Талапкерлердің есептері өз еркімен жұмыстан шығаруға негіз бола алмады өйткені оларда талапкерлер белгіленген мерзімде Департамент басшылығына жоспарланған еңбек қатынастарын тоқтату туралы ескертпеді.
А., Ж. және Д. сотқа Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаментіне (бұдан әрі – Департамент) 2012 жылғы 4 желтоқсандағы № 205 л/с, № 206 л/с және 2012 жылғы 13 желтоқсандағы № 215 л/с бұйрықтарды заңсыз деп тану және күшін жою туралы талап арызбен жүгінді. қаржы полициясы органдарын жұмыстан босату, оларды "құқық қорғау қызметі туралы" Заңның 80-бабы 1-тармағының 5) тармақшасына өзгерту (өз қалауы бойынша), нысанды киім-кешек сатып алуға жұмсалатын шығыстарды өндіріп алу және әрқайсысына 50 000 теңгеден моральдық зиянның орнын толтыру бөлігінде. Қарағанды облыстық сотының азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі апелляциялық сот алқасының 2013 жылғы 19 қыркүйектегі қаулысымен өзгеріссіз қалған Қарағанды қаласы Қазыбек би ауданы Сотының 2013 жылғы 18 шілдедегі № 2 шешімімен талапкерлердің бұйрықтарды заңсыз деп тану және олардың күшін жою туралы талаптары ішінара қанағаттандырылды. Қаржы полициясы органдарынан шығару туралы бұйрықтардың редакциясы "құқық қорғау қызметі туралы "Заңның 80-бабы 1-тармағының 5) тармақшасына сәйкес (өз қалауы бойынша)" болып өзгертілді. Шығындарды өндіріп алу және моральдық зиянды өтеу туралы талапты қанағаттандырудан бас тартылды. Қарағанды облыстық сотының кассациялық сот алқасының 2013 жылғы 29 қарашадағы қаулысымен апелляциялық сатының қаулысы өзгеріссіз қалды. Бас прокурордың наразылығында іс бойынша болған сот актілерін талапкерлердің талаптарын қанағаттандыру бөлігінде өзгерту туралы дәлелдер келтірілді, талаптарды қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығара отырып, олардың күшін жою туралы мәселе қойылды.
Талапкерлердің есептері өз еркімен жұмыстан шығаруға негіз бола алмады өйткені оларда талапкерлер белгіленген мерзімде Департамент басшылығына жоспарланған еңбек қатынастарын тоқтату туралы ескертпеді.
Істің материалдарын зерттеп, наразылықтың дәлелдерін талқылай отырып, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі қадағалау сот алқасы наразылықты мыналардың күшімен қанағаттандыруға тиіс деп тапты. Іс материалдарынан 2012 жылғы 3 қазанда Атырау облысында іс-шараларды өткізу үшін жедел-тергеу тобының құрамына кірген Департамент қызметкерлері жұмыс орнына өз бетінше, топ басшысының ескертуінсіз келген жоқ, орналасқан жерінен кетіп қалды. Департаменттің 2012 жылғы 4 желтоқсандағы №№ 205 және 206 А/с және 2012 жылғы 13 желтоқсандағы № 215 А., Ж. және Д. с бұйрықтарымен "құқық қорғау қызметі туралы" Заңның (бұдан әрі – заң) 80-бабы 1-тармағының 12) тармақшасына сәйкес қаржы полициясы органдарынан өрескел жұмыс істегені үшін босатылды қызметтік тәртіпті бұзу және мемлекеттік қызметшілердің Ар-намыс Кодексінің 5-тармағының 9) тармақшасын бұзу. Қызметтен шығаруға 2012 жылғы 20 қарашадағы қызметтік тергеп-тексерудің қорытындылары, тәртіптік комиссия отырысының 2012 жылғы 4 желтоқсандағы № 11 және 2012 жылғы 13 желтоқсандағы № 12 хаттамалары негіз болды. 2012 жылғы 2 қарашада аталған бұйрықтар шығарылғанға дейін А., Ж. және Д., Департамент басшылығының атына қаржы полициясы органдарынан өз еркімен жұмыстан шығару туралы баянаттар берілді. Еңбек дауын шеше отырып, соттар Департамент Еңбек кодексінің (бұдан әрі – ТК) 57-бабы 1 және 6-тармақтарының және Заңның 80-бабы 5-тармағының талаптарын елемей, қызметкерлердің бастамасы бойынша еңбек қатынастарын тоқтату жөнінде негізсіз іс-қимыл жасамағанын, өйткені оқиға бұрын болған оқиға ретінде өз еркімен жұмыстан шығарылған кезде хабарламаның бір айлық мерзімінің өтуі, тәртіптік жауапкершілікке тартудан гөрі.
