия, ашу, ұят, үмітсіздік, физикалық ауырсыну, кемшілік, ыңғайсыздық). оған қарсы жасалған құқық бұзушылықтың нәтижесінде. Кассациялық сатыдағы сот бірінші және апелляциялық сатылардағы сот актілерінің күшін жоюды марқұмның анасының жоқтығы туралы қорытындыға түрткі болды. ұлының қайтыс болуына байланысты моральдық зиянды өтеуді талап етудің құқықтық негіздері, оларға қарсы жасалған құқық бұзушылықтан жеке өзі зардап шеккен жеке тұлғалардың мұндай құқыққа ие екендігін көрсете отырып. Кассациялық сатыдағы соттың мұндай тұжырымы АК-нің 47-тарауының ережелеріне қайшы келеді (зиян келтіру салдарынан туындайтын міндеттемелер) Жоғарғы Соттың 2001 жылғы 21 маусымдағы № 3 нормативтік қаулысының 3-тармағында "Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы"берілген түсіндірмелерді ескерусіз жасалған. Жоғарғы Соттың жоғарыда аталған нормативтік қаулысының 3-тармағына сәйкес моральдық зиян деп азаматтың өзіне тиесілі жеке мүліктік емес құқықтары мен игіліктерін құқыққа қарсы бұзу, кемсіту немесе айыру нәтижесінде бастан кешірген моральдық немесе физикалық азаптарын түсіну керек. Адамның эмоционалды-ерікті тәжірибесі ретінде моральдық азапты оның қорлау, тітіркену, депрессия, ашулану, ұят, үмітсіздік, кемшіліктер, ыңғайсыздық сезімдері деп түсіну керек. Бұл сезімдер, мысалы, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының № 6/2015 16 Бюллетені жәбірленушінің де, оның жақын туыстарының да (ата-анасының, жұбайының, баласының, ағасының, әпкесінің) өмірі мен денсаулығына құқыққа қарсы қол сұғудан, денсаулығына зиян келтіруден туындауы мүмкін. ҚР ҚІЖК-нің 71-бабының 11-бөлігіне сәйкес, оның салдары адамның қайтыс болуы болған қылмыстар туралы істер бойынша жәбірленушінің құқықтарын қылмыстық құқық бұзушылықпен моральдық зиян келтірілген қайтыс болған адамның жақын туыстары, жұбайы (зайыбы) жүзеге асырады. Қайтыс Болған М. қылмыстық процесте жәбірленуші деп танылған М. - ның ұлы болды. ҚІЖК-нің 71 - бабының 5-бөлігіне сәйкес, егер жәбірленушінің оған моральдық зиянды өтеу туралы талап-арызы қылмыстық процесте көрсетілмесе, онда жәбірленуші оны азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен ұсынуға құқылы. Осы азаматтық іс бойынша М. тек моральдық зиянды өтеу туралы талапты мәлімдеді, Б. - ның кінәлі әрекеттері нәтижесінде келтірілген мүліктік залалдың едәуір мөлшерін өндіріп алу туралы мәселе қоймады. жоғары қауіптілік көзі, оның ішінде "Toyota Land Cruser Prado"маркалы автомашинаның зақымдалуына байланысты. Мұндай жағдайларда бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар М.моральдық зиян келтіру туралы негізделген қорытынды жасады, оны "Г" ЖШС жоғары қауіптілік көзінің иесі ретінде өтеуге міндетті.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
