595-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексін маневрлеу қағидаларын бұзу
1. Жол қозғалысы ережелерінің талаптарын орындамау қозғалыс, қайта құру, бұрылу, бұрылу немесе тоқтау алдында сигнал беру -
бес айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
2. Мұндай маневрлерге тыйым салынған жерлерде кері қозғалыс, -
он айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
3. Осы Кодекстің 594-бабының екінші бөлігінде және 598-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, жол жүрісі қағидаларының қозғалыс басым құқығын пайдаланатын көлік құралына жол беру талабын орындамау, -
он бес айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
4. Осы баптың екінші және үшінші бөліктерінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекеттер, -
жиырма айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
ӘҚБтК-де маневр жасау қағидаларын бұзғаны үшін дербес норма алғаш рет 2008 жылы "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жол жүрісі қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы"2008 жылғы 4 шілдедегі N 55 Заңына сәйкес пайда болды. Осы уақытқа дейін әкімшілік құқық бұзушылықтың саралау белгілері өзгеріссіз қалды, сондай – ақ жазалау шаралары тек бір түр-әкімшілік айыппұл түрінде көзделген. Бірақ бұл Санкциялар 30% - ға аз болды және ең төменгі есептік көрсеткіштің жыл сайынғы өсуін ескере отырып, маневр жасау ережелерін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік күшейе түсті деген қорытындыға келді.
Маневр жасау кезінде қозғалыс ережелерін сақтау кезінде туындайтын қоғамдық қатынастар құқық бұзушылық объектісі болып табылады.
Маневр жасау ұғымы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 13 қарашадағы № 1196 қаулысымен бекітілген Жол жүрісі қағидаларының (бұдан әрі – ЖҚЕ) 2-тармағының 24-тармақшасында айқындалған. Жол қозғалысы ережелерінде маневр жасау дегеніміз-тоқтаудан (тұрақтан) қозғалыстың басталуы, тоқтау, бұрылу (бұрылу), қайта құру, тежеу және көлік құралының кері қозғалысы.
Түсініктеме берілген баптың 1-бөлігінде көрсетілген құқық бұзушылықтың объективті жағы қозғалыс, қайта құру, бұрылу, бұрылу немесе тоқтату алдында сигнал беру талаптарын бұзатын құқыққа қайшы әрекеттерде (әрекетсіздіктерде) көрсетіледі.
Жол қозғалысы Ережелерінің 8-бөліміне сәйкес, маневрді бастамас бұрын жүргізуші сигналдарды тиісті мақсаттағы Жарық көрсеткіштерімен, ал егер олар жоқ немесе ақаулы болса, қолмен беруге міндетті. Бұл жағдайда маневр қауіпсіз болуы керек және қозғалыстың басқа қатысушыларына кедергі келтірмеуі керек.
Сол жаққа маневр жасау сигналы-сол жақ бұрылыстың жарық индикаторы, сол қолды немесе оң қолды бүйірге созып, шынтағыңызды тік бұрышпен жоғары қарай бүгіңіз. Оң жаққа маневр жасау сигналы-оң жаққа созылған оң қолдың немесе сол қолдың жанып тұрған жарық көрсеткіші, бүйірге созылған және шынтаққа тік бұрышпен бүгілген. Тежеу сигналы тежегіш сигналымен немесе жоғары көтерілген қолмен беріледі. Кері қозғалыс сигналы артқы жарық шамдары мен апаттық дабылды қосу арқылы беріледі.
Бұрылу көрсеткіштерімен немесе қолмен сигнал беру маневрді орындау басталғанға дейін алдын ала жүргізілуі және ол аяқталғаннан кейін дереу тоқтатылуы тиіс (қолмен сигнал беру маневрді орындау алдында бірден аяқталуы мүмкін). Бұл жағдайда сигнал қозғалыстың басқа қатысушыларын адастырмауы керек. Сигнал беру жүргізушіге артықшылық бермейді және оны сақтық шараларынан босатпайды.
Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігінде көрсетілген құқық бұзушылықтың объективті жағы мұндай маневрге тыйым салынған жерде кері қозғалыс жөніндегі талаптарды бұзатын құқыққа қайшы әрекетте көрсетіледі.
Зерттелетін мақаланың 2 - бөлігінің диспозициясында кері қозғалыс түріндегі бір ғана заңсыз әрекет қарастырылғанына назар аударамыз, сондықтан "...мұндай маневрлерге тыйым салынған жерде" деген тіркесті "... мұндай маневрге тыйым салынған жерде"деп ауыстыру керек. Бұл қателік ҚР 2017 жылғы 28 желтоқсандағы №127 Заңымен ӘҚБтК-нің 595-бабының 2-бөлігінен мұндай маневрге тыйым салынған бұрылыс түріндегі екінші біліктілік белгісі алынып тасталғандығының салдары болды.
