Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 285-бабына түсініктеме. Радиоактивті заттармен, радиоактивті қалдықтармен, ядролық материалдармен жұмыс істеу қағидаларын бұзу
1. Радиоактивті заттарды, радиоактивті қалдықтарды немесе ядролық материалдарды сақтау, пайдалану, есепке алу, көму, тасымалдау қағидаларын және олармен жұмыс істеудің өзге де қағидаларын бұзу, егер бұл адам өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соғуы мүмкін болса, —
бір мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не бір жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан екі жылға дейінгі мерзімге айыра отырып немесе онсыз.
2. Абайсызда адам өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соққан дәл сол іс-әрекет —
үш жылға дейінгі мерзімге белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыра отырып немесе онсыз, жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі радиоактивті заттармен, радиоактивті қалдықтармен, ядролық материалдармен жұмыс істеу қағидаларын бұзудың жеке адамға, қоғамға, мемлекетке зиян келтіру қабілетімен сипатталады, өйткені радиациялық материалдар әлеуетті қауіп төндіреді.
Осы қылмыстың объектісі радиоактивті материалдар айналымы саласындағы қоғамдық қауіпсіздік болып табылады.
Қосымша объектілері адамдардың өмірі мен денсаулығы, меншік, радиациялық және ядролық қауіпсіздік болып табылады.
Қылмыстың заты радиоактивті заттар, радиоактивті қалдықтар немесе ядролық материалдар болып табылады (ҚК-нің 283-бабына түсініктемені қараңыз).
Қылмыстың объективтік жағы радиоактивті материалдарды сақтау, пайдалану, есепке алу, көму, тасымалдау қағидаларын бұзу, сондай-ақ радиоактивті материалдармен жұмыс істеудің өзге де қағидаларын бұзу сияқты құқыққа қайшы әрекеттерді жасаумен сипатталады, егер бұл адам өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соғуы мүмкін болса.
Радиоактивті заттармен, радиоактивті қалдықтармен, ядролық материалдармен жұмыс істеудің негізгі қағидалары «Атом энергиясын пайдалану туралы» ҚР Заңында, сондай-ақ атом энергиясын қауіпсіз пайдалануды мемлекеттік реттеуді, қадағалауды, бақылауды және атом энергиясын пайдаланумен, персонал мен халыққа радиациялық әсер етумен байланысты қызмет түрлерін лицензиялауды қамтамасыз етуге арналған органдардың ведомствоішілік қағидаларында баяндалған.
Радиоактивті заттармен, радиоактивті қалдықтармен, ядролық материалдармен жұмыс істеу қағидаларын бұзу деп атом энергиясын пайдалану объектілерін дайындау, жеткізу, пайдалану, пайдалану процесінде іске қосу және пайдаланудан шығару, қайта өңдеу, монтаждау, жөндеу, техникалық қызмет көрсету, зарядтау, қайта зарядтау, бөлшектеу, кәдеге жарату, консервациялау, тасымалдау, импорттау, экспорттау, залалсыздандыру, кәдеге жаратудан кейінгі өңдеу, сақтау, көму кезінде олармен жүргізілетін қолмен және (немесе) автоматтандырылған операциялардың, әрекеттердің жиынтығы түсініледі (Заңның 1-бабының 5) тармақшасы).
Сақтау деп ядролық отынды, ядролық материалдарды, радиоактивті заттарды, радионуклидтік көздерді, пайдаланылған ядролық отынды, радиоактивті қалдықтарды олармен одан әрі жұмыс істеу үшін алып шығу мүмкіндігін көздей отырып, сақтау пункттерінде уақытша орналастыру түсініледі (Заңның 1-бабының 27) тармақшасы).
Сақтау пункті — ядролық отынды, ядролық материалдарды, радиоактивті заттарды, радионуклидтік көздерді, пайдаланылған ядролық отынды, радиоактивті қалдықтарды сақтауға арналған ядролық немесе радиациялық қондырғы (Заңның 1-бабының 28) тармақшасы).
Радиоактивті материалдарды пайдалану — олардың пайдалы қасиеттерін алу, оларды иондаушы сәулелену көзі ретінде қолдану.
Есепке алу деп радиоактивті материалдармен жұмыс істеуге қатысты есептілік құжаттарын жүргізуді түсіну қажет.
Көму — пайдаланылған ядролық отынды немесе радиоактивті қалдықтарды оларды алып шығу ниетінсіз көму пунктіне орналастыру (Заңның 1-бабының 12) тармақшасы).
Көму пункті — пайдаланылған ядролық отынды немесе радиоактивті қалдықтарды көмуге арналған ядролық және радиациялық қондырғы (Заңның 1-бабының 13) тармақшасы).
Радиоактивті материалдарды тасымалдау деп мұндай материалдарды кез келген тәсілмен (жерүсті, әуе, су көлігімен және т.б.) тасымалдауды түсіну қажет.
Радиоактивті материалдармен жұмыс істеудің өзге де қағидаларын бұзуға қауіпсіздік техникасының жалпы қағидаларын бұзу, лицензияның болмауы, радиоактивті материалдарға байланысты тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді экспорттау қағидаларын бұзу жатады.
Қылмыс құрамы өзінің құрылымы бойынша формальды болып табылады. Радиоактивті заттармен, радиоактивті қалдықтармен, ядролық материалдармен жұмыс істеу қағидаларын бұзу адам өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соғу қаупі туындаған кезден бастап аяқталған деп есептелуге тиіс.
Ауыр зардаптардың туындау қаупі — радиоактивті заттармен, радиоактивті қалдықтармен, ядролық материалдармен жұмыс істеу қағидаларын бұзудың салдары болып табылатын қылмыстық нәтиженің туындау мүмкіндігі жағдайының қалыптасуы.
Осы қылмыстың субъективтік жағы кінәнің абайсызда және қасақана нысандарымен сипатталады. Радиоактивті заттармен, радиоактивті қалдықтармен, ядролық материалдармен жұмыс істеудің міндетті қағидаларын бұзу саналы түрде (қасақана) немесе санасыз түрде жасалуы мүмкін. Аталған қағидаларды саналы түрде бұзған жағдайда қылмыстық жауаптылықтың жоғарылауы көзделуге тиіс. Кінәлінің зардаптарға қатынасы абайсыздықпен сипатталады.
Қылмыстың субъектісі — 16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.
Қарастырылып отырған баптың 2-бөлігі абайсызда адам өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соққан дәл сол әрекет үшін жауаптылықты көздейді (ҚК-нің 283-бабының 3-бөлігіне түсініктемені қараңыз).
ҚК-нің 285-бабының 1-бөлігінде көзделген іс-әрекет онша ауыр емес қылмыстарға жатады.
ҚК-нің 285-бабының 2-бөлігінде көзделген іс-әрекет ауыр қылмыстарға жатады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне Исидор Шамилұлы Борчашвилидің 2021 жылғы түсініктемесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер даулары Қорғау Төрелік Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
