128-бапқа түсініктеме. Кәмелетке толмағанды Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексін Әкімшілік құқық бұзушылық жасауға тарту
Кәмелетке толмағанды әкімшілік құқық бұзушылық жасауға тарту –
елу айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
Бала құқықтары туралы Конвенцияның 19-бабына сәйкес қатысушы мемлекеттер баланы физикалық немесе психологиялық зорлық-зомбылықтың, қорлаудың немесе теріс пайдаланудың, қамқорлықтың жоқтығының немесе немқұрайлылықтың, дөрекі қарым-қатынастың немесе қанаудың барлық түрлерінен қорғау мақсатында барлық қажетті заңнамалық, әкімшілік, әлеуметтік және ағартушылық шараларды қабылдайды, оның ішінде жыныстық теріс пайдалану, ата-аналар, заңды қамқоршылар немесе балаға қамқорлық жасайтын кез келген басқа адам. Мұндай қорғау шаралары, қажет болған жағдайда, балаға және оған қамқорлық жасайтын адамдарға қажетті қолдау көрсету мақсатында әлеуметтік бағдарламаларды әзірлеу үшін, сондай-ақ балаға қатыгездік жағдайларына байланысты ескерту мен анықтаудың, хабарлаудың, қарауға берудің, тергеудің, емдеудің және одан кейінгі шаралардың басқа нысандарын жүзеге асыру үшін тиімді рәсімдерді қамтиды, жоғарыда көрсетілген, сондай-ақ қажет болған жағдайда сот рәсімін қозғау үшін.
Қазақстан Республикасы конвенцияға қатысушы мемлекет бола отырып, балалардың мүддесі үшін мемлекеттік саясаттың мақсаттарын айқындады:
1) балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету, оларды кемсітуге жол бермеу;
2) балалардың құқықтары мен заңды мүдделерінің негізгі кепілдіктерін нығайту, сондай-ақ бұзушылық жағдайларында олардың құқықтарын қалпына келтіру;
3) бала құқықтары кепілдіктерінің құқықтық негіздерін қалыптастыру, Баланың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау жөніндегі тиісті органдар мен ұйымдар құру;
4) балалардың дене бітімі, зияткерлік, рухани және адамгершілік дамуына, оларда патриотизмге, азаматтыққа және бейбітшілікке тәрбиелеуге, сондай-ақ баланың жеке басын қоғам мүддесі үшін, мемлекет халықтарының дәстүрлері, ұлттық және әлемдік мәдениеттің жетістіктері үшін іске асыруға жәрдемдесу;
5) кәмелетке толмағандардың құқықтық санасы мен құқықтық мәдениетін қалыптастыру бойынша мақсатты жұмысты қамтамасыз ету;
6) Балаларды денсаулығы мен дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғауды қамтамасыз ету.
Балалардың мүддесіндегі мемлекеттік саясат мемлекеттік органдар қызметінің басым саласы болып табылады және оның ішінде лауазымды адамдардың, азаматтардың баланың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзғаны, оған зиян келтіргені үшін жауапкершілігіне негізделген.
Түсініктеме берілген әкімшілік құқық бұзушылықтың қоғамдық қауіптілігі-кәмелетке толмағандарды құқыққа қайшы әрекеттерге баулу және оларға қоғамға қарсы құндылықтарды сіңіру, бұл мемлекет жүзеге асыратын балалардың мүдделерін қорғау саясатына түбегейлі қайшы келеді.
Әкімшілік құқық бұзушылықтың тікелей объектісі-кәмелетке толмағанның адамгершілік тәрбиесі, оның физикалық және психикалық дамуы. Қосымша объект ӘҚБтК-нің 6-бабына сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнама қорғалатын қоғамдық қатынастар болып табылады.
Объективті тарап кәмелетке толмағанды әкімшілік құқық бұзушылық жасауға тартуда көрініс тапқан әрекеттерден құралады. Заңнамада бұл қызметтің анықтамасы болмағандықтан, оны ашу үшін "кәмелетке толмағандардың қылмыстық құқық бұзушылықтары туралы істер бойынша сот практикасы туралы және оларды қылмыстық құқық бұзушылықтар мен өзге де қоғамға қарсы іс-қимылдар жасауға тарту туралы"ҚР Жоғарғы Сотының 2002 жылғы 11 сәуірдегі № 6 нормативтік қаулысында қамтылған түсініктеме неғұрлым қолайлы деп санаймыз.