Егер бұл маневр қауіпсіз болса және қозғалыстың басқа қатысушыларына кедергі келтірмесе, көлік құралының кері қозғалысына рұқсат етіледі. Қажет болса, жүргізуші басқа адамдардың көмегіне жүгінуі керек.
Егер маневр қауіпсіз болса және қозғалыстың басқа қатысушыларына кедергі келтірмесе, көлік құралының кері қозғалысына рұқсат етіледі. Жол қиылыстарында және бұрылуға тыйым салынған жерлерде кері жүруге тыйым салынады, атап айтқанда:
1) жаяу жүргіншілер өткелдерінде және тротуарлар немесе жол жиектері сызығы бойынша қиылыстарда;
2) туннельдерде;
3) көпірлерде, өткелдерде, эстакадаларда және олардың астында;
4) теміржол өткелдерінде;
5) жол көрінетін жерлерде кем дегенде бір бағытта 100 м кем;
6) аялдама пункттері орналасқан жерлерде жүргізіледі.
Түсініктеме берілген баптың 3-бөлігінде көрсетілген құқық бұзушылықтың объективті жағы жол жүрісі қағидаларының қозғалыс басым құқығын пайдаланатын көлік құралына жол беру талаптарын бұзатын құқыққа қайшы әрекеттерде (әрекетсіздікте) көрсетіледі, мыналарды қоспағанда:
1)жол қиылыстарынан өту немесе жолдың жүріс бөлігінен өту қағидаларын бұзу (ӘҚБтК 594-бабы);
2) арнайы жарық және дыбыс сигналдары қосылған жедел және арнайы қызметтердің көлік құралына қозғалыста артықшылық бермеу(ӘҚБтК 598-бабы).
ҚР Жол қозғалысы ережелерінің 8-бөліміне сәйкес, екінші Жолдан жолға шыққан кезде жүргізуші көлік құралдары мен жаяу жүргіншілерге жол беруі керек.
Қайта құру кезінде жүргізуші қозғалыс бағытын өзгертпестен жол бойында жүретін көлік құралдарына жол беруі керек. Жол бойында қозғалатын көлік құралдарын бір мезгілде қайта құру кезінде жүргізуші оң жақтағы көлік құралына жол беруі керек. Қайта құруға тыйым салынады, нәтижесінде қозғалатын көлік құралдары арасында қауіпті қашықтық пайда болады.
Солға бұрылу немесе қиылыстан тыс бұрылу кезінде рельссіз көлік құралының жүргізушісі қарсы келе жатқан көлік құралдарына жол беруге міндетті. Егер қиылыстан тыс бұрылу кезінде жүріс бөлігінің ені маневрді сол жақ шетінен орындау үшін жеткіліксіз болса, оны тек жүріс бөлігінің оң жақ шетінен (оң жақ шетінен) жүргізуге рұқсат етіледі. Бұл ретте жүргізуші ілеспе және қарсы келе жатқан көлік құралдарына жол беруге міндетті.
Көлік құралдарының қозғалыс траекториялары қиылысқан және жол жүру кезегі ережелермен белгіленбеген жағдайларда, көлік құралы оң жаққа жақындаған жүргізуші жолды беруге міндетті.
Тежеу жолағы болған кезде бұрылуға ниет білдірген жүргізуші осы жолаққа уақтылы қайта құрылуға және ондағы жылдамдықты ғана төмендетуге міндетті. Егер жолға кіру орнында үдеткіш жолағы болса, жүргізуші осы жол бойымен қозғалатын көлік құралдарына жол бере отырып, ол бойынша жүруге және көрші жолаққа қайта құрылуға міндетті.
ҚР ЖҚЕ 8.6-тармағында 5.8.1 "жолақтар бойынша қозғалыс бағыттары" немесе 5.8.2 "жолақ бойынша қозғалыс бағыттары" Ақпараттық-көрсеткіштік белгілері болған кезде көлік құралының жүргізушісіне көрсетілген маневрлер тиісті жолақтар бойынша рұқсат етілетінін ескеру қажет. Айта кету керек, бұл бір ғана мысал, өйткені ақпараттық-индикативті және басқа белгілер болған кезде көлік құралының жүргізушісі жол қозғалысы ережелерінің тиісті бөлімдерінің талаптарын орындауға міндетті.
