783-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің дәлелдемелерін тексеру
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша жиналған барлық дәлелдемелер Мұқият, жан-жақты және объективті тексеруге жатады. Тексеру алынған дәлелдемелерді талдауды, оны басқа дәлелдемелермен салыстыруды, қосымша дәлелдемелер жинауды, дәлелдемелерді алу көздерін тексеруді қамтиды.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша жиналған барлық дәлелдемелер Мұқият, жан-жақты және объективті тексеруге жатады. Тексеру алынған дәлелдемелерді талдауды, оны басқа дәлелдемелермен салыстыруды, қосымша дәлелдемелер жинауды, дәлелдемелерді алу көздерін тексеруді қамтиды.
Дәлелдемелерді тексеру Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі дәлелдеу процесінің екінші қажетті кезеңі болып табылады, өйткені әкімшілік процесте алынған дәлелдемелерді пайдалану үшін оларды тексеру қажет.
Дәлелдемелердің дайын түрінде жоқ, тергеудің бастапқы кезеңінде органдар мен лауазымды адамдар тек дәлелдемелік ақпараты бар мәліметтерді ала алады, олар оларды тексеру және бағалау барысында дәлелдемелерге айналады.
Процедуралық әдебиеттерде дәлелдемелерді тексерудің мәні туралы консенсус жоқ. С. Строгович дәлелдемелердің дұрыстығын немесе дұрыс удстігін растау туралы жазады. Тексеру әдістері ретінде ол дәлелдемелерді зерттеуді, осы дәлелдемені растайтын немесе жоққа шығаратын жаңа дәлелдерді табуды, дәлелдемелерді істегі басқа дәлелдермен салыстыруды атайды. П. Ф. Пашкевич мұны дәлелдемелер субъектісінің дәлелдемелерді зерттеу және оларды тексеру жөніндегі қызметі деп түсінеді. А. Р. Белкин субъектінің олардың мазмұнын дәлелдеу туралы білімі, осы мазмұнды құрайтын нақты деректердің бар екендігін тексеру, дәлелдемелердің салыстырмалылығы мен жарамдылығын анықтау және іс бойынша барлық басқа дәлелдемелермен сәйкестікті анықтау ретінде анықтайды.
Орыс тілінде "тексеру" термині "тексеру"етістігінен шыққан. Этимологиялық мағынада бұл термин: "1) бір нәрсенің дұрыстығына немесе қателігіне көз жеткізу; 2) бір нәрсені (қатерсіздік, жарамдылық, білім, тәжірибе және т.б.) анықтау үшін сынау, сынау; 3) қадағалау мақсатында тексеру; 4) бақылау мақсатында қарау, қарау"дегенді білдіреді.
Дәлелдемелерді тексерудің мәні дәлелдеу субъектілерінің ойлау процесімен де, олардың практикалық қызметімен де байланысты болуы керек. Ақыл-ой іс-әрекетіне дәлелдерді істегі дәлелдермен салыстыру және олардың көздерін анықтау жатады. Тәжірибелік қызмет тексерілетін дәлелдемені растайтын өзге де дәлелдемелер алуға бағытталған.
ӘҚБтК-нің 783-бабында дәлелдемелерді тексеру алынған дәлелдемелерді талдауды, оны басқа дәлелдемелермен салыстыруды, қосымша дәлелдемелер жинауды, дәлелдемелерді алу көздерін тексеруді қамтиды делінген.
Көріп отырғаныңыздай, дәлелдемелерді тексеру практикалық (қосымша дәлелдер жинау, оларды алу көздерін тексеру) және ойлау (талдау және басқа дәлелдермен салыстыру) әрекеттерін біріктіреді.
Дәлелдемелерді тексеруді әкімшілік іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын органдар мен лауазымды адамдар ғана орындауға құқылы. Өзге қатысушыларға мұндай өкілеттіктер заңмен берілмеген.
Дәлелдемелерді тексеру әдістері ретінде:
- алынған дәлелдемелерді талдау;
- алынған дәлелдемелерді басқа дәлелдемелермен салыстыру;
- қосымша дәлелдер жинау;
- дәлелдемелерді алу көздерін тексеру.
Дәлелдемелерді тексеру, дәлелдемелерді жинағаннан кейін дәлелдеудің келесі кезеңі бола отырып, дәлелдеу процесінің соңғы элементі — оларды бағалау үшін қажетті алғышарттар жасайды, бұл дәлелдемелерді тексерудің логикалық қорытындысы болып табылады.
Дәлелді талдау оның жан-жақты зерттеуі болып табылады және дәлелдеме олардың дәйектілігі үшін тексерілетін құрамдас бөліктерге бөлінеді. Мысалы, куәгердің айғақтары аспектіде қарастырылады: куә бақыланатын фактіні дұрыс қабылдады ма, бақыланатын нәрсені дұрыс түсінуге кедергі келтіретін немесе кедергі келтіретін объективті немесе субъективті факторлар болды ма; көргендердің дұрыс шығарылғаны, хабарланған Ақпарат арасында қайшылықтар бар ма және т. б.
Дәлелдемелерді салыстыру олардың бір-бірімен және дәлелдемелерді алудың процедуралық формаларымен сәйкестік дәрежесін анықтау үшін қажет (куәгерден сұрау, тексеру және т.б. ережелері сақталған ба).
Егер әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан судья, орган (лауазымды адам) істі шешу үшін жиналған дәлелдемелерді жеткіліксіз деп санаса немесе дәлелдемелердің дұрыстығын тексеру қажет болса, онда қосымша дәлелдемелер жинау мүмкіндігі заң жүзінде бекітілген. Олар әкімшілік іс жүргізуге қатысушылардан сұрау салу (ӘҚБтК 767-бабы), сараптама тағайындау (ӘҚБтК 772-бабы), қарап тексеру жүргізу (ӘҚБтК 794, 798-бабы), заттар мен құжаттарды алып қою өндірісі (ӘҚБтК 767-бабы) сияқты іс жүргізу әрекеттерін жүргізу арқылы жиналуы мүмкін. 795, 799 ӘҚБтК), қосымша мәліметтерді талап ету (ӘҚБтК 780-бабы) және т. б.
Дәлелдеу көздерін анықтау деп мән-жайлардың мазмұнын құрайтын мәліметтердің бастапқы көзін анықтау түсініледі. ӘҚБтК-нің 765-бабының 3-бөлігі белгісіз көзден алынған нақты деректерді пайдалану мүмкіндігін жоққа шығарады, өйткені олардың дұрыстығын тексеру мүмкін емес.
Дәлелдемелерді тексеру әкімшілік сот ісін жүргізудің барлық кезеңдерінде жүзеге асырылады. Әрбір дәлелдеме жеке-жеке, сондай-ақ қолда бар басқа да дәлелдемелермен бірге нақты деректер де, оларды алу көздері де тексеруге жатады.
Сондай-ақ, осы бапта заң шығарушы дәлелдемелерді тексеруге сәйкес келетін өлшемдерді бекітті. Осылайша, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша жиналған барлық дәлелдемелер Мұқият, жан-жақты және объективті тексеруге жатады. Көрсетілген өлшемшарттарды бекіту әкімшілік сот ісін жүргізуді тағайындауға қол жеткізу үшін дәлелдемелерді тексерудің маңыздылығын атап қана қоймайды, сонымен қатар құқық қолданушыларды сот ісін жүргізу барысында қажетті және жеткілікті қасиеттері процестік жолмен мұқият тексерілген және расталған осындай дәлелдемелерді ғана пайдалану міндеттілігіне бағыттайды.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
