70-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің дәлелдемелерін қамтамасыз ету туралы өтініш
1. Дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтініш іс жүргізіліп жатқан сотқа беріледі.
2. Дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтініште қамтамасыз етілуі қажет дәлелдемелер, растау немесе теріске шығару үшін осындай қамтамасыз ету қажет істің мән-жайлары, қажетті дәлелдемелерді ұсыну қиынға соғатынын куәландыратын деректер көрсетілуі тиіс. Өтініште ұсынудан бас тартылған дәлелдемелерді қамтамасыз ету қажет іс көрсетілуі тиіс.
3. Дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтінішті қарау нәтижелері бойынша сот ұйғарым шығарады, соған сәйкес дәлелдемелерді қамтамасыз ету бойынша іс жүргізу әрекеттерін жасайды не одан бас тартады. Ұйғарымға апелляциялық сатыдағы сотқа шағым жасалуы, наразылық білдірілуі мүмкін, оның шешімі түпкілікті болып табылады және шағымдануға, наразылық келтіруге жатпайды. Жеке шағыммен, наразылықпен апелляциялық сатыдағы сотқа шығарылған ұйғарымға қатысты істен бөлінген материал жіберіледі.Осы бап мүдделі тұлғаның дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтініш жасау тәртібін, осындай өтініштің мазмұнын және соттың өтінішті қарау нәтижесін реттейді. Дәлелдемелерді қамтамасыз ету мәселелері "Азаматтық істерді сот талқылауына дайындау туралы"Жоғарғы Соттың 2001 жылғы 13 желтоқсандағы № 21 нормативтік қаулысының 17-тармағында түсіндірілді.
1. Дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы іс жүргізіліп жатқан бірінші сатыдағы сотқа, оның ішінде іс АІЖК-нің 34-бабында көзделген тәртіппен соттылығы бойынша берілген сотқа арыз беріледі. Мұндай соттар аудандық (қалалық) және оларға теңестірілген соттар (АІЖК-нің 26-бабы), тиісті мамандандырылған соттар және Астана қаласы сотының мамандандырылған құрамы (АІЖК-нің 27-бабы), сондай-ақ Жоғарғы сот (АІЖК-нің 28-бабы) болып табылады.
2. Дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтініш негізделуге тиіс.Ол үшін өтініш беруші қамтамасыз етілуі тиіс дәлелдемені көрсетуі тиіс: куәдан жауап алу, сараптама тағайындау, заттай дәлелдемелерді қарап шығу және т.б. өтініште қамтамасыз етілетін дәлелдемемен расталуы немесе теріске шығарылуы мүмкін мән-жайлар көрсетілуі тиіс. Мысалы, егер куәдан жауап алу туралы өтініш мәлімделсе, онда осы куә сотқа нақты қандай мәліметтерді - мәміле жасау немесе құжатты ресімдеу жағдайлары, жауапкердің талапкердің құқықтарын бұзу жөніндегі әрекеттері және т. б. туралы хабарлай алатыны көрсетілуі тиіс.
Өтініште дәлелдемелерді қамтамасыз ету қажеттілігі де негізделуі керек, яғни сот отырысына осы дәлелдемелерді ұсыну мүмкін емес немесе қиын болуы мүмкін нақты жағдайлар көрсетілуі керек: куәгердің ауыр ауруы немесе оның басқа мемлекетке көшуі, заттай дәлелдемелердің тез бұзылуы және т. б.
3. Дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтінішті сот қарайды. Дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтінішті қарау нәтижесінде судья өтінішті қанағаттандыру және дәлелдемелерді қамтамасыз ету бойынша белгілі бір іс жүргізу әрекетін жасау туралы ұйғарым шығарады. Ұйғарымда АІЖК-нің 69-бабының екінші бөлігінде санамаланған дәлелдемелерді қамтамасыз ету тәсілдерінің қайсысын сот қолданатыны, процестік әрекетті жасау уақыты мен орны көрсетілуге тиіс, ол туралы өтініш берушіге және іске қатысатын басқа да адамдарға хабарлануға тиіс (АІЖК-нің 71-бабының екінші бөлігі). Судья сондай-ақ өтінішті қанағаттандырудан бас тарту туралы ұйғарым шығарады, онда қабылданған шешімнің себептері көрсетілуі тиіс: дәлелдемені қамтамасыз ету қажеттілігінің болмауы, өйткені оның көрсетілген нақты мән-жаймен байланысы жоқ не көрсетілген мән-жайды өтініш беруші іс үшін маңызы бар деп қате көрсеткен және т. б. екі және одан да көп дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтініш мәлімделген жағдайда, сот әрбір мәлімделген дәлелдемеге қатысты мәселені шешеді. Осы бапта дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтінішті қарау мерзімі көрсетілмеген. Алайда, дәлелдемелерді қамтамасыз ету іс жүргізу әрекетін жүргізу туралы іске қатысушы адамдарға алдын ала хабарлау қажеттілігін ескере отырып, өтініш келіп түскен күннен бастап үш жұмыс күнінен кешіктірілмей (АІЖК-нің 71-бабының бірінші бөлігі, АІЖК-нің 127-бабының бірінші бөлігі, үшінші бөлігі) жүргізілуге тиіс екендігіне сүйене отырып, дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтініш қарау нәтижесіне қарамастан, өтініш келіп түскен күннен бастап үш жұмыс күнінен кешіктірілмейтін мерзімде қаралуға тиіс. Дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы арызды қанағаттандырған жағдайда да, қанағаттандырудан бас тартқан жағдайда да соттың ұйғарымына іске қатысушы адамдар апелляциялық сатыдағы сотқа АІЖК-нің 429-бабында көзделген тәртіппен дау айтуы мүмкін. Апелляциялық сатыдағы соттың шешімі түпкілікті болып табылады және жоғары тұрған сот сатысы қайта қарауға жатпайды. Әдеттегі тәртіптен айырмашылығы (АІЖК-нің 429-бабының төртінші бөлігі) апелляциялық сатыдағы сотқа шығарылған ұйғарымға қатысты материал жіберіледі. Осы материалға дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы өтініш, өтінішке қоса берілген материалдар, өтінішті қарау нәтижелері бойынша соттың ұйғарымы, ұйғарымға жеке шағым, жеке шағымға кері байланыс және дәлелдемелерді қамтамасыз ету туралы мәселені қарау үшін қажетті басқа да материалдар енгізілуге тиіс. Арыз қанағаттандырылған жағдайда, сот ұйғарымына іске қатысушы тұлғалар шағым жасаса да, сот дәлелдемелерді АІЖК-нің 71-бабында көзделген тәртіппен қамтамасыз етуді жүргізеді. Апелляциялық сатыдағы сот бірінші сатыдағы сот қанағаттандырудан бас тартқан өтінішті қанағаттандыру туралы шешім қабылдаған жағдайда, бірінші сатыдағы сот іс жүргізу әрекетін жасау уақыты мен орнын ұйғарыммен белгілейді, ол туралы іске қатысушы адамдарға хабарлайды. АІЖК-нің 71-бабының бірінші бөлігімен ұқсастығы бойынша дәлелдемелерді қамтамасыз ету жөніндегі іс жүргізу әрекетін жасау мерзімі үш жұмыс күнінен кешіктірілмей болуға тиіс бірінші сатыдағы сотқа апелляциялық сатыдағы соттан келіп түскен материал келіп түскен күннен бастап.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ
Астана, 2016 жыл
УДК 347 (574)
К 63
ISBN 978-601-236-042-4
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
