Заңды тұлғаны тарату тәртібі
📘 Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 50-бабы: ЗАҢДЫ ТҰЛҒАНЫ ТАРАТУ ТӘРТІБІ
🔹 1. ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
ҚР Азаматтық кодексінің 50-бабы заңды тұлғаны ерікті түрде де, мәжбүрлеп те тарату рәсімінің кезең-кезеңімен жүзеге асырылуын реттейді. Негізгі мақсаттары:
· заңды тұлғаның қызметін тоқтатудың құқықтық айқындығын қамтамасыз ету;· кредиторлардың мүдделерін қорғау;· мүлікті заңды түрде бөлу.
Рәсім негізгі кезеңдерге бөлінеді: хабарлау, комиссия тағайындау, жариялау, кредиторлардың талаптарын қабылдау, аралық және түпкілікті тарату баланстарын жасау, тарату рәсімін аяқтау.
🔹 2. ТАРМАҚТАР БОЙЫНША ТАЛДАУ
✅ 1-тармақ: Уәкілетті органдарды хабардар ету
«...дереу жазбаша түрде немесе интернет-ресурс арқылы хабарлауға міндетті...»
📌 Хабарланатын органдар:
· әділет органы немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы — тіркеуші орган;· мемлекеттік кірістер органы — салық органы.
📘 Маңызы:
· тарату рәсіміне құқықтық бақылау тетігін іске қосу;· БСН бойынша операцияларды шектеу;· кредиторлар үшін мерзімдердің басталуын айқындау.
✅ 2-тармақ: Тарату комиссиясын тағайындау
📌 Кім тағайындайды:
· мүлік иесі;· тарату туралы шешім қабылдаған орган.
📌 Комиссияның функциялары:
· заңды тұлғаның істерін басқару;· сотта мүддесін білдіру;· кредиторлардың талаптарын қабылдау;· активтерді сату және есеп айырысу.
📘 Норма: комиссия тағайындалған сәттен бастап басқару өкілеттіктері толықтай соған өтеді.
✅ 3-тармақ: Хабарландыру жариялау және талаптарды қабылдау
📌 Жариялау талаптары:
· республикалық бұқаралық ақпарат құралдарында;· талап қою мерзімі — кемінде 2 ай;· банкроттық жағдайында — 1 ай.
🔔 Қосымша:
· комиссия кредиторларды өз бетінше анықтап, оларға жазбаша хабарлама жіберуге міндетті.
📘 Тәжірибе:
· жарияламау немесе мерзімдерді сақтамау — тарату рәсімін заңсыз деп тануға негіз болады (корпоративтік даулар жөніндегі сот практикасы).
✅ 4-тармақ: Аралық тарату балансы
📌 Құрамына кіреді:
· мүлік туралы мәліметтер;· талаптар тізбесі;· оларды қарау нәтижелері.
📌 Бекітеді:
· тарату туралы шешім қабылдаған орган.
🔒 Ерекшеліктер:
· ипотекалық/қаржылық облигациялар ұстаушылар өкілдеріне және исламдық компанияларға берілетін активтер тарату мүлкі құрамына енгізілмейді.
📘 Нормативтік байланыстар:
· ҚР «Жобалық қаржыландыру және секьюритилендіру туралы» Заңы;· «Бағалы қағаздар нарығы туралы» Заңы;· Ұлттық Банк пен Үкіметтің нормативтік актілері.
✅ 5-тармақ: Мүлікті сату және кепіл ұстаушылардың құқықтарын қорғау
📌 Мүлік жеткіліксіз болған жағдайда:
· жария сауда арқылы өткізіледі (сот актілерін орындау қағидалары бойынша);· кепілмен қамтамасыз етілген кредиторлар басым құқыққа ие.
📌 Кепіл құнынан қаражат жеткіліксіз болса:
· берешектің қалған бөлігі жалпы кезектілік бойынша өтеледі (ҚР АК 51-бабы).
📘 Сот практикасы:
· № 2-3157/2021 ісінде сот кезектілікті сақтамауды заңсыз деп таныды, себебі комиссия кепіл кредиторының басымдығын ескермеген.
✅ 6-тармақ: Кредиторлармен есеп айырысу және кепіл мүлкін заттай қабылдау
📌 Есеп айырысу ҚР АК 51-бабында көзделген кезектілік тәртібімен жүргізіледі.
