215-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК банкроттығы кезіндегі заңсыз әрекеттер
1. Мүлікті немесе мүліктік міндеттемелерді, мүлік туралы мәліметтерді, оның мөлшерін, орналасқан жерін не мүлік туралы өзге ақпаратты жасыру, мүлікті өзге иеленуге беру, мүлікті иеліктен шығару немесе жою, сол сияқты егер бұл әрекеттерді борышкер ұйымның басшысы немесе меншік иесі не жеке тұлға жасаса, экономикалық қызметті көрсететін бухгалтерлік және өзге де есепке алу құжаттарын жасыру, жою, бұрмалау кәсіпкер банкроттық кезінде немесе банкроттықты болжауда және үлкен зиян келтірді, —
жеті айдан бір жылға дейінгі кезең үшін жеті жүзден бір мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не бір жылдан екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не төрт айдан алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға жазаланады немесе екі жүзден бес жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі айыппұлмен екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға немесе екі айдан бес айға дейінгі кезеңде сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға құқылы.
2. Жекелеген кредиторлардың мүліктік талаптарын борышкер ұйымның басшысының немесе меншік иесінің не өзінің нақты дәрменсіздігі (банкроттығы) туралы білетін дара кәсіпкердің заңсыз қанағаттандыруы, егер бұл әрекет ірі залал келтірсе, басқа кредиторларға көрінеу зиян келтіреді, —
бес жүзден жеті жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде бес айдан жеті айға дейінгі кезеңде айыппұл салуға не бір жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не төрт айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не бас бостандығынан айыруға дейінгі мерзімге жазаланады бір жылдан екі жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе бір айдан екі айға дейінгі кезеңде сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салынады немесе онсыз.
Қазақстандағы банкроттық мәселесі тұтастай алғанда елдің экономикалық дамуын бағалаумен тығыз байланыста қарастырылуда. Банкроттық кезіндегі заңсыз әрекеттер қаржы-несие қызметіндегі ұлттық және халықаралық беделге нұқсан келтіреді, оның қалыпты ұйымдастырылуын бұзады, экономикалық қатынастарға қатысушыларға айтарлықтай материалдық зиян келтіреді.
Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі экономикалық қатынастардың қалыпты жұмыс істеуіне нұқсан келтіруден және мемлекетіміздің экономикасына орасан зор зиян келтіруден көрінеді.
Қаралып отырған қылмыстың объектісі банкроттық рәсімін жүзеге асыру және кредиторлардың мүліктік талаптарын қанағаттандыру тәртібі болып табылады. Қылмыстың қосымша объектісі-несие берушілердің мүліктік мүдделері.
Кредиторлардың талаптарын қанағаттандыра алмайтын жеке кәсіпкер сот шешімі бойынша банкрот деп танылуы мүмкін. Мұндай шешім шығарылған сәттен бастап оның жеке кәсіпкер ретінде тіркелу күші жойылады. Заңды тұлға, егер ол кредиторлардың талаптарын қанағаттандыра алмаса, сот шешімі бойынша банкрот деп танылуы мүмкін. Ұйымды банкрот деп тану оның таратылуына әкеп соғады.
ҚР Азаматтық кодексінің 21-бабына және 1997 жылғы 21 қаңтардағы "Банкроттық туралы" ҚР Заңының 1-бабының 7-тармағына сәйкес (елшіден. изм. банкроттық-бұл сот шешімімен танылған немесе кредиторлармен келісім бойынша соттан тыс тәртіппен ресми түрде жарияланған борышкердің дәрменсіздігі, оны таратуға негіз болып табылады.
Жоғарыда аталған Заңның 1-бабының 3-тармағына сәйкес борышкер-төлем қабілетсіздігі немесе дәрменсіздігі оған ҚР заңнамасында көзделген тәртіппен банкроттық рәсімдерін қолдануға негіз болып табылатын заңды тұлға. Кредитор, аталған Заңның 1-бабының 13-тармағына сәйкес, борышкерге еңбекақы төлеу, авторлық сыйақы төлеу, салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер бойынша міндеттемелерді қоса алғанда, азаматтық-құқықтық және оның өзге де міндеттемелерінен туындайтын мүліктік талаптары бар тұлға.
Бұл ретте дәрменсіздік деп борышкердің (дара кәсіпкердің немесе заңды тұлғаның) кредиторлардың ақшалай міндеттемелер бойынша талаптарын қанағаттандыра алмауы, еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін адамдармен еңбекақы төлеу бойынша есеп айырысулар жүргізе алмауы, сондай-ақ бюджетке және бюджеттен тыс қорларға міндетті төлемдерді қамтамасыз ете алмауы түсініледі. Төлем қабілетсіздігі-борышкердің ақшалай міндеттемелерді және орындау мерзімі басталған ақшалай сипаттағы өзге де талаптарды орындай алмауы.