Қаралатын баптың 4-бөлігінің объективті жағы осы баптың екінші және үшінші бөліктерінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған құқыққа қайшы әрекеттермен сипатталады.
Ұлттық заңнаманы ізгілендіру себебі бойынша "Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" 2017 жылғы 28 желтоқсандағы №127 ҚР Заңымен. ҚР Заңы" түсініктеме берілген баптың бірінші бөлігінде аталған маневр жасау ережелерін қайталап бұзғаны үшін құқық бұзушылар алғаш рет жасалған құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылатын болады. ӘҚБтК-нің 57-бабының 2-тармағы негізінде бұл құқық бұзушылықтар әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін жауапкершілікті ауырлататын мән - жайлармен ескерілуі тиіс, санкция тек бір ғана-бес айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл. Бірақ бұл жағдай әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қысқартылған іс жүргізуді қолданудан бас тарту (ӘҚБтК-нің 42-тарауы) немесе әкімшілік айыппұл мөлшерін жалпы айыппұл сомасының отыз пайызына төмендету ретінде қызмет етуі мүмкін (ӘҚБтК-нің 819-бабы 2-бөлігі).
Әкімшілік құқық бұзушылықтың субъективті жағы тікелей ниет түрінде де, абайсызда да көрінуі мүмкін.
Құқық бұзушылықтың субъектісі 16 жасқа толған жеке есі дұрыс адамдар, атап айтқанда көлік құралдарының жүргізушілері болып табылады.
Түсініктеме берілген бап бойынша әкімшілік жаза қолдануға құқығы бар:
1) Барлық бөлімдер бойынша - ішкі істер министрлігі комитеттерінің төрағалары мен департаменттерінің бастықтары, аумақтық ішкі істер органдарының, әкімшілік, көші-қон полициясы бөлімшелерінің, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті полиция қызметінің бастықтары, олардың орынбасарлары (ӘҚБтК 685-бабы 2-бөлігінің 1-тармағы);
2) 4-бөлім бойынша-ауданның (қаланың, қаладағы ауданның) әкімшілік, көші-қон полициясы, жергілікті полиция қызметі бөлімдерінің, полиция бөлімшелерінің, бөлімшелерінің бастықтары және олардың орынбасарлары (ӘҚБтК 685-бабы 2-бөлігінің 2-тармағы);
3) 1, 2 және 3 - бөлімдер бойынша-арнаулы атақтары бар ішкі істер органдарының (полицияның)қызметкерлері (ӘҚБтК 685-бабының 2-бөлігінің 4-тармағы);
4)Барлық бөлімдер бойынша - әскери полиция органдарының уәкілетті лауазымды адамдары (ӘҚБтК 727-бабы)
ӘҚБтК-нің 654-бабын бұзғаны үшін ӘҚБтК-нің 595-бабында көзделген құқық бұзушылықтар бөлігінде ішкі істер органдарының немесе әскери полиция қызметкерлерінің көлік құралдарын уақытша сақтау үшін арнаулы алаңдарға немесе тұрақтарға жеткізу жолымен жеткізуге және пайдалануға тыйым салуға құқығы бар. ӘҚБтК-нің 595-бабында көзделген құқық бұзушылықтың өзі емес, іс бойынша талқылаудың кейінге қалдырылуына себеп болған құқық бұзушының дәлелді себепсіз бас тартуы немесе келмеуі негіз болады.
ҚР Жоғарғы Сотының 2012 жылғы 9 сәуірдегі №1 нормативтік қаулысының 10-тармағы негізінде көлік құралдарын ұстау және (немесе) пайдалануға тыйым салу түріндегі қамтамасыз ету шаралары ұстау және (немесе) пайдалануға тыйым салу себептері жойылғанға дейін өз қолданысын сақтайды. Көлік құралын, кемені, оның ішінде шағын көлемді кемені ұстау, жеткізу және пайдалануға тыйым салу туралы акт жасалады, ол Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамаға қоса тіркеледі және өтініш бойынша көрсетілген қамтамасыз ету шаралары қабылданған адамға тапсырылады.
ӘҚБтК-нің 812-бабының 2-бөлігіне сәйкес ӘҚБтК-нің 595-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс оның жасалған жері бойынша ғана емес, сондай-ақ көлік құралын есепке алу орны бойынша немесе әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізіліп жатқан адамның тұрғылықты жері бойынша да қаралуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:
Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);
Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);
Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;
Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;
Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;
Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);
Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);
Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;
Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;
Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;
Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);
Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
