Әкімшілік айыппұл салумен әкімшілік жауапкершілікке тарту
Ақтөбе облыстық сотының 2017 жылғы 9 наурыздағы қаулысымен өзгеріссіз қалған Ақтөбе қаласының САС 2017 жылғы 10 ақпандағы қаулысымен" К " ЖК ӘҚБтК-нің 159-бабының 2-бөлігі бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылып, 141 678 теңге мөлшерінде әкімшілік айыппұл салынып, 1 485 090 теңге мөлшерінде монополиялық табыс тәркіленді. Жоғарғы соттың 2017 жылғы 16 қарашадағы қаулысымен Әкімшілік құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты іс бойынша іс жүргізу тоқтатыла отырып, сот актілерінің күші жойылды. Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, "К" ЖК жиынтық үлесі 73,8% -. құрайтын нарықтың басқа субъектілерімен бірлесіп, 2016 жылғы 1 қыркүйектен бастап 2016 жылғы 14 қарашаға дейінгі кезеңде сұйытылған мұнай газының бөлшек бағасын 44-45 теңге деңгейінде белгілеп, қолдады. Хаттама 2017 жылғы 9 қаңтарда жасалды. Сот актілерінің күшін жоя отырып, Жоғарғы Сот уәкілетті орган Субъектінің келісілген әрекеттері туралы куәландыратын дәлелдемелер ұсынбағанын көрсетті. Мәселен, ӨК-нің 174-бабы 2-тармағының 6) тармақшасына сәйкес тиісті тауар нарығындағы бір нарық субъектісі үлесінің ең аз мөлшері бес және одан да көп пайызды құрауға тиіс.
Әкімшілік айыппұл салумен әкімшілік жауапкершілікке тарту
Нарықтың әрбір субъектісі үлесінің есептеулері ұсынылмаған, ал "К" ЖК үлесі екі пайыздан аспайды. Сонымен қатар, сот "К" ЖК іс-әрекеттерін саралауды 2017 жылғы 1 қаңтарға дейін қолданыста болған редакциядағы ӨК 174-бабының 1, 2-тармақтарының ережелері шеңберінде заңсыз жүзеге асырды, ал оны әкімшілік жауаптылыққа тарту туралы мәселе әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізу 2017 жылғы 1 қаңтардан кейін қозғалды. Нарық субъектілерінің іс-әрекеттерін КК-нің 174-бабының 2-тармағы бойынша келісілген деп тану үшін барлық шарттар жиынтығын белгілеу қажет. Кәсіпкерлік субъектілерін санаттар бойынша градациялау үшін әкімшілік жаза қолдану кезінде екі өлшем қолданылады: 1) қызметкерлердің орташа жылдық саны және 2) орташа жылдық табыс. Ақтөбе облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2016 жылғы 20 қаңтардағы қаулысымен өзгеріссіз қалған Ақтөбе қаласының САС қаулысымен "Р" ЖШС ӘҚБтК-нің 159-бабының 2-бөлігі бойынша әкімшілік жауаптылыққа тартылды және оны жүзеге асыру нәтижесінде алынған табыстың бес пайызы мөлшерінде айыппұл түрінде әкімшілік жазаға тартылды монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған монополиялық табысты тәркілей отырып, мемлекет кірісіне 11 263 892 теңге сомасына монополистік қызметті жүзеге асыру. Жоғарғы соттың 2017 жылғы 12 қазандағы қаулысымен істі Ақтөбе қаласының САС-да судьялардың өзге құрамындағы жаңа қарауға жібере отырып, сот актілерінің күші жойылды. Бірінші сатыдағы сот КҚ 170 - бабы 1-тармағының 1) тармақшасында көзделген тыйымдардың сақталмауын анықтады. ӨК-нің 170-бабының 1-тармағына сәйкес (САС қаулысын шығару сәтіндегі редакцияда) бәсекелестікті шектеуге бағытталған, оның ішінде бағаларды не тауарларды сатып алудың немесе өткізудің басқа да шарттарын белгілеуге және (немесе) қолдауға қатысты тауарларды өндіруді, өткізуді жүзеге асыратын нарық субъектілерінің келісілген әрекеттеріне тыйым салынады.
