Дәлелдемелердің жол берілуі жедел органдар тарапынан арандату нәтижесінде алынған дәлелдемелерді пайдалануға жол берілмейді
Алматы облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2018 жылғы 19 ақпандағы апелляциялық үкімімен: қ., бұрын Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 177-бабының 3-бөлігі бойынша 2012 жылғы 27 сәуірдегі Астана қаласы Алматы аудандық сотының үкімімен ҚК-нің 63-бабын қолдана отырып, 4 жылға бас бостандығынан айыру шартты түрде сотталды; – Қылмыстық жолмен алынған не Қылмыстық жолмен алынған қаражатқа сатып алынған мүлікті, сондай-ақ қылмыстық құқық бұзушылық жасау құралы немесе құралы болып табылатын мүлікті Қылмыстық жолмен өндіріп алынған мүлікті тәркілей отырып, бас бостандығын шектеудің 3 (үш) жылына ҚК-нің 24-бабының 3-бөлігі, 28-бабының 5-бөлігі, 2-бөлігінің 2, 3-тармақтары бойынша сотталды. пробациялық бақылау, С. Қылмыстық жолмен алынған не қаражатқа сатып алынған мүлік тәркіленіп, 24-баптың 3-бөлігі, 28-баптың 5-бөлігі бойынша, ҚК-нің 216-бабы 2-бөлігінің 2, 3-тармақтары бойынша 6 807 000 (алты миллион сегіз жүз жеті мың) теңге сомасында 3 000 (үш мың) айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға сотталды, Қылмыстық жолмен алынған, сондай-ақ қылмыстық құқық бұзушылық жасау құралы немесе құралы болып табылатын мүлік.
Б. Қылмыстық жолмен алынған не сатып алынған мүлікті тәркілей отырып, Қылмыстық кодекстің 24-бабының 3-бөлігі, 28-бабының 5-бөлігі, ҚК-нің 216-бабы 2-бөлігінің 2, 3-тармақтары бойынша 3 000 (үш мың) айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде 6 807 000 (алты миллион сегіз жүз жеті мың) теңге сомасында айыппұл салуға сотталды Қылмыстық жолмен алынған қаражат, сондай-ақ қылмыстық құқық бұзушылық жасау құралы немесе құралы болып табылатын мүлік. С. Қылмыстық жолмен алынған не қаражатқа сатып алынған мүлік тәркіленіп, 24-баптың 3-бөлігі, 28-баптың 5-бөлігі бойынша, ҚК-нің 216-бабы 2-бөлігінің 2, 3-тармақтары бойынша 6 807 000 (алты миллион сегіз жүз жеті мың) теңге сомасында 3 000 (үш мың) айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға сотталды, Қылмыстық жолмен алынған, сондай-ақ қылмыстық құқық бұзушылық жасау құралы немесе құралы болып табылатын мүлік.
Е. Қылмыстық жолмен алынған не Қылмыстық жолмен алынған қаражатқа сатып алынған мүлікті, сондай-ақ қылмыстық құқық бұзушылық жасау құралы немесе құралы болып табылатын мүлікті Қылмыстық жолмен алынған мүлікті тәркілей отырып, бас бостандығын шектеудің 3 (үш) жылына ҚК-нің 24-бабының 3-бөлігі, 28-бабының 5-бөлігі, 2-бөлігінің 2, 3-тармақтары бойынша сотталды. пробациялық бақылау. Н. Қылмыстық жолмен алынған не қаражатқа сатып алынған мүлік тәркіленіп, 24-баптың 3-бөлігі, 28-баптың 5-бөлігі бойынша, ҚК-нің 216-бабы 2-бөлігінің 2, 3-тармақтары бойынша 6 807 000 (алты миллион сегіз жүз жеті мың) теңге сомасында 3 000 (үш мың) айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға сотталды, Қылмыстық жолмен алынған, сондай-ақ қылмыстық құқық бұзушылық жасау құралы немесе құралы болып табылатын мүлік.