Жоғарыда келтірілген заңдардан келесі қорытындылар жасауға болады:
дәрменсіздік, яғни дара кәсіпкердің не заңды тұлғаның кредиторлардың экономикалық қызметті жүзеге асыруына байланысты талаптарын қанағаттандыра алмауы банкроттық деп танылады;
банкрот деп тану сот шешімімен ғана жүргізіледі;
банкроттық туралы сот шешімі шығарылған сәттен бастап азаматты дара кәсіпкер ретінде тіркеу жойылады не заңды тұлға таратылады.
1-бөлімде көзделген қылмыстың объективті жағы. ҚК-нің 215-І мүлікті немесе мүліктік міндеттемелерді, мүлік туралы мәліметтерді, оның мөлшерін, орналасқан жерін не мүлік туралы өзге ақпаратты жасырудан, мүлікті өзге меншікке беруден, мүлікті иеліктен шығарудан немесе жоюдан, сол сияқты егер бұл әрекеттерді басшы немесе меншік иесі жасаса, экономикалық қызметті көрсететін бухгалтерлік және өзге де есепке алу құжаттарын жасырудан, жоюдан, бұрмалаудан тұрады борышкер ұйымдар банкроттық кезінде немесе банкроттықты болжау кезінде дара кәсіпкер болып табылады және үлкен зиян келтірді.
Ұйымды немесе дара кәсіпкерді банкрот деп тану рәсімін жүзеге асыру кезінде оның кредиторлары кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырумен байланысты емес міндеттемелер бойынша да өз талаптарын қоюға құқылы.
Борышкер банкрот деп танылған жағдайда кредиторлардың талаптары борышкерге тиесілі мүлік есебінен қанағаттандырылады. Осы талаптарды нақты қанағаттандырудың қолда бар мүмкіндіктерінен артық болуы мүмкін болғандықтан, "банкроттық туралы" ҚР Заңының 75-бабы кредиторлардың талаптарын қанағаттандырудың мынадай кезектілігін белгіледі:
- бірінші кезекте таратылатын банкрот өміріне немесе денсаулығына зиян келтіргені үшін жауапты болатын азаматтардың талаптары Тиісті уақытылы төлемдерді капиталдандыру жолымен қанағаттандырылады;
- екінші кезекте, осы Заңның 78-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, еңбек шарты бойынша жұмыс істеген адамдарға еңбекақы төлеу және өтемақы төлеу, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік аударымдар бойынша берешектер, жалақыдан ұсталған алименттер мен міндетті зейнетақы жарналарын, сондай-ақ авторлық шарттар бойынша сыйақыларды төлеу бойынша есеп айырысулар жүргізіледі;
- үшінші кезекте кредиторлардың таратылатын банкрот мүлкінің кепілімен қамтамасыз етілген міндеттемелер бойынша талаптары қамтамасыз ету сомасы шегінде қанағаттандырылады;
- төртінші кезекте салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер бойынша берешек өтеледі;
- бесінші кезекте осы Заңға және басқа да заңнамалық актілерге сәйкес басқа кредиторлармен есеп айырысу жүргізіледі.
Кредиторлармен есеп айырысулар аяқталғаннан кейін банкрот деп танылған борышкер өзінің экономикалық қызметіне байланысты қалған міндеттемелерді және сот оны банкрот деп таныған кезде орындауға қойылған және ескерілген өзге де талаптарды орындаудан босатылады. Бұл ретте банкрот деп жарияланған борышкер өміріне немесе денсаулығына зиян келтіргені үшін жауап беретін азаматтардың талаптарының, сондай-ақ жеке сипаттағы өзге де талаптардың күші сақталады.
Әрбір кезектің талаптары алдыңғы кезектің талаптары толық қанағаттандырылғаннан кейін қанағаттандырылады. Таратылатын заңды тұлғаның мүлкі жеткіліксіз болған кезде, егер заңда өзгеше белгіленбесе, ол тиісті кезектегі кредиторлар арасында қанағаттандыруға жататын талаптардың сомаларына барабар бөлінеді.
Таратылатын борышкер мүлкінің жеткіліксіздігіне байланысты қанағаттандырылмаған кредиторлардың талаптары өтелген болып есептеледі.
Борышкер, "банкроттық туралы" ҚР Заңының 4-бабына сәйкес, егер ол міндеттемені орындау мерзімі басталған сәттен бастап үш ай ішінде орындамаса, төлем қабілетсіз болып саналады.