Осы қаулының 24-тармағына сәйкес кәмелетке толмағанды қылмыстық құқық бұзушылықтар жасауға тарту деп кәмелетке толмағанның қылмыстық құқық бұзушылықтар жасауға қатысуға ниетін (ниетін, ұмтылысын) және дайындығын қалыптастыру жөніндегі тартылушының мақсатты әрекеттерін түсіну керек.
Қылмыстық құқық бұзушылық туралы сөз болып отырған мән-жайларды қоспағанда, осы қызметтің мазмұны әкімшілік құқық бұзушылықты жасауға тартуға қатысты да өзгеріссіз қалады. Негізінде айырмашылық тек құқық бұзушылық түрінде болады. Осылайша," кәмелетке толмағанды әкімшілік құқық бұзушылық жасауға тарту " кәмелетке толмағанның әкімшілік құқық бұзушылық жасауға қатысуға ниетін (ниетін, ұмтылысын) және дайындығын қалыптастыру бойынша тартылушының мақсатты әрекеттері ретінде анықталуы мүмкін.
Бұл жағдайда ересек адамның іс-әрекеті белсенді болуы керек және психикалық немесе физикалық әсерді қолданумен бірге жүруі мүмкін (ұрып-соғу, сендіру, қорқыту және қорқыту, пара беру, алдау, кек алу сезімін қоздыру, қызғаныш және басқа да төмен себептер, жазасыздыққа сенімділік, әкімшілік құқық бұзушылықтардың іздерін жасау немесе жасыру орны мен тәсілі туралы кеңестер беру, жасаған әрекеттері үшін ақы төлеу ұрланған адамды іске асыруға жәрдемдесу және басқалар).
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілетті органдар кәмелетке толмағанды әкімшілік құқық бұзушылықтар жасауға тарту мақсатында ересектердің қандай нақты әрекеттер жасағанын көрсетуге міндетті.
Ересек адамның кәмелетке толмаған адамға психикалық немесе физикалық әсер етпестен жасаған әкімшілік құқық бұзушылықты жасау туралы ұсынысын кәмелетке толмағанды әкімшілік құқық бұзушылық жасауға тарту деп санауға болмайды.
Айта кету керек, ҚР Жоғарғы Сотының 2016 жылғы 22 желтоқсандағы № 12 "соттардың әкімшілік құқық бұзушылық туралы ҚР Кодексінің жалпы бөлігінің нормаларын қолдануының кейбір мәселелері туралы" нормативтік қаулысының 20-тармағына сәйкес кәмелетке толмағанды Әкімшілік құқық бұзушылық жасауға тарту ӘҚБтК-нің 57-бабының 3) тармақшасына сәйкес, егер кінәлі адам жауапкершілікті ауырлататын мән-жай ретінде ескерілмесе ӘҚБтК-нің 128-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылады.
Әкімшілік құқық бұзушылықтың субъектісі кәмелетке толған, есі дұрыс жеке тұлға болып табылады. Кәмелетке толмаған адам оны жасағаны үшін жауапқа тартыла алмайды.
Субъективті жағы тікелей ниетпен сипатталады. Оны жасаған адам кәмелетке толмағанды әкімшілік құқық бұзушылық жасауға тартудың заңсыз сипатын мойындады, оның зиянды салдарын болжады және осы салдардың басталуын тіледі. Бұл ретте кінәлі адам құқық бұзушылық жасауға тартылған адамның кәмелетке толмағандығы туралы білуге тиіс. Мысалы, 2015 жылғы 06 сәуірден 07 сәуірге қараған түні т. б. екі досымен бірге Астана қаласында жалдамалы пәтерде болған кезде кәмелетке толмағандарды С. Л. Б., 1999 жылғы 09 наурызда туған, Б. Ж. Ж., 2000 жылғы 18 қыркүйекте туған, олардың кәмелетке толмағандарын біле тұра, олардың әкімшілік құқық бұзушылық жасауы, атап айтқанда алкогольдік ішімдіктерді ішу және қоғамдық орында мас күйінде пайда болуы, сондай-ақ қоғамдық орындарда, атап айтқанда ойын алаңында темекі шегу. Т. б.құқық бұзушылық фактісін мойындады, сотқа қыздардың кәмелетке толмағандары туралы білетіндігін түсіндірді. Астана қаласының кәмелетке толмағандар суд жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты Б.Т. А. ӘҚБтК-нің 128-бабының 1-бөлігі бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылды.
ӘҚБтК-нің 128-бабы бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамаларды ішкі істер органдарының осыған уәкілеттік берілген лауазымды адамдары жасауға құқылы (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігі).
Көрсетілген әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істерді кәмелетке толмағандар істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соттардың судьялары қарайды (ӘҚБтК 684-бабының 2-бөлігі).
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