Дәлелдемелердің жол берілуі жедел органдар тарапынан арандату нәтижесінде алынған дәлелдемелерді пайдалануға жол берілмейді
ҚК-нің 44-бабының негізінде Қ.жергілікті атқарушы органдар айқындайтын орындарда жылына 200 (екі жүз) сағат мерзімге мәжбүрлі еңбекке тартылды. ҚК-нің 41-бабының 3-тармақтарына сәйкес сотталған С., б., Ы. Н. и.қылмыс жасағаны үшін тағайындалған айыппұлды төлеуден жалтарған жағдайда, айыппұл ҚК-нің 46-бабының ережелерін ескере отырып, үш айлық есептік көрсеткіш үшін бір күндік бас бостандығынан айыру есебінен бас бостандығынан айырумен ауыстырылатыны түсіндірілді. Заттай дәлелдемелердің тағдыры Қазақстан Республикасы қылмыстық іс жүргізу кодексінің (бұдан әрі-ҚІЖК) 118 – бабына сәйкес шешілді. Апелляциялық үкімге сәйкес К., С., б., Ы., Е. және Н.мемлекетке ірі залал келтіре отырып, алдын ала сөз байласу бойынша тұлғалар тобында мүліктік пайда алу мақсатында жалпы сомасы 251 904 000 теңгеге "Е" ЖШС жұмыстарын нақты орындамай, қызметтер көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей, шот-фактураларды жазып беру бойынша іс-әрекеттер жасауға жәрдемдесу мен әрекет жасауға көмектескені үшін кінәлі деп танылды. Алайда, олардың ерік-жігеріне қарамастан, өздерінің қылмыстық ниеттерін соңына дейін жеткізе алмады. Өтініште адвокат М. Ы. мүддесі үшін. үкімнің күшін жоюды және барлық сотталғандарға қатысты жаңа ақтау үкімін шығаруды сұрайды, өйткені іс бойынша барлық дәлелдемелер Алматы облысы МКД СЭР тарапынан арандату нәтижесінде ҚІЖК-нің 112-бабын бұза отырып алынды, сондықтан олар үкімнің негізіне алынбайды. Қылмыстық қудалау органы сотталғандардың тауарларды нақты жөнелтусіз жалған шот-фактураларды жазып беру жөніндегі іс-әрекеттерді жасауға қастандық жасауды ұйымдастыруға қатысы бар екендігі туралы жеткілікті дәлелдер таппаған. Оның қорғаушысы. бұл қылмыстың арнайы субъектісі емес, өйткені ол жеке кәсіпкер емес. Ұсыныста Жоғарғы Сот Төрағасы соттардың құқық нормаларын түсіндірудегі және қолданудағы біркелкіліктің бұзылуына байланысты іс бойынша сот үкімі жойылуға жатады деп санайды. Сотталғандардың құқыққа қарсы іс-әрекеттеріне құқық қорғау органдары бастамашылық жасайды, соның салдарынан мемлекетке көрінеу зиян келтіре алмайтын құқық бұзушылық жасау жағдайын жасанды модельдеу орын алды. Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабы 3-бөлігінің 8) және 9) тармақшаларына сәйкес адамның кінәсіне қатысты кез келген күмән айыпталушының пайдасына түсіндіріледі және заңсыз тәсілмен алынған дәлелдеменің заңды күші болмайды. ҚК-нің 216-бабында көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтың объективті жағы азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке ірі немесе аса ірі залал келтірген мүліктік пайда алу мақсатында жұмыстарды нақты орындамай, қызметтер көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей шот-фактураларды жазып беру жөніндегі іс-қимылдарды жасауда көрінеді. Аталған нормада көзделген қылмыстық әрекеттердің түпкі мақсаттары - мүлікті заңдастыру, салық базасын төмендету, салықтар мен алымдарды төлеуден жалтару, заңсыз байыту қоғамдық қауіп төндіреді. Мүліктік пайда алу мақсатында жалған шот-фактуралар жазудан басқа, қылмыстың осы құрамының объективті жағының міндетті белгісі азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке осы ірі немесе аса ірі залал келтіру болып табылады. Сотталғандардың іс-әрекеттерінде қылмыс құрамының барлық міндетті белгілерінің болуы туралы төмен тұрған сатыдағы соттардың қорытындылары іс бойынша белгіленген мән-жайларға қайшы келеді және тиісті дәлелдемелермен расталмаған.