ӨК-нің 170-бабының 2-тармағына сәйкес (САС қаулысы шығарылған сәтте редакцияда), егер олар жиынтығында мынадай шарттарды қанағаттандырса, нарық субъектілерінің осы баптың 1-тармағында көрсетілген іс-әрекеттері келісілген деп танылуы мүмкін: 1) мұндай іс-әрекеттердің нәтижесі нарық субъектілерінің әрқайсысының мүдделеріне сәйкес келеді; 2) нарық субъектілерінің іс-әрекеттері алдын ала белгілі олардың әрқайсысына; 3) аталған нарық субъектілерінің әрқайсысының іс-әрекеттері келісілген іс-әрекеттерге қатысатын өзге де нарық субъектілерінің іс-әрекеттерінен туындаған және осы нарық субъектілеріне тең дәрежеде әсер ететін мән-жайлардың салдары болып табылмайды; 4) тиісті тауар нарығындағы оларға қатысатын нарық субъектілерінің жиынтық үлесі отыз бес және одан да көп пайызды құрайды. Осылайша, нарық субъектілерінің әрекеттерін келісілген деп тану үшін барлық шарттар жиынтығын белгілеу қажет. Жергілікті соттардың сот актілерінің күшін жоя отырып, Жоғарғы сот істі қарау кезінде уәкілетті орган тиісті тауар нарығындағы оларға қатысушы нарық субъектілерінің жиынтық үлесі отыз бес және одан да көп пайызды құрайтыны туралы дәлелдемелер ұсынбағанын, ал соттар бұл мәселені зерттеу және бағалау пәні ретінде белгілемегенін анықтады. Осылайша, сот әкімшілік құқық бұзушылық жасау туралы мәселені анықтаған жоқ. ӘҚБтК-нің 55 - бабының 1-бөлігіне сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық үшін әкімшілік жаза осы Кодекстің ережелеріне дәл сәйкес осы Әкімшілік құқық бұзушылық үшін осы бөлімнің Ерекше бөлігінің бабында көзделген шектерде қолданылады. ӘҚБтК-нің 159-бабының 2-бөлігінің санкциясымен кәсіпкерлік субъектісінің санатына қарай әкімшілік айыппұл өндіріп алу көзделген. Әкімшілік жаза қолдану кезінде соттар кәсіпкерлік субъектісінің санатын және монополистік қызметті жүзеге асыру нәтижесінде алынған кірістің (кірістің) мөлшерін айқындауы керек. ӨК-нің 24-бабының 1-тармағына сәйкес жұмыскерлердің орташа жылдық санына және орташа жылдық табысына қарай кәсіпкерлік субъектілері мынадай санаттарға жатады: шағын кәсіпкерлік субъектілері, оның ішінде шағын кәсіпкерлік субъектілері, орта кәсіпкерлік субъектілері, ірі кәсіпкерлік субъектілері. Кәсіпкерлік кодекс кәсіпкерлік субъектілерін санаттар бойынша градациялау қолданылатын мақсаттарды да айқындайды.
Бұл ретте мемлекеттік статистика мақсаттары үшін қызметкерлердің орташа жылдық санының критерийі ғана пайдаланылады, ал әкімшілік жаза қолдануға жататын заңнаманың өзге де нормаларын қолдану үшін екі критерий пайдаланылады: 1) қызметкерлердің орташа жылдық саны және 2) орташа жылдық табыс. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 28 желтоқсандағы № 1091 қаулысымен "кәсіпкерлік субъектілерінің тізілімін жүргізу және пайдалану қағидалары" (бұдан әрі – қағидалар) бекітілді. Қағидалардың 3-тармағына сәйкес кәсіпкерлік субъектілерінің санатын айқындау Кодекстің 24-бабында көрсетілген өлшемшарттарға және олардың шекті мәндеріне, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін қызметкерлердің орташа жылдық санын және кәсіпкерлік субъектілерінің орташа жылдық табысын есептеу қағидаларына сәйкес жүзеге асырылады. Бастапқыда тізілімді қалыптастыруды кәсіпкерлік жөніндегі уәкілетті орган жүзеге асырады. Қағидалардың 16-тармағына сәйкес тізілім кез келген мүдделі тұлғалар, оның ішінде мемлекеттік органдар үшін кәсіпкерлік субъектілерінің санаты туралы деректердің негізгі көзі болып табылады. Айыппұл мөлшерін есептеу кезінде сот "Рамазан" ЖШС-ні ірі кәсіпкерлік субъектілеріне жатқызды. Субъектінің санатын айқындау кезінде соттар статистика органдарының деректерін пайдаланды, олар үшін қызметкерлердің саны ғана заңды маңызға ие, аталған органдардың мәліметтерін соттар әкімшілік жаза қолдану кезінде пайдалана алмайды.
Әкімшілік айыппұл салумен әкімшілік жауапкершілікке тарту
Демек, соттар әкімшілік жаза қолдануды реттейтін заңнаманы қолдану кезінде қателік жіберді. Ақтөбе қаласының САС 2017 жылғы 12 желтоқсандағы қаулысымен Жаңа қаралған кезде "Р" ЖШС іс-әрекеттерінде әкімшілік құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты іс бойынша іс жүргізу тоқтатылды. Соттар ӨК-нің 24-бабының ережелері мынадай мәселелерді реттейтінін есте ұстаған жөн: 1) кәсіпкерлік субъектілерінің санаттары; 2) оларды ажырату үшін негіз болып табылатын критерийлер; 3) градация қандай мақсаттар үшін пайдаланылады. Әкімшілік жауапкершілікке тартылған кезде субъектіні қандай да бір санатқа жатқызу Қазақстан Республикасы заңнамасының өзге де нормаларын қолдану мақсаты ескеріле отырып жүзеге асырылады. Құқық бұзушыны субъектілердің қандай да бір санатына жатқызу туралы мәселені шешу кезінде КК-нің 24-бабының 3-тармағында көрсетілген өлшемшарттармен қатар, қызметтің ерекше түрімен, оның ішінде өндірумен және (немесе) көтерме саудада өткізумен айналысатын шағын кәсіпкерлік субъектісін айқындаудың жалпы ережесінен ерекшеліктерді қамтитын КК-нің 24-бабының 4-тармағының ережелері де заңды маңызға ие акцизделетін өнім.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