Департамент талапкерлерді өз еркімен жұмыстан босату туралы ескерту мерзімі аяқталғанға дейін тәртіптік тәртіпте жұмыстан шығаруға құқылы болды. Соттардың көрсетілген қорытындылары қате болып табылады. Жоғарыда аталған Заңның 2-бабының 1-тармағына сәйкес құқық қорғау органдарындағы қызметтің құқықтық негізін осы Заңда көзделген ерекшеліктері бар Конституция, ТК, сондай-ақ құқық қорғау органдарының қызметін реттейтін заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілер құрайды. Осы Заңның 4-бабының 1-тармағына сәйкес құқық қорғау органдарында қызмет Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қызмет қағидаттарына сәйкес жүзеге асырылады. "Мемлекеттік қызмет туралы" Заңның 28-бабының 1-тармағына сәйкес тәртіптік теріс қылық жасаған мемлекеттік қызметші тәртіптік жауаптылық шараларын қолданбай, өз қалауы бойынша органдардан босатыла алмайды. Әйтпесе, тиісті құқық қорғау органының басшысы жауапты болады. Соттар талапкерлердің еңбек қатынастарына қатысты даулы бұйрықтарды бағалау кезінде мемлекеттік қызмет туралы заңнама қолданылмайды деген қорытындыға келді. Алайда, соттардың бұл тұжырымдары қолданыстағы заңнама нормаларына қайшы келеді. "Қаржы полициясы органдары туралы" Заңның 13 – бабында қаржы полициясы органдары қызметкерлерінің еңбек қатынастары "құқық қорғау қызметі туралы" заңда көзделген ерекшеліктермен ТК-мен, ал осы органның өзге де қызметкерлерінің еңбек қатынастары ТК-мен, мемлекеттік қызмет туралы заңнамамен реттелетіні регламенттелген. Бұл ретте "мемлекеттік қызмет туралы" Заңның 28-бабы 1-тармағының талаптары Департаменттің лауазымды адамдарына қолданылмайды деп есептеуге болмайды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, талапкерлер А., Ж. және Д. мемлекеттік қызметкерлер болып табылады. Жоғарыда аталған заңның талаптарына қайшы, соттар туындаған дауға жауапкерді теріс себептермен талапкерлерді жұмыстан шығаруға міндеттейтін және қызметкерлердің бастамасы бойынша еңбек қатынастарын тоқтату мүмкіндігін болдырмайтын заң нормасын қолданбады. "Қаржы полициясы органдары туралы" Заңның 13-бабында қаржы полициясы қызметкерлерінің еңбек қатынастарын Мемлекеттік қызмет туралы заңнамамен реттеу мүмкіндігіне сілтеменің болмауы "мемлекеттік қызмет туралы"Заңның 28-бабының 1-тармағын қолдануға кедергі келтірмейді. Осылайша, жұмыс берушінің талапкерлерді жұмыстан босату түрінде тәртіптік жауапкершілікке тартуға барлық негіздері болды. ТК-нің 257-бабына сәйкес кодексті құқық қорғау органдары қызметкерлерінің еңбек қатынастарына қолдану қызметке кірудің, оны өткерудің және тоқтатудың ерекше шарттары мен тәртібін белгілейтін заңда және өзге де нормативтік құқықтық актілерде көзделген ерекшеліктермен жүзеге асырылады.
