Сақтандыру саласындағы даулар, талапкер талап қоюдың ескіру мерзімін жіберіп алған жоқ
"К "сақтандыру компаниясы" АҚ (бұдан әрі – сақтандыру компаниясы) суброгация тәртібімен соманы өндіріп алу туралы Д. - ға талап арызбен сотқа жүгінді. Алматы қаласы Әуезов ауданының № 2 аудандық сотының 2018 жылғы 26 ақпандағы шешімімен талап қанағаттандырылды. Сақтандыру компаниясының пайдасына Д. - дан 151 324 теңге өндірілді. Алматы қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2018 жылғы 14 мамырдағы қаулысымен іс бойынша талап қоюдан бас тарту туралы жаңа шешім шығарыла отырып, сот шешімі жойылды. Ұсыныста құқық нормаларын түсіндіру мен қолданудағы біркелкіліктің бұзылуына байланысты апелляциялық сатының қаулысын қайта қарау туралы мәселе қойылады. Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасы апелляциялық сатыдағы қаулының күшін жойып, бірінші сатыдағы соттың шешімін келесі негіздер бойынша күшінде қалдырды. Сот 2014 жылдың 25 маусымында сақтандыру компаниясы және т.б. арасында ерікті мүліктік сақтандыру шарты жасалғанын анықтады, оның объектісі "Фольксваген"маркалы көлік құралы болды. Осы Шарттың талаптарында кінәлі "көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы"заңда көзделген тәртіппен көлік құралының иесі ретінде өзінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін сақтандырмаған жол-көлік оқиғасы салдарынан сақтандырылған көлік құралы зақымданған кезде сақтандыру төлемін жүзеге асыру көзделеді. 2014 жылғы 24 шілдеде "Тойота Камри" маркалы автокөлікті басқарған жүргізуші Д. "Фольксваген"маркалы автокөлікпен соқтығысуға жол берді. Жол-көлік оқиғасы нәтижесінде "Фольксваген" маркалы көлік құралына механикалық зақым келді, ал оның иесіне сақтанушы атынан қалпына келтіру жөндеуі мөлшерінде материалдық залал келтірілді. Соттың 2014 жылғы 29 тамыздағы қаулысымен д.Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің (бұдан әрі – ӘҚБтК) 468-бабының 1-бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін кінәлі деп танылды.
Жол-көлік оқиғасы кезінде жауапкердің көлік құралы иесінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін сақтандырудың қолданыстағы полисі болмаған. Сақтандыру компаниясы аталған жағдайды сақтандыру деп танып, 2015 жылғы 12 ақпанда сақтандыру төлемін жасады, ал 2017 жылғы 29 тамызда сотқа осы талаппен жүгінді. Талапкердің талаптарын қанағаттандыра отырып, бірінші сатыдағы сот Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – АК) 840-бабын басшылыққа алып, талапкердің талап қоюдың ескіру мерзімін жіберіп алмағанын негізге алды. Сот шешімінің күшін жою және талапкерге талап қоюдан бас тарту арқылы апелляциялық сот бұл жағдайда зиян келтірушіні анықтауға байланысты дау туындамады, сондықтан талап қою мерзімі 2014 жылдың 24 шілдесінен бастап есептелуі керек деп шешті. Сот алқасы апелляциялық сатыдағы соттың қорытындыларымен келісуге болмайды деп санайды, өйткені олар іс үшін маңызы бар мән-жайлар дұрыс анықталмаған кезде жасалған және материалдық құқық нормаларын дұрыс қолданбауға негізделген. АК-нің 840-бабына сәйкес, егер мүліктік сақтандыру шартында өзгеше көзделмесе, сақтандыру төлемін жүзеге асырған сақтандырушыға төленген сома шегінде сақтанушының (сақтандырылушының) сақтандыру нәтижесінде өтелген залалдар үшін жауапты тұлғаға талап ету құқығы ауысады. Сақтандырушыға өткен талап ету құқығы ол сақтанушы (сақтанушы) мен шығындар үшін жауапты тұлға арасындағы қатынастарды реттейтін ережелерді сақтай отырып жүзеге асырылады.
Сақтандыру саласындағы даулар, талапкер талап қоюдың ескіру мерзімін жіберіп алған жоқ
Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар АК-нің 181-бабына сәйкес Суброгация кезінде міндеттемедегі адамдардың өзгеруі талап қою мерзімі мен оны есептеу тәртібінің өзгеруіне әкеп соқпайтынын дұрыс көрсетті, сондықтан борышкер жаңа кредитордың орнына бұрынғыдай әрекет еткендей, бұл мерзімді өткізіп алу туралы мәлімдей алады. Суброгация тәртібімен зиян келтірушіге талап қою кезінде сақтандырушы үшін талап қою мерзімі сақтандыру төлемі жүзеге асырылған сәттен бастап емес, сақтандыру жағдайы басталған сәттен бастап есептеледі. Зиян келтіруші субъектіні белгілеуге байланысты дау болған кезде талап қоюдың ескіру мерзімі осы субъект айқындалған сот актісі күшіне енген кезден бастап есептеледі. АК-нің 931-бабының 2-тармағына сәйкес қауіптілігі жоғары көздердің өзара іс-қимылы нәтижесінде олардың иелеріне келтірілген зиян жалпы негіздерде өтеледі. Бұл ретте: 1) бір Тараптың кінәсінен келтірілген зиянды осы Тарап толық көлемде өтейді; 2) екі немесе бірнеше Тараптың кінәсінен келтірілген зиянды олардың әрқайсысының кінәсінің дәрежесіне сәйкес өтейді. Тараптардың әрқайсысының кінәсінің дәрежесін анықтау мүмкін болмаған кезде жауапкершілік олардың арасында тең бөлінеді. Тараптардың зиян келтіргені үшін кінәсі болмаған кезде олардың ешқайсысының зиянды өтеуді талап етуге құқығы жоқ. Бұл жағдайда Тараптардың әрқайсысы өзіне келтірілген залал тәуекелін көтереді. Бұл жағдайда қауіптіліктің екі көзі соқтығысқан, сондықтан автомобильдерге келтірілген зиян үшін кім жауап береді деген мәселені анықтау үшін жол-көлік оқиғасына қатысушылардың кінәсін анықтау қажет. Өз кезегінде жол-көлік оқиғасын жасаудағы кінәні уәкілетті орган немесе сот белгілейді. Д. сот шешімімен келіспеу туралы өз дәлелдерін ол жол-көлік оқиғасы туралы хаттама жасалған кезде де өз кінәсін мойындады, сондықтан зиян келтіруші субъектіні анықтау қажеттілігі болған жоқ.
Алматы қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы жауапкердің даудың жоқтығы туралы дәлелдерімен келісті. Сонымен қатар, ӘҚБтК-нің 10-бабының 1-бөлігіне сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалған адам оның кінәсі осы Кодексте көзделген тәртіппен дәлелденгенге дейін және өз өкілеттіктері шегінде істі қараған судьяның, органның (лауазымды адамның) заңды күшіне енген қаулысымен белгіленгенге дейін кінәсіз деп есептеледі. Кінә Д. Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының 2014 жылғы 29 тамыздағы қаулысымен белгіленді. Демек, бірінші сатыдағы сот талапкердің ескіру мерзімін жіберіп алмағаны туралы дұрыс қорытындыға келді.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