ҚІЖК-нің 112-бабының 1, 4-бөліктерінің талаптарына сәйкес нақты деректер дәлелдемелер ретінде жол берілмейді деп танылуға тиіс және айыптаудың негізіне алынбауға тиіс, сондай-ақ ҚІЖК-нің 113-бабында көрсетілген кез келген мән-жайды дәлелдеу кезінде, егер олар ҚІЖК талаптарын бұза отырып алынған болса, олардың дұрыстығына әсер еткен немесе әсер етуі мүмкін болса, пайдаланылуы тиіс, оның ішінде: алдауды, сол сияқты өзге де заңсыз әрекеттерді қолдана отырып, іс жүргізу әрекетін жүргізу тәртібін елеулі түрде бұза отырып. Дәлелдемелерді алудың заңсыз тәсілдері деп Қазақстан Республикасы мойындаған халықаралық құқық нормаларына сәйкес келмейтін, ҚІЖК нормаларына сәйкес келмейтін немесе жалпы ҚІЖК нормаларына және қызметті, оның ішінде жедел-іздестіру, арнаулы және құқық қорғау органдарының қызметін реттейтін өзге де заңдарға тікелей тыйым салынған негіздерді, оларды жинау тәртібі мен рәсімін бұзу түсініледі. Қылмыстық іс материалдарынан бірінші және апелляциялық сатылардағы соттарда сот талқылауы қылмыстық іс жүргізу заңнамасының талаптарын бұза отырып, айыптау бейімділігімен біржақты және Үстірт жүргізілгені көрінеді. Сот отырысында сотталушылардың барлығы кінәсін мойындамады және олардың айғақтары сотқа дейінгі тергеу органының қызметкерлері тарапынан олардың қорғау құқығын бұза отырып психологиялық және моральдық мәжбүрлеумен берілгенін көрсетті. Соған қарамастан, апелляциялық сатыдағы сот айыптау үкімінің негізіне олардың сотқа дейінгі тергеу және негізгі сот талқылауы сатысында берген айғақтарын қойды, онда олар өз кінәсін мойындады және жасаған әрекеттеріне өкінеді. "Жедел-іздестіру қызметі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан әрі – заң) сәйкес жедел-іздестіру қызметінің (бұдан әрі – ЖРД) міндеттері қылмыстарды анықтау, алдын алу, жолын кесу және ашу болып табылады. Бұл ретте жедел-іздестіру іс-шараларын жүзеге асыруға, сондай-ақ оларды жүргізу барысында алынған ақпаратты заңда көзделмеген мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізу үшін пайдалануға жол берілмейді. ОРД жүзеге асырған кезде азаматтарды құқық бұзушылықтар жасауға итермелеуге және арандатуға, азаматтардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін шектейтін заңсыз әрекеттерді пайдалануға тыйым салынады. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысының 24-тармағына сәйкес (бұдан әрі – ҚҚСП) 2015 жылғы 27 қарашадағы № 8 "кейбір сыбайлас жемқорлық қылмыстарды қарау практикасы туралы", қылмыстық қудалау органдарының арандатушылық-арандатушылық әрекеттері, егер адамның қылмыс жасауға келісімі қылмыстық қудалау органдарының араласуынсыз оның ниеті болмайтынын және қылмыс жасалмайтынын куәландыратын мән-жайлар кезінде оны итермелеу нәтижесінде алынған болса бұл іс-әрекет жүзеге асырылған адамның іс-әрекетінің қылмыстылығын жоққа шығаратын еді. Осылайша, заң жедел-іздестіру қызметі барысында алынған ақпаратты қылмыстық құқық бұзушылықтарды арандату және азаматтарды оларды жасауға итермелеу мақсатында қолдануға тікелей тыйым салады. Жедел-іздестіру қызметін жүзеге асыратын Орган қылмыстық әрекеттерді арандату үшін қылмыстық әрекетке еліктейтін мінез-құлық моделін қолдануды жүзеге асыруға құқылы емес. Сонымен, сотталған К. сотқа дейінгі тергеу басталғаннан бастап, негізгі сот талқылауында және апелляциялық сатыдағы сотта ол Интернет арқылы "Дана" есімді қызбен кездесті деп дәйекті түрде мәлімдеді, ол бірінші болып қызмет көрсетусіз жалған шот-фактуралар жазып беру, бір ұйымға тауарлар жіберу мүмкіндігіне қызығушылық танытты. Содан кейін ол оны "Pyc" есімді жігітпен таныстырды (қызметкер СЭР Д.), оған сыйақы үшін жалған шот-фактуралар жазуды ұсынған, содан кейін ол жалған шот-фактуралар жаза алатын адамдарды іздей бастады.
Дәлелдемелердің жол берілуі жедел органдар тарапынан арандату нәтижесінде алынған дәлелдемелерді пайдалануға жол берілмейді
К.-ның қылмыстық құқық бұзушылық жасауға итермелеуі онымен жеке кездесулер және телефон арқылы СЭР қызметкерлерінің бастамасы бойынша сөйлесу, ақшалай сыйақы үшін жұмыстарды нақты орындамай, қызметтер көрсетпей, белгілі бір ЖШС үшін тауарлар жібермей шот-фактуралар жазу туралы ұсыныстар арқылы бірнеше рет байланыста болды. Сонымен, "Дана" бүркеншік атымен куәгер оның 2017 жылдың қаңтар айының басында К.-мен кездескенін, онымен жалған шот-фактураларды шығаруға көмектесуге келіскенін көрсетті. Содан кейін, дамыған "аңыз" бойынша әрекет ете отырып, яғни қылмыстық мінез-құлыққа еліктейтін модель оны офицер СЭР Д. - мен таныстырды, ол сонымен бірге қылмыстық мінез-құлық моделіне еліктеді. Сонымен қатар, қылмыстық мінез-құлық моделіне еліктейтін адамның мәртебесі оған 2017 жылдың 17 қаңтарында ғана берілді, яғни К.Д. куәгермен алдын ала сөйлескеннен кейін оның Алматы облысы МКД СЭР қызметкері екенін көрсетті. Қаулы негізінде қылмыстық ортаға қылмыстық әрекетке еліктейтін адам ретінде енгізілді, фирманың өкілі ретінде тартылды, яғни К.-дан шот-фактураларды сатып алушы ретінде әрекет етті. Қоңырау шалған кезде ол "данадан" қоңырау шалып жатқанын айтты, бірақ ол өзі "Дана" туралы ештеңе түсіндіре алмайды. Кездесуде к. 10%-ға құжаттар жасай алатынын, кейбір фирмада жұмыс істейтінін, бірақ қайсысында нақтыланбағанын айтты. Ол К.