Соттар сілтеме жасаған Еңбек кодексінің 57-бабының 1 және 6-тармақтарына сәйкес қызметкер өз бастамасы бойынша жұмыс берушіге бұл туралы бір ай бұрын ескертіп, еңбек шартын бұзуға құқылы. Осы мерзім өткеннен кейін қызметкер жұмысын тоқтатуға құқылы, ал жұмыс беруші оған еңбек қызметіне байланысты құжаттарды және тиесілі төлемдерді беруге міндетті. Жоғарғы Соттың 2003 жылғы 19 желтоқсандағы № 9 "соттардың еңбек дауларын шешу кезінде заңнаманы қолданудың кейбір мәселелері туралы" нормативтік қаулысының 15-тармағының 5) тармақшасында еңбек тәртібін бұзғаны үшін жұмыс беруші қызметкерге тәртіптік жаза қолдануға құқылы екендігі және ол осы теріс қылық жасалғанға дейін өзінің еңбек шартын бұзу туралы өтініш берген кезде түсіндірілді бұл жағдайда еңбек қатынастары жұмыстан босату туралы ескертудің бір айлық мерзімі өткеннен кейін ғана тоқтатылады. Белгіленген құқықтық нормаларға сүйене отырып, соттар жауапкердің 2012 жылғы 3 желтоқсанға дейін, яғни талапкерлердің өз қалауы бойынша жұмыстан босату туралы баянаттарды берген күннен бастап бір ай мерзім өткенге дейін теріс себептермен талапкерлерді жұмыстан шығару туралы мәселені шешуге міндетті екенін көрсетті. Сонымен қатар, жауапкер талапкерлер шағымданған бұйрықтарды шығарып, Заңның 57-бабының 11-тармағынан шықты, оған сәйкес қызметтік тергеу жүргізілген жағдайларда тәртіптік жаза тергеу аяқталған күннен бастап бір айдан кешіктірілмей қолданылады. Талапкерлердің қызметтік тәртіпті өрескел бұзғанын растаған, нәтижелері ешкімге шағымданбаған және жоққа шығарылмаған қызметтік тергеу 2012 жылғы 20 қарашада аяқталды, талапкерлерді жұмыстан шығару түріндегі жазалар 2012 жылғы 4 және 13 желтоқсанда, яғни заңда белгіленген мерзімде қолданылды. Осыған байланысты Департамент талапкерлермен еңбек қатынастарында оған арнайы заңмен берілген құқықты іске асырды, бұл ТК-нің 257-бабының талаптарына сәйкес келеді. ТК-нің 257-бабының нормалары мен Заңның 57-бабының 11-тармағы арасында жоғары деңгейдегі нормативтік актіні қолдануға мүмкіндік беретін қандай да бір қайшылықтар жоқ. Іс материалдарынан талапкерлер 2012 жылғы 2 қарашадағы есебінде оларды 2012 жылғы 2 қарашадан бастап өз қалауы бойынша жұмыстан шығаруды сұрағаны көрінеді. Алайда, бұл баянаттар Заңның 81-бабы 5-тармағының талаптарына сәйкес келмейді, оған сәйкес қызметтен өз еркімен кететін қызметкерлер тікелей басшыны жұмыстан шығарудың жоспарланған күніне дейін бір айдан кешіктірмей қабылдаған шешімі туралы ескертеді, бұл туралы жазбаша баянат береді. Осы норма негізінде талапкерлердің баянаттары өз еркімен жұмыстан шығаруға негіз бола алмады, өйткені оларда талапкерлер белгіленген мерзімде Департамент басшылығына еңбек қатынастарын жоспарлы түрде тоқтату туралы ескертпеді.
Көрсетілген мән-жайлар кезінде Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қадағалау сот алқасы наразылықта келтірілген соттардың материалдық құқық нормаларын бұзғаны, іс үшін маңызы бар мән-жайлар шеңбері дұрыс анықталмағаны және нақтыланғаны туралы дәлелдерді негізді деп санайды. АІЖК-нің 387-бабына, 364-бабы бірінші бөлігінің 4) тармақшасына, 365-бабына сәйкес төмен тұрған сатылардағы соттардың заң нормаларын дұрыс қолданбауы даулы сот актілерін сот қадағалауы тәртібімен өзгерту үшін негіз болды. Талапкерлердің заңсыз деп тану және бұйрықтардың күшін жою туралы талаптарын қанағаттандыру бөлігіндегі сот актілері жойылды, іс бойынша осы бөліктегі талапты қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім қабылданды. Қалған бөлігінде даулы сот актілері өзгеріссіз қалады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