ҚР ҚК 215-бабының 1-бөлімін талдау Заңда қылмыстық-құқықтық тәртіппен жазаланатын банкроттық кезінде заңсыз әрекеттердің бес түрі көзделгенін көрсетеді:
мүлікті немесе мүліктік міндеттемелерді, мүлік туралы мәліметтерді, оның мөлшерін, орналасқан жерін не мүлік туралы өзге де ақпаратты жасыру;
мүлікті өзге меншікке беру;
мүлікті иеліктен шығару;
мүлікті жою;
экономикалық қызметті көрсететін бухгалтерлік және өзге де есепке алу құжаттарын жасыру, жою, бұрмалау.
Мүлікті немесе мүліктік міндеттемелерді, мүлік туралы мәліметтерді, оның мөлшерін, орналасқан жерін немесе мүлік туралы басқа ақпаратты жасыру арқылы борышкердің мүлікпен немесе ол туралы ақпаратпен (мүлікті баланстан алып тастау, оны басқа адамдардың қоймаларына ауыстыру, оның көлемі мен тиесілігі туралы ақпаратты бұрмалау және т. б.) оны жасыруға мүмкіндік беретін мұндай әрекеттерін түсінген жөн. шынайы мүліктік жағдай.
Мүлікті басқа меншікке беру мүлікті жасырудың бір әдісі болып табылады, бұл оны борышкердің меншігінде қалдыруға мүмкіндік береді, егер меншік иесі өзгерсе.
Мүлікті иеліктен шығару оны сату, сыйға тарту және басқа тәсілдер арқылы борышкердің меншігінен алуды білдіреді. Мүліктің жойылуы оны мақсатына сай пайдалануға болмайтын және осы мағынада қалпына келтіруге жатпайтын күйге келтіруді білдіреді, дегенмен ол физикалық түрде өмір сүреді немесе мүліктің толық физикалық жоғалуын қамтамасыз етеді.
Экономикалық қызметті көрсететін бухгалтерлік және өзге де есепке алу құжаттарын жасыру, жою, бұрмалау көрсетілген құжаттармен борышкердің экономикалық қызметінің нақты жай-күйі туралы құжаттық деректерді жасыруға немесе бұрмалауға арналған іс-қимылдар жиынтығы болып табылады.
Осы Заңның 90-91-баптарына сәйкес-таратылатын заңды тұлғаны банкрот деп тану туралы іс қозғаған сот бір ай мерзімде борышкерді банкрот деп тану және оны тарату туралы шешім шығарады. Егер істі қарау кезінде борышкердің бар мүлкі (активтері) барлық кредиторлардың талаптарын толық көлемде қанағаттандыруға мүмкіндік беретіні анықталса, сот борышкерді банкрот деп танудан бас тарту туралы шешім шығарады. Сот шешімі борышкерді әдеттегідей таратуды жалғастыруға негіз болып табылады. Борышкерді таратуды конкурстық басқарушы жүзеге асырады.
Қылмыс үлкен зиян келтірілген сәттен бастап аяқталды деп саналады. Ірі залал ҚР ҚК 189-бабына ескертпеде айтылған тәртіпке ұқсас айқындалады.
ҚР ҚК 215-бабы 2-бөлігінің объективті тарапы жекелеген кредиторлардың мүліктік талаптарын борышкер ұйымның басшысының немесе меншік иесінің не өзінің нақты дәрменсіздігі (банкроттығы) туралы білетін дара кәсіпкердің, егер бұл әрекет ірі залал келтірсе, басқа кредиторларға көрінеу зиян келтіріп, заңсыз қанағаттандыруды көздейді.
ҚР ҚК 215-бабының 2-бөлігінде көзделген қылмыс құрамы ірі залал келтірілген кезден бастап аяқталған болып есептеледі.
Қылмыс субъектісі 1, 2 - Б. - арнайы: 1) борышкер ұйымның басшысы немесе меншік иесі; 2) дара кәсіпкер.
ҚР ҚК 215-бабының 1 және 2-бөлімдерінде көзделген іс-әрекеттердің субъективті жағы тікелей немесе жанама ниеттің болуын болжайды. Дара кәсіпкер, борышкер ұйымның басшысы немесе меншік иесі төлем қабілетсіздігін тудыратынын немесе арттыратынын, не жекелеген кредиторлардың мүліктік талаптарын басқа кредиторларға зиян келтіре отырып заңсыз қанағаттандыратынын, ірі залал келтіру мүмкіндігін немесе оның келтірілуін қалайтынын немесе саналы түрде жол беретінін не осы залалды келтіру мүмкіндігіне немқұрайлы қарайтынын түсінеді.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
