Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы
🔷 I. ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
ҚР Азаматтық кодексінің 20-1-бабы Қазақстан азаматтық құқығындағы жүйелі жаңалықты — бұрын болмаған жеке тұлғалардың банкроттығы институтын енгізуді көрсетеді.
Бұл бап арнайы заңға сілтеме жасайды — 📚 2022 жылғы 30 желтоқсандағы № 166-VII «Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы» Заң (2023 жылғы 3 наурыздан бастап қолданысқа енгізілді).
🔹 II. БАПТЫҢ МАЗМҰНЫ МЕН ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘНІ
1-т. Кредитор талаптарын қанағаттандыруға қабілетсіз болған жағдайда үш тетік қолданылады:
· төлем қабілеттілігін қалпына келтіру (реабилитация);· соттан тыс банкроттық;· сот тәртібімен банкроттық.
2-т. Жеке кәсіпкерлер (ЖК) бұл нормадан шығарылған — олар үшін Кәсіпкерлік кодекс пен «Оңалту және банкроттық туралы» заң бойынша өзге құқықтық режим қолданылады.
🔷 III. АРНАЙЫ ЗАҢДА КӨЗДЕЛГЕН РӘСІМДЕР
✅ 1. Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру (Заңның 2-тарауы)
Мақсаты: азаматқа банкрот болмай-ақ қарыздарын өтеуге көмектесу.
Шарттары:
· табысы бар (мысалы, жалақы);· төлем кестесі бойынша төлеуге дайын;· төлемдер бойынша мерзімін өткізіп алу — 5 жылдан аспайды;· ЖК мәртебесі жоқ.
📌 Нәтиже: қарыздарды өтеу кестесі eGov арқылы немесе сотпен бекітіледі, борышкер міндеттемелерін бақылаумен орындауды жалғастырады.
✅ 2. Соттан тыс банкроттық (Заңның 3-тарауы)
Мақсаты: азаматты қарыздардан әкімшілік тәртіппен (eGov, ХҚКО, «Азаматтарға арналған үкімет» АҚ арқылы) босату.
Шарттары:
· жалпы қарыз 1 600 АЕК-тен асады (2025 ж. — 5,8 млн теңгеден жоғары);· берешек 12 айдан астам уақыт өтелмеген;· мүлкі жоқ;· төлем қабілеттілігін қалпына келтіруге табыс жоқ.
📌 Орган: банкроттық жөніндегі уәкілетті орган — «Азаматтарға арналған үкімет» МК.📌 Салдары: қарыздар есептен шығарылады (міндетті төлемдерден басқа — алимент, зиянды өтеу және т.б.); 5 жыл ішінде кредит алу және мәмілелер жасауға шектеулер қойылады.
✅ 3. Сот тәртібімен банкроттық (Заңның 4-тарауы)
Мақсаты: қарыздарды сот рәсімі арқылы есептен шығару.
Негіздері:
· қарыз 1 600 АЕК-тен жоғары;· мүлкі бар, бірақ кредиторлар талаптарын толық қанағаттандыруға жеткіліксіз;· 12 айдан астам мерзімдік берешек бар.
📌 Құзыретті сот: азаматтың тұрғылықты жері бойынша аудандық (қалалық) сот.📌 Нәтиже: мүлік сатылады, қарыздың қалған бөлігі есептен шығарылады, құқықтық салдарлар туындайды (мысалы, ЖК болуға тыйым салу, шетелге шығуға шектеулер және т.б.).
🔷 IV. ШЕКТЕУ: ЖК-ҒА ҚОЛДАНЫЛМАЙДЫ (2-т.)
Жеке кәсіпкерлер № 166-VII Заң мен осы баптың қолданылу аясынан шығарылған.Оларға 2014 жылғы «Оңалту және банкроттық туралы» заң қолданылады.
📌 Себебі: ЖК кәсіпкерлік қызмет жүргізеді және кәсіпкерлік субъектілеріне теңестіріледі — олардың банкроттығы кәсіпкерлік тәуекелдермен байланысты.
🔷 V. САБАҚТАС НОРМАЛАР МЕН АКТІЛЕР
Құжат — Қолданылуы
ҚР АК, 20, 21-баптар — Азаматтардың мүліктік жауапкершілігі№ 166-VII Заң — Банкроттық және төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімдеріҚР АПК — Сот банкроттығы рәсімдері (26-тарау)ҚР Салық кодексі — Банкроттық кезіндегі салық берешегін есепке алу«Атқарушылық іс жүргізу туралы» заң — Банкроттық кезінде атқарушылық өндірістерді тоқтатуҚР Конституциясы, 26, 29-баптар — Меншік құқығын және қарыз алушы құқықтарын қорғау
🔷 VI. СОТ ЖӘНЕ ӘКІМШІЛІК ТӘЖІРИБЕ
🔹 Мысал 1: Азамат eGov арқылы соттан тыс банкроттыққа өтініш берді. 12 айдан астам берешегі және табысының жоқтығы расталды. Рәсім қарыздарды есептен шығарумен аяқталды.
🔹 Мысал 2: Сот алимент төлеуден жалтару фактісін анықтап, соттық банкроттықтан бас тартты — мұндай берешектер есептен шығарылмайды.
🔷 VII. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАР
Норма — Мазмұны
UNCITRAL Insolvency Guide (2005) — Кредитор құқықтарын қорғау және борышкерге «екінші мүмкіндік» беруАзаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт — Қарыз үшін еркіндікті шектеуге тыйым (11-бап)ЮНСИТРАЛ-дың трансшекаралық төлем қабілетсіздігі туралы модельдік заңы — Әртүрлі юрисдикциялардағы рәсімдерді салыстыру
🔷 VIII. ҚОРЫТЫНДЫ
ҚР АК-нің 20-1-бабы азаматтарды шамадан тыс қарыздан босатудың ізгілікті әрі реттелген механизмінің негізін қалайды. Ол:
· үш түрлі рәсімді (реабилитация, соттан тыс және соттық банкроттық) ажыратады;· жеке кәсіпкерлерді қамтымайды;· борышкер мен кредитор мүдделерінің теңгерімін қамтамасыз етеді;· басқа кодекстермен және № 166-VII Заңмен өзара байланысты.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