📌 Кепіл кредиторы:
· кепіл мүлкін заттай қабылдауға;· құны артық болса — айырманы қайтаруға;· жетіспеген жағдайда — қалған соманы жалпы кезекпен талап етуге құқылы.
📘 Бағалау міндетті түрде 10 жұмыс күні ішінде жүргізіледі.
📘 Тәжірибе:
· соттар хабарлау фактісін, бағалаудың дұрыстығын және мерзімдердің сақталуын тексереді.
✅ 7-тармақ: Қорытынды тарату балансы
📌 Аралық балансты бекіткен орган бекітеді.
📌 Шарт: барлық есеп айырысулар аяқталған болуы тиіс.
📘 Маңызы:
· заңды тұлғаны БСН ұлттық тізілімінен шығару үшін негіз.
✅ 8-тармақ: Қалған мүлікті бөлу
📌 Құрылтай құжаттарына сәйкес бөлінеді:
· қатысушылар/акционерлер арасында;· немесе өзге мақсаттарға (мысалы, қайырымдылыққа).
✅ 9-тармақ: Мекеме міндеттемелері бойынша меншік иесінің жауапкершілігі
📌 Қолданылады:
· қазыналық кәсіпорындарға;· мемлекеттік мекемелерге.
📌 Кредиторлар берешекті мүлік иесінен (мемлекеттен, әкімдіктен) өндіруге құқылы.
📘 Бұл норма мемлекеттің жария заңды тұлғалар бойынша субсидиарлық жауапкершілік қағидатын бекітеді (Бюджет кодексі және «Мемлекеттік мүлік туралы» Заң).
✅ 10-тармақ: Таратудың аяқталуы
📌 Заңды тұлға:
· БСН ұлттық тізіліміне тиісті жазба енгізілген сәттен бастап тоқтатылған деп есептеледі.
📘 Салдары:
· барлық құқықтар мен міндеттемелер тоқтатылады;· жаңа талап-арыздар қозғау мүмкін болмайды;· тіркеу тізілімінен шығарылады.
🔹 3. САБАҚТАС НОРМАЛАР МЕН АКТІЛЕР
| Нормативтік акт | Бап / тармақ | Мазмұны |
|---|---|---|
| ҚР АК | 51-бап | Кредиторлар талаптарын қанағаттандыру кезектілігі |
| ҚР АПК | 152-бап | Таратуға қатысты дауларды қарау тәртібі |
| «Банкроттық туралы» Заң | 2–4-тараулар | Төлем қабілетсіздік кезіндегі тарату ерекшеліктері |
| «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» Заң | 21-бап | Қоғамдық бірлестіктерді тарату |
| «Мемлекеттік мүлік туралы» Заң | 23-бап | Мекеме меншік иесінің жауапкершілігі |
| ҚР Үкіметінің НҚА | – | Бағалау, жария сауда және секьюритилендіру тәртібі |
🔹 4. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАР
· OECD Корпоративтік басқару қағидаттары — тарату рәсімдерінің ашықтығы;· UNCITRAL-дың Төлем қабілетсіздік туралы заңнамалық нұсқаулығы — кредиторлар құқықтарын қорғау тетіктері;· ЕО Компаниялар құқығы директивасы — жариялау және талап қою құқығын қамтамасыз ету талаптары.
🔹 5. ПРАКТИКАЛЫҚ ҰСЫНЫСТАР
Заңды тұлғалар үшін:
· хабарлау және жариялау мерзімдерін қатаң сақтаңыз;· білікті тарату комиссиясын тағайындаңыз;· аралық баланс барлық кредиторлар мен активтерді қамтитынына көз жеткізіңіз.
Кредиторлар үшін:
· тарату туралы хабарландыруларды қадағалаңыз;· талаптарды уақытылы мәлімдеңіз;· кепіл бар болса — мүлікті заттай қабылдау немесе саудаға қатысу мүмкіндігін пайдаланыңыз.
📎 ҚОРЫТЫНДЫ
ҚР Азаматтық кодексінің 50-бабы заңды тұлғаларды таратудың егжей-тегжейлі, жүйелі және құқықтарды қорғауға бағытталған рәсімін бекітеді. Ол:
· меншік иелері мен кредиторлар мүдделерінің теңгерімін қамтамасыз етуге;· мүліктік құқықтарды қорғауға;· заңды тұлғалардың қызметін адал емес тәсілдермен тоқтатуды болдырмауға бағытталған.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