-ға "Е"ЖШС-де жалған шот-фактуралар қажет екенін түсіндірді. Содан кейін ол К. - мен 5-6 рет кездесті. Бірінші кездесуге ол жазба жабдығынсыз келді, өйткені ол кезде санкция әлі берілген жоқ. К. - мен сыйақы сомасы туралы әңгіме барысында оған жедел қызметкерлер берген "Е" ЖШС деректемелерін берді. Бір емес, құжаттарды дайындау 3 аптаға созылды. Куә Д. мен куәгердің "Дана" бүркеншік атымен, сотталған К. олардың 2017 жылдың басындағы танысу күнін салыстыру СЭР қызметкерлері алдымен К. - ны қылмыстық құқық бұзушылыққа итермелегенін көрсетеді. осыдан кейін ғана 2017 жылдың 17 қаңтарында Д. мен "данаға" қылмыстық мінез-құлық моделіне еліктейтін адамдар мәртебесі берілді, бұл жол берілмейді. Сонымен қатар, 2017 жылғы 2 ақпандағы оқиға болған жерді тексеру хаттамасына сәйкес. оны ұстау кезінде тергеу мәліметтері бойынша шот-фактураларды төлеуге арналған қаражат болып табылатын ақша табылған жоқ. Мұндай жағдайларда бұл хаттаманың дәлелді күші болмайды. Маманның құқықтары мен міндеттері түсіндірілмеген маман Т. - ның қорытындысы да дәлел ретінде таныла алмайды. Сонымен қатар, арнайы іс-шаралардың нәтижелерін зерттеу және қылмыстық іске қосу хаттамасын тергеуші А.жасаған, оның ісінде іс жүргізілмеген, яғни тиісті тұлға емес және оған қол қойылмаған. Оның орнына қызметкер Сэр о. қол қойды, ол бұл зерттеуді жүргізбеді. Яғни, бұл материалдар қолайсыз дәлелдер болып табылады. Сотқа дейінгі тергеп-тексеру органдары к. бұрын ол жалған шот-фактуралар шығарумен айналысқан, бұл оның жедел дамуына негіз бола алады. Осыған байланысты, К.Е. жалған мәміленің алдын-ала белгіленген құны бар жалған шот-фактураларды және КТС мен ҚҚС төленбеген сомаларды жазумен айналысатыны туралы есеп объективтілік пен сенімділікке күмән тудырады. Іс материалдарында "Е" ЖШС-нің салық төлеуден жалтару және мемлекетке залал келтіру мақсатында жалған шот-фактураларды пайдалану ниеті болғандығы туралы деректер жоқ, бұл ҚК-нің 216-бабында көзделген қылмыстың объективті жағының міндетті элементі болып табылады. Атап айтқанда, "Е" ЖШС-нің бар-жоғы, басшы кім екендігі, оларға OPM жүргізу үшін оның ЖШС атауын пайдалануға келісім берілгені, ЖШС-нің шығыс бөлігін (шегерімдерді) ұлғайту қажеттілігі болғандығы және т. б. анықталған жоқ. Істе "Е" ЖШС директоры А.атынан ЖШС ЖРМ жүргізу кезінде компанияның деректемелерін пайдалануға қарсылық білдірмейтіні туралы хат қана бар. Алайда А.сотқа дейінгі тергеу барысында да, сот талқылауы кезінде де жауап алынбаған.
Көрсетілген жағдайларда "Е" ЖШС-нің жалған мәмілелер жасасу жолымен шығыс бөлігін (шегерімдерді) ұлғайту ниеті және олар бойынша төленбеген салықтар сомасына ірі мөлшерде мемлекетке залал келтіру мүмкіндігі туралы соттың бекітуі объективті түрде расталмады. Белгіленген мән-жайларға сүйене отырып, сотталғандардың мүліктік пайда алу мақсатында "Е" ЖШС-не жалған шот-фактураларды жазып беруі нәтижесінде мемлекетке салық алмау түрінде залал келтіру мүмкін болмады, өйткені болжамды сатып алушының ойдан шығарылған мәмілелер жасасуға да, жалған шот-фактураларды пайдалануға да, демек, жалтаруға да ниеті болмады салық төлеуден және мемлекетке зиян келтіруден. Бұрын жалған шот-фактураларды заңсыз сатумен сотталғандар айналыспағаны, тек "Дана", Д.есімді қыздың және тергеумен анықталмаған басқа да адамдардың өтініші бойынша материалдық сыйақы үшін алынған шот-фактуралар мен басқа да құжаттарды дайындағаны анықталды. Бұдан басқа, "берілген" қандай да бір коммерциялық қызметпен айналыспағаны және "Е"ЖШС өкілі болып табылмағаны сенімді түрде анықталды. Осылайша, сотталғандар қылмыс жасау мақсатында жасанды түрде жасалған жағдайларға тап болды. Демек, бұл жағдайлар сотталғандарға қатысты жасалған арандатушылықты көрсетеді. Жедел органдар тарапынан арандату нәтижесінде алынған дәлелдемелерді қылмыстық процесте пайдалануға жол берілмейді. ҚІЖК-нің 112-бабын бұза отырып алынған нақты деректер үкімнің негізіне алынбайды. Осылайша, сотталғандардың құқыққа қайшы әрекеттерін құқық қорғау органы бастамашылық еткені анық анықталды, соның салдарынан мемлекетке көрінеу зиян келтіре алмайтын құқық бұзушылық жасау жағдайын жасанды түрде модельдеу ғана орын алды. Алқаның пікірінше, сотқа дейінгі тергеп-тексеру органы ҚІЖК-нің 180-бабының талаптарын бұзды, соған сәйкес қылмыстық құқық бұзушылық белгілерін көрсететін жеткілікті деректер сотқа дейінгі тергеп-тексерудің басталуына себеп болады, 2017 жылғы 29 маусымдағы № 5 ҚҚСД-нің 23-тармағына сәйкес іс бойынша іс жүргізуді болдырмайтын мән-жайлар болмаған кезде "кассациялық заң кассациялық сатыдағы соттан іс бойынша сотталғандарға қатысты өтініштерді, наразылықтарды, сот шешімін қабылдауды қарау кезінде талап етпейді, олар туралы өтініштер, наразылықтар, ұсыныстар берілмеген.
Сонымен бірге, егер олардың әрекеттері өздеріне қатысты өтінішхат берілген, наразылық, үкімге ұсыну, сот қаулысы келтірілген адамдардың әрекеттерімен тығыз байланысты болса, ал олардың қатысуымен жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтың біліктілігін өзгерту басқа сотталғандардың іс-әрекеттерінің біліктілігін өзгертуге не оларға қатысты істі тоқтатуға әкеп соқтырса, онда сот үкім мен қаулыны қайта қарауға құқылы соттар мен өтініштер, наразылықтар, ұсынымдар берілмеген сотталғандарға қатысты, бұл ретте олардың жағдайы нашарламаған жағдайда. Осы мән-жайларды ескере отырып, кассациялық алқа қылмыстық қудалау органы К., С., б., Ы сотталғандардың қатысы бар екендігі туралы жеткілікті рұқсат етілген дәлелдер таппады деп есептейді., Е. және Н.жұмыстарды нақты орындамай, қызметтер көрсетпей, ірі залал келтірген тауарларды жөнелтпей, жалған шот-фактураларды жазып беру бойынша іс-қимылдарды ұйымдастыруға және жасауға жәрдемдесуге қастандық жасауға. Жоғарыда айтылғандардың негізінде Жоғарғы Соттың қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы К., С., б., Ы. қатысты апелляциялық сатыдағы үкімнің күшін жойды., Е., Н. Осы іс бойынша іс жүргізу қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатылды. ҚІЖК-нің 39-бабына сәйкес қ., с., б., Ы үшін танылды., Е., Н.қылмыстық процесті жүргізетін органның заңсыз әрекеттері нәтижесінде өзіне келтірілген зиянды өтеу құқығы. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасының ұсынысы және қорғаушының өтінішхаты қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